AQSh Sırııadan áskerin shyǵaratyn boldy

AQSh prezıdentiniń bul málimdemesin qoldaýshylar da, senbeýshiler de, tipti joqqa shyǵarýshylar da tabylyp jatyr. D.Tramptyń ózi muny amerıkalyqtardyń Sı­rııadaǵy kózdegen maqsatyna jetken­digimen túsindirdi. Onyń aı­týyna qa­ra­ǵanda, amerı­ka­lyqtar DAISh terrorıstik uıymyn (Qazaqstanda tyıym salynǵan) jeńgen.

Derekkózderdiń habarlaýynsha, ótken aptanyń sońyna taıaý AQSh áske­rıleriniń aldy Sırııadan shyǵaryla basta­ǵan. D.Tramp ákimshiliginiń mun­daı nıeti týraly buǵan deıin Pen­­ta­gondaǵy qupııa derekkóz­derine silteme jasaǵan Washington Post gazeti jazǵan edi. Ba­sy­lymǵa aqparat bergen tul­ǵa atalǵan sheshimniń jýyrda qa­byl­danǵandyǵyn jáne Sırııadan 2 myńdaı áskerı qyz­metkerdiń shyǵarylatyndyǵyn habar­laǵan.

Al áskerılerdi shyǵarýdyń jedel­detiletinin ótken sársen­bi kúni Wall Street Journal jazdy dep habarlady «Bı-Bı-Sı». Basylymda «Pentagonnyń Sırııadan áskerdi jedeldetip shyǵarý týraly buıryǵy bar», delingen. Oǵan qosa atalǵan basylym D.Tramptyń mundaı sheshim qabyldaýyna ótken aptada Túrkııa prezıdenti Rejep Ta­ııp Erdoǵanmen telefon arqy­ly sóılesýi sebepshi boldy dep jazǵan.

Aq úıdiń sheshiminen soń Reı­ter agenttigi amerıkalyq áskerdiń Sırııadan shyǵarylýyna shamamen 60-100 kún qajet degen aqparat jarııalady. Jalpy, AQSh tarapy 2015 jyl­dyń qazan aıynan bastap Sırııa aýmaǵynda áskerı bazalar men jedel áreket etý orta­lyq­taryn sala bastaǵan bolatyn. Áýel­gide eki avıabaza salýdan bastalǵan áskerı baza jyl saıyn ke­ńeıtilip keldi. 

Sırııada amerı­kalyq ás­­ke­rılerdiń deni eldiń sol­tús­tik-shyǵysyna shoǵyr­lan­­dyryldy. Olar qarýly oppo­zı­­sııany qol­daı otyryp, «Is­lam memle­ketine» qarsy urys júrgizýde.

Osy oraıda Sırııadaǵy shy­ǵyn­darynyń aqtalaryna kúmán kel­tirgen D.Tramp kóktemde-aq Amerıka áskerin elge qaı­ta­ratyndyǵyn málimdegen bolatyn. Biraq ýaqyt óte kele bul sheshim keıinge qaldyrylǵan.

Qazir bul oqıǵaǵa baılanysty álemde qyzý pikirtalas júrip jatyr. Máselen, Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın taıaýdaǵy baspasóz máslıhatynda D.Tramptyń sózine kúmánmen qaraıtyndyǵyn jasyrmady. «Áskerin shyǵaratyndyǵy týraly jyl saıyn aıtýmen keledi. Biraq olar ázirge sonda», degen bolatyn V.Pýtın. Ol sondaı-aq halyqaralyq quqyq boıynsha AQSh áskeri Sırııaǵa zańsyz kirgendigin atap ótti. Sonymen birge amerıkalyq áriptesiniń áskerdi shyǵarý jónindegi sheshimin quptaıtyndyǵyn aıtty. 

Al brıtandyq «Times» basylymynyń redaktorlyq baǵanynda prezıdent Donald Tramptyń sheshimi «úlken qatelik» dep baǵalanǵan. Onda «Tvıtterde» jarııalanǵan sheshim AQSh memlekettik departamenti men Pentagon úshin tosyn syı bola otyryp, amerıkalyq áskerı bılik qurylymynyń barlyq qupııasyn ashyp qoıdy. Tramptyń óz sheshimin Brı­tanııa, oǵan qosa Fransııamen aqyl­daspaýy onyń odaqtastaryn qalaı qadirleıtindigin kórsetti, delingen.

Basylym sondaı-aq endi «Islam memleketinen» qaýip joq degen pikirge de kúmán keltirgen. Oǵan dáıek retinde ekstremıs­ter jetekshisi Ábý-Bákir ál-Baǵ­da­dı­diń áli de bostandyqta júrgen­digin jaz­ǵan.

О́z kezeginde Iran syrtqy ister mınıstrliginiń resmı ókili Bahram Kasemı Taıaý Shy­ǵysta Amerıka qarýly kúsh­teriniń bolýy áý bastan qate sheshim bolǵandyǵyn jáne aımaqtaǵy jaǵdaıdy ýshyq­tyryp jiber­genin jóninde pikir bildirgen. Ol bul málim­de­mesin Telegram arnasynda ja­rııa­lady.

Osy ýaqyttarda Sırııada qarýly qaqtyǵystar kezinde bosyp ketken halyq otanyna orala bastaǵan. Túrkııa ishki ister mınıstri Súleımen Soılýdyń bul pikirin Anadoly agenttigi jarııalady. Tek sońǵy eki arnaıy operasııadan keıin Sırııaǵa 300 myńǵa jýyq adam oralǵan. Alaıda Túrkııadaǵy bosqyndar sany áli de 4,5 mln adamnyń shamasynda qalyp otyr. Osyǵan qaramastan Sırııaǵa kúnine myńdaǵan adam oralýda.

Bul rette bitimgerlik bas­ta­malarǵa elimiz de aıtar­lyqtaı úles qosyp, bul álem­dik qoǵamdastyq tarapynan oń baǵa alyp otyrǵany bel­gili. Jaqynda ǵana BUU Qaýip­sizdik Keńesiniń músheleri halyq­aralyq qoǵamdastyq pen BUU-nyń Astana prosesi aıasyndaǵy is-qımylyn qosa alǵanda Sırııadaǵy daǵdarysty ret­teýdegi kúshin joǵary baǵalady.

Qazaqstan BUU Qaýip­siz­dik Keńesiniń Sırııaǵa trans­shekaralyq gýmanıtarlyq kó­mek kórsetýdi jalǵastyrý týraly qararyn qoldady. Osy qararda Astana formatyndaǵy kelissózder ustalǵan adamdar­dyń, ásirese áıelder men bala­lardyń tez arada bosatylýyna, sondaı-aq qaıtys bolǵandardyń máıitin tapsyrýǵa, joǵalǵan adamdardy anyqtaýǵa eleýli úles qosatyny atalyp ótti.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»