«Habar» Agenttigi» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Rınat Dýmanuly agenttik quramyndaǵy telearnalardyń jańa josparlarymen bólisti.
– Bıyl elimiz úshin óte tabysty jyl boldy. «Habar» Agenttigi de osy rette kórermenge jańalyqqa toly kóptegen dúnıeler usyndy. 2018 jyl siz úshin qandaı aýqymdy oqıǵalarymen este qaldy?
– Bıyl eń basty oqıǵanyń biri – qazaq televızııasynyń 60 jyldyq mereıtoıy. Osy 60 jyldyqtyń aýqymynda qazaq televızııasynyń ardagerlerine arnalǵan túrli janrdaǵy birneshe sıkldyq derekti fılmder men baǵdarlamalar jasaldy. Sondaı-aq «Habar» agenttigine bıyl – 23 jyl toldy. Biz ózimizdi sol 60 jyldyq tarıhtyń bir shıregi dep sanaımyz. Osy aralyqta qyzmet etken jýrnalısterdiń, operatorlardyń, rejısserler, júrgizýshiler syndy televızııa atty óndiristik komandaǵa qatysy bar azamattardyń jumysyn kórsetýge arnalǵan dúnıe daıyndadyq. Sondaı-aq osy jyly Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrliginiń bastamasymen «Tumar» televızııalyq júldesi Qazaq televızııasynyń 60 jyldyǵyna arnaldy. Sonyń aýqymynda aımaqtardaǵy bir top ardagerlerimiz Astanaǵa kelip, mınıstrdiń qolynan arnaıy tósbelgige ıe boldy. Bul bizdiń ardagerlerimizdiń ǵana emes, «Habar» agenttiginiń 23 jylda atqarǵan eńbegine berilgen baǵa dep bilemiz. Budan soń, agenttiktiń altyn qorynda saqtalǵan beınematerıaldardy tańdap aldyq. 2016 jyly biz qazaqstandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń ishinen birinshi bolyp Eýropalyq habar taratý odaǵynyń qaýymdastyrylǵan múshesi retinde endik. Kóp jylǵy kelissózderdiń nátıjesinde «Evrovıdenıe» baıqaýyna qatysý jáne osy jobany elde ótkizý múmkindigine ıe boldyq. Tolyqqandy múshe bolmaǵandyqtan eresekter qatysatyn «Evrovıdenıe» baıqaýyna qatysýǵa ázirge múmkindik joq. Biraq bul baǵytta kelissózder júrgizilip jatyr. Bolashaqta nátıjesin beredi degen senimdemiz. Desek te biz balalar «Evrovıdenıesine» qatysýǵa múmkindik aldyq. Bul elimizdiń táýelsiz tarıhynda alǵash ret bolǵan oqıǵa desek bolady. Álemniń 300 mıllıonǵa jýyq kórermeni tamashalaıtyn jobaǵa qatysý múmkindigi ońaı tıgen joq. О́ıtkeni ol qaýymdastyqtyń basshylyǵy bizdiń telearna retindegi jaǵdaıymyzǵa ǵana emes, tehnıkalyq múmkindikterimizge de mán berdi. Nátıjesinde ózderińiz biletindeı, kóptegen balalardyń ishinen Ulttyq irikteýde halyqtyń basym daýysymen Danelııa Týleshova jeńiske jetip, Mınskide ótken halyqaralyq baıqaýǵa qatysty. Ol búkil álem kórermenderiniń ınternette onlaın daýys berýi qorytyndysy boıynsha 3-oryn aldy. «Evrovıdenıe» sekildi 20-ǵa jýyq el qatysqan jobada mundaı júldege jetý, biz úshin, úlken jetistik. Bolashaqta da osy balalar «Evrovıdenıesine» qazaqtyń talantty ul-qyzdaryn tańdap, álemdik aýdıtorııada tanytýǵa jumys isteı bermekpiz. Sebebi osy baıqaýda Qazaqstanda talantty ul-qyzdardyń óte kóp ekenine kózimiz jetti. Elbasymyz «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynda Qazaqstan mádenıetiniń álemdegi orny dep arnaıy bólim arnaǵan bolatyn. Sondyqtan bul jaı ǵana mýzykalyq joba emes, úlken máni bar halyqaralyq ımıdjdik qadam boldy.
Sondaı-aq bıyl agenttik quramyna «Dıstrıbýsııa jáne halyqaralyq baılanys» departamenti dep atalatyn qurylym qosyldy. Agenttik áýelden tól kontenttiń sheteldik kórermenge jetýin basty baǵyt sanaıdy. Bul júıeli túrde jasalyp kele jatqan joba. Esterińizde bolsa, byltyr Sıngapýrde ótken Azııa televızııalyq telenaryǵynda Ońtústik-Shyǵys Azııaǵa álemniń túrli telearnalaryna satýmen jumys isteıtin úlken kompanııamen kelisimshartqa otyrǵan bolatynbyz. Sonyń nátıjesinde Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi bizdiń daıyn ónimderdi satyp alyp, óz aýdıtorııalaryna usynyp jatyr.
«El arna» telearnasynda búginde otandyq kórkem fılmder ǵana emes, Ortalyq Azııa jáne túrki elderiniń klassıkalyq janrdaǵy kóne jáne jańa fılmderi kórsetile bastady. Ortalyq Azııa elderi bir-birine týys bolǵandyqtan, kórshiles elderdiń kınematografııasyndaǵy ózgeristerdi kórsetip, kórermenniń jalpy talǵamyn kóterý baǵytynda jumys istep jatyrmyz.
– Euronews, TRT, KBS sekildi álemniń jetekshi telearnalarymen birigip jumys atqaryp júrgenderińizdi kórip júrmiz. Mundaı alpaýyt telearnalarmen jumys isteý úshin mamandarǵa arnalǵan biliktilikti arttyrý kýrstaryn uıymdastyryp turasyzdar ma?
– Atalǵan telearnalarmen aradaǵy turaqty yntmaqtastyq negizinde bıyl qyzmetkerlerdiń 80 paıyzy arnaıy trenıngterge qatysty. Bul – qyzmetkerlerdiń kúndelikti bilim alyp, kásibı biliktiligin arttyrýǵa qashan da basymdyq beretinimizdiń belgisi. Sondaı-aq sheteldik sarapshy, ustaz, bıznes-trenerlerdi arnaıy shaqyrtyp jatqan jaıymyz bar. О́ıtkeni adam resýrsyna salynǵan ınvestısııa ol mindetti túrde nátıje beretinin bilemiz. Sol úshin osy baǵytta turaqty jumys júrgizip jatyrmyz. Bolashaqta halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý baǵytynda kóptegen jobalardy jasaýdy josparlap otyrmyz. Sol úshin «Habar» Agenttiginiń Basqarma Tóraǵasy Alan Ájibaevtyń tapsyrmasymen arnaıy departament quryldy. Bul jumys júıeli túrde jalǵasa beredi.
– Agenttik quramyna kiretin «Habar 24» telearnasy bıyl efırlik kestesiniń basym bóligin tikeleı efırde shyǵardy. Bul úlken jaýapkershilikti talap etetin jumys. Atalǵan telearnanyń ishki jaı-kúıin aıtyp ótseńiz.
– Iá, aımaqtardan, shetelderden tikeleı qosylymdardy bıyl kóbeıttik. Bolashaqta da telearnadaǵy osy erekshelikti kóbeıte berý josparda bar. Bıyl kóptegen úlken forýmdardy, sammıtterdi tikeleı efırde kórsettik. «Habar 24» telearnasy jylyna 8704 saǵat habar taratsa, sonyń 3215 saǵaty tikeleı efırde boldy. Bıylǵy jyly bul telearnada jalpy 1000 tikeleı qosylym bolǵan eken. Bul arnanyń Qazaqstan boıynsha 16 tilshiler qosyny bar. Jaqynda Túrkistan oblysynyń paıda bolýyna oraı, osy oblystan otandyq aqparat quraldarynyń ishinen birinshi bolyp tilshiler qosynyn ashtyq. Ázirshe shaǵyn quramda jumys istep jatyr. Kelesi jyly múmkindik bolsa, úlken tehnıkalyq múmkindikteri bar tilshiler qosynyna aınaldyramyz degen josparymyz bar. Álem boıynsha 9 menshikti tilshimiz bar jáne oǵan qosa álemniń 10 memleketinde frılanser tilshilerimiz jumys isteıdi. Jalpy alǵanda túrli taqyryptaǵy 30-dan asa túrli baǵdarlamalar osy arnadan shyǵady.
– 2018 jyldyń qańtarynan bastap agenttikke qarasty telearnalar jarnamadan bas tartqan bolatyn. Munyń sebebi nede?
– Bul kórermeniń paıdaly kontentti ýaqytyn bólmeı kórý úshin jasalǵan sheshim boldy. О́ıtkeni qyzyqty materıal kórip otyrǵan sátte qaıta-qaıta jylt etetin jarnamalar kórermenniń mazasyn alary sózsiz. Sol úshin biz reıtıngtik kórsetkish júıesinen de shyqqan edik. Alaıda áriptes telearnalardyń qaıda baǵyt alyp bara jatqany men tól teleónimderimizdiń úlesin bilý úshin reıtıngtik júıege qaıta oraldyq. Bul da bolsa bizdiń agenttik úshin basty bir úlken qadamdardyń biri boldy. Sonyń nátıjesi shyǵar «Habar» arnasynan shyǵatyn «Qarlyǵash uıasyn salǵanda» serıaly bastaǵan bir top serıaldar joǵary kórsetkish kórsetip otyr. «Mıllıon kimge buıyrady?», «Topjargan» degen syndy halyqaralyq formattarmen jasalyp jatqan baǵdarlamalar da joǵary reıtıngterge ıe boldy. Sol sekildi «Qyzyq Times», «Juldyzdy jekpe-jek», «Bizdiń nazarda», «Online» sekildi baǵdarlamalar da kóshbasshylar qatarynda.
– Sońǵy 5-6 jyl aralyǵynda agenttikte otandyq serıaldar sany kóbeıdi. Jańa maýsymda kórermenge jol tartatyn qandaı týyndylar bar?
– Iá, Memleket basshylyǵynyń qoldaýymen otandyq serıaldar kóptep túsirilip jatyr. Búginde «Habar» Agenttigi jylyna 10-12 serıal túsiredi. Onyń basym kópshiligi qazaq tilinde. Bıyl birneshe serıaldardy efırge berip úlgerdik. Bul rette ásirese áleýmettik dramalarǵa kóbirek kóńil bólemiz. О́ıtkeni kórermenge qazaq otbasylarynyń ómirinde bolyp jatqan túrli túıitkilder men turmystyq máseleler qyzyq. Máselen, bıyl «Taǵy da súı», «Aǵa», «Qarlyǵash uıa salǵanda» sekildi birneshe áleýmettik drama kópshilik kórermenge usynyldy. Qazaqtyń keremet baı tilin kórsetken komedııa janry da bul rette tys qalmady. Shala qazaqtanyp bara jatqan azamattardy oılandyratyn, aýyl men qalanyń ómirin ádemi salystyrǵan, biraq jarystyrmaǵan «Shashý» serıaly áli kúnge deıin kórermenniń nazaryna usynylyp keledi. Sońǵy jyldary jalpy álemdik tendensııany, bizdiń kórermenniń suranysyn eskere otyryp, qazaq tildi krımınaldyq damalardy da túsirýdi qolǵa aldyq. Osy baǵytta byltyr «Vremıa» degen serıal shyqsa, bıyl «Aǵa» degen krımınaldy serıaldy kórermenge usyndyq. Jalpy alǵanda qazir efırdi kútip otyrǵan kóptegen jobalar bar. Solardyń biri – «Batyrlar joly» tarıhı serıaly. Munda XVII- XVIII ǵasyrlardaǵy batyrlardyń ónegeli ómiri kórsetiledi. 2018 jyly Fransııanyń Kann qalasynda ótken halyqaralyq televızııalyq kórmesine halyqaralyq televızııa mamandarynyń nazaryna atalǵan serıaldyń tızerin usynyp, eýropalyq kórermenniń kóńilinen shyqqandaı boldyq. Dramada Qarasaı batyrmen birge qandy kóılek dosy Aǵyntaı batyr, Taımas batyrdyń ómiri, uly dalanyń azattyǵy men bostandyǵy úshin kúresi týraly sýretteledi. Serıalda akterler quramy da jaqsy jasaqtalǵan. Basty rólderdi Nazar Sultanov, Murat Beısenbın, Áshim Ahmetov, Jandos Aıbasov, Erjan Nurymbet, Aldabek Shalbaev, Aıdos Bektemir, Móldir Mekenbaı syndy akterler oınaıdy. Sonymen qatar 71-shi Kann kınofestıvalinde «Eń úzdik áıel róli» atalymyn jeńip alǵan Samal Eslıamovany Qarasaı batyrdyń anasy obrazynda kóresizder. Bul jobaǵa túsirilim toby jan-jaqty ári tyńǵylyqty daıyndaldy. Tarıhshylarmen keńesip, sol zamandy shynaıy kórsetý úshin ár dekorasııa men lokasııa uzaq tańdaldy. Jekpe-jek kórinisterin somdaýǵa Jaıdarbek Kúnǵojınov bastaǵan qazaqstandyq kaskaderler qatysty. Sondyqtan ol óskeleń urpaqqa bereri mol dúnıe bolady.
Sondaı-aq «Jalǵyz jaýqazyn» atty jańa serıalda kedeı otbasy men baı otbasynyń ul-qyzynyń qarym-qatynasy men qarapaıym azamattardyń ortasynda bolyp jatqan oqıǵalar kórsetiledi. Bul serıaldyń túsirilim jumystary aıaqtaldy. Aldaǵy ýaqytta kórermen nazaryna usynylady. Serıalda Aqbota Seıtmaǵanbet, Jolaman Ámirov, Lıza Serikova, Baqytjan Álpeıisov, Dáýren Aıdarqulov syndy akterler oınaıdy. Bul ár jastaǵy kórermenge arnalǵan paıdaly áleýmettik drama bolady degen oıdamyz.
Sondaı-aq «Kelinjan» atty komedııalyq serıal men Bekzat Sattarhanovtyń ómiri men sporttaǵy jetistikterine arnalǵan týyndy óz kezegin kútip tur. «Bekzat» serıaly kelesi jyly tolyq metrajdy fılm retinde de kınoteatrlardan kórsetiletin bolady.
– Jazýshylar týraly týyndy túsirildi dep estigen edik. Bul týyndynyń túsirilim jumystary aıaqtaldy ma?
– Bul serıalda 70-80-jyldardaǵy jazýshylardyń shyǵarmashylyǵyndaǵy, ómirindegi, qarapaıym kezdesýlerindegi erekshe este qalarlyq oqıǵalarynan syr shertiledi. Munda Keńes dáýirinde ulttyń joǵyn joqtap, júgin kótergen, qarama-qaıshylyqqa toly sol dáýirdiń qaımaǵy bolǵan jazýshylar ortasyndaǵy ańyz ben aqıqatqa aınalǵan áńgimelerdi arqaý etken dúnıeler kórsetiledi. 60-70-jyldary qazaq ádebıetiniń qaınaǵan ortasyna soǵystyń qan sheńgelinde týǵan jetim urpaqtyń aryndap kelip qosylǵany málim. Tym erte eseıgen sol urpaq arly da aryndy qalpymen ádebıettiń kóshin bıikke súıredi. Qandaı qıyn jaǵdaıdy bastan ótkerse de ádebıetke kelip qosylǵan talanttar shoǵyry týraly eldiń esinde ystyq estelikter ǵana qalǵan. Búginde kózi tiri sol dáýirdiń tulǵalary da ótken kúnnen syr izdep saǵynary anyq. Talaı jumbaǵyn arqalap baqıǵa attanǵan tulǵalarymyzdyń parasat bıigindegi aıshyqty oılarymen astasqan oqıǵalar týyndynyń ózekti taqyryby bolmaq. Osy serıal sol kezdegi qazaq ádebıetiniń kórnekti ókilderine arnalǵan desek bolady. Biraz dúnıeniń, biraz qupııanyń syry ashylýy múmkin. Bul «Qalamger» jobasynyń bas keńesshileri – Dýlat Isabekov, Tólen Ábdik, Beksultan Nurjekeev. Serıal rýhanı azyq berer, otandyq mádenı muranyń arhıvinde qalar jaqsy dúnıe bolady degen oıdamyz. Akterler quramynda Ergenbaı Abýev, Dosjan Janbotaev, Baltabaı Seıitmamytov, Kenen Aqúrpekov, Aıdar Amanbaı, Baqdaýlet Shaımahan jáne taǵy basqa 100-ge jýyq personajdy somdaǵan akterler bar. Serıaldy kórermen alda kele jatqan jyldyń birinshi bóliginde kınoteatrdan tolyq metrajdy kıno túrinde jáne teledıdardan serıaldyq nusqasyn kóre alady.
Sondaı-aq «Habar» arnasynda «Tańǵajaıyp álem», «Jaratylys. Adamzat tarıhyna saıahat», «Mars» dep atalatyn «National Geographic» túsirgen derekti týyndylar da jalǵasa beredi. Mundaı ǵylymı, tanymdyq jobalardy kóbeıtý arqyly kórermenniń bilim deńgeıin, tanym kókjıegin keńeıtkimiz keledi.
Taǵy, kórermenge álemdik tusaýkeser usynamyz. 31 jeltoqsannan (osy kúni 21.00-de kórsetiledi) bastap BBC telearnasymen qatar «Otverjennye» (Alastatylǵandar) serıaly «Habar» telearnasynda da kórsetiledi. Vıktor Gıýgo shyǵarmasynyń jelisi boıynsha túsirilgen týyndy aptasyna bir ret ár dúısenbi saıyn saǵat 22:30-da shyǵady. Bul da bolsa, tek ózimizdiń ishki qazanymyzda qaınaı bermeı, álemdik tele tusaýkeserden de kórermendi kesh qaldyrmaý, qaýyshtyrý úshin jasalyp jatyr. Sondaı-aq telearnada «Taǵdyr.Tarıh.Tulǵa», «О́negeli ǵumyr», «Taǵdyr joly», «О́mir joly», «Taıny. Sýdby. Imena», «Odna ıstorııa», «Bir týyndy tarıhy» sekildi derekti fılmder sıkly bar. Osyndaı tarıhtan syr shertetin súbeli dúnıelerdi kórsetý jumystary aldaǵy ýaqytta da jalǵasa beredi.
– Bir qýantarlyǵy telearnada halyqaralyq formattaǵy baǵdarlamalar sany kóbeıdi. Osy jóninde aıtyp ótseńiz.
– Bıylǵy jyly bizde Topjargan atty mýzykalyq joba júzege asty. Munda qarapaıym qazaqtyń ul-qyzdary qatysyp, 3 jarym aı boıy baq synady. Nátıjesinde tikeleı efırde kil myqtynyń ishinen shyn myqtyny anyqtadyq. Aqmaral degen jap-jas О́ner kolledjiniń úshinshi kýrs stýdenti jeńimpaz atandy. Sondaı-aq kórermenniń súıikti jobasyna aınalǵan myqty ánshilerdiń báseke alańy «Juldyzdy jekpe-jek» baǵdarlamasynyń da ekinshi maýsymy aıaqtaldy. Bul jobanyń kelesi jyly úshinshi maýsymyn berýdi josparlap otyrmyz. Sondaı-aq «Habar» telearnasynda álemniń 45 elinde kórsetiletin BBC-diń Zerde atty ıntellektýaldy jobasy kórsetilip jatyr. Sol sııaqty «Mıllıon kimge buıyrady?» jobasy 20 jyldan beri álemniń kóptegen elinde kórsetiledi. Osy maýsymnan bastap bul joba kórermen suraýy boıynsha qazaq tilinde qaıta shyqty. Atalǵan eki baǵdarlama ıntellektýaldy azamattardyń sanyn kóbeıtýge arnalǵan.
– Kazakh TV telearnasynyń sheteldik Discovery arnasymen birigip jasap jatqan jumystary qalaı júrip jatyr?
– Bul memorandým arqyly Atlas Global Kazakhstan atty qazaq, orys, aǵylshyn tilinde Qazaqstan týraly tanymdyq derekti fılmderdiń sıkly jasaldy.
– Elbasynyń 21 qarashada jarııalanǵan «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasy qazir memlekettik deńgeıde talqylanyp jatyr. Osy rette telearna maqalanyń mán-mańyzyn halyqqa jedel ári ońtaıly jetkizýde taptyrmas qural bolyp otyr. Bul úshin «Habar» agenttigi qandaı josparlar qurdy?
– Elbasynyń maqalasynda aıtylǵan jeti qyrdy jeke basymdyq retinde alyp, birneshe baǵdarlamalar sıklyn daıyndap jatyrmyz. Bul rette ulttyq tarıhqa arnalǵan, álemdik órkenıetke qosqan úlesimizdi baǵyt-baǵyt boıynsha saralap, sheteldik mamandarmen birge talqylaý alańyn jasaý oıymyzda bar. Sondaı-aq «Jastar jylyna» arnap 2019 jyldyń aqpan, naýryz aılarynda «Habar» arnasynda «Azamat» jastar baǵdarlamasyn qaıta oraltyp, kópshilik kórermenmen qaýyshtyramyz degen nıettemiz. «Azamatqa» kep azamattyq belsendiligin tanytyp, memlekettiń ózekti máselelerin aıtyp, qoǵamdyq pikirge qozǵaý salýǵa úles qosqan azamattardy qaıta jınamaqpyz. Jalpy alǵanda rýhanı jobalarǵa basymdyq berý bizdiń basty maqsat. Jańa jylda áleýmettik baǵyttaǵy jobalar jalǵasyn taba beredi, óz kezeginde jańa jobalar da dúnıege keledi. Agenttik tek Qazaqstanmen shektelmeı, Ortalyq Azııa, TMD keńistiginde jasalatyn, taralatyn jobalar daıyndaıtyn bolady. Bul otandyq televızııaǵa qozǵaý salar ındýstrıaldy-ınnovasııalyq qadam bolary sózsiz.
– Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken Marjan TILEÝBEK,
«Egemen Qazaqstan»