Esse
Jaz boıy bizdiń baqta alma tógilip jatatyn. Keı kúnderi apam bulqan-talqan bop ashýlanyp, bul úıge onyń ózinen basqa eshkimniń jany ashymaıtynyn esimizge salǵanda ǵana inim ekeýmiz shelek-shelek qyp terip ákelip, qoradaǵy sıyrdyń, qoıdyń, esektiń aqyryna salyp qoıatynbyz. Áıtkenmen keshqurym óristen tyńqıyp toıyp qaıtatyn mal da: «Buny qaıtemiz? Anaý baýda shashylyp-tógilip, shirip jatyr ǵoı» degendeı aspanǵa qarap, murnyn shúıirip turýshy edi.
Sóıtip júrgende bir kúni aýylǵa júk mashınasymen biri uzyn, biri qysqa boıly eki orys kisi kele qaldy. Estýimizshe, baqtan alma jınap ótkizgenderge azyn-aýlaq aqsha tóleıtin kórinedi.
Ol kezde biz úshinshi synypta oqıtynbyz. Álgi habardy estigen boıda árqaısymyz óz úıimizge qaraı zyta jóneldik. Othana jaqta tamaq istep júrgen apam: «Alma alýshylar... alma alýshylar keldi!..» dep alqynyp jetken maǵan tańdana qarap: «Sharbaqtyń esigin keń qylyp ashyp qoı da, shamań kelgenshe ótkize ber» dep qolyn bir silteı saldy.
Sol kúni búkil aýyldyń bala-shaǵasy shubyryp júrip jańaǵy mashınaǵa alma tasýmen boldyq. Árbir shelekke qarap alma alýshylar:
- Smotrı, kakıe ıablokı, a? – dep tańǵalady.
Sodan soń Ábdiákim shabandozdyń judyryǵyndaı bir nán almany shelekten ilip alyp, qarsh-qarsh shaınap turyp:
- Prekrasno! – deıdi.
- Ne govorı!.. Vkýs, aromat kakoı, bojestvennyı!..
Ol kezde basqa jaqpen barys-kelis jasaýy qıyn bizdiń aýylǵa ózge ulttyń ókilderi óte sırek kelýshi edi. Sebebi, olar Aspantaýdyń bókterindegi qıyr-shıyr joldardyń azabyna tóze almaıtyn. Sondyqtan, myna kisilerdiń sózderi de, ózderi de búgin bizge birtúrli qyzyq kórinip, bir-birimizge qarap qýanyp, kúle beremiz, kúle beremiz.
***
Erteńine toǵaı jaqtaǵy ashyq alańqaıǵa baryp dop oınap, ózenge shomylyp qaıtyp kele jatqanymyzda ortamyzdaǵy Ántaı degen bala bir qyzyq oıyn oılap taýyp:
- Áı, baldar, baldar! - dedi eki qolyn dırıjer sekildi joǵary kóterip. – Davaı, bir-birimizben oryssha sóıleseıikshi!
Keshe ǵana aýylǵa kelip-ketken alma alýshylardyń áseri bolar, bárimiz japa-tarmaǵaı:
- Davaı, davaı! – dep shýyldaı jóneldik.
Sóıtip, Ántaıdyń ózi bastap:
- Ah... smotrı, a, - dedi bir kezde bizdiń aýyldy jańa ǵana kórip turǵandaı aınalaǵa tańdana qarap. – Kak qarasho, a?!
- Qarasho!
- Qarasho-o! – dep biz basymyzdy ızep, máz-máıram bolyp maquldaı jóneldik.
- Ot, ıabloko ýkýsnyı, dá?!
- Dá!
- Dá-á!
- Aramat kakoı, a?!
- Kakoı!
- Kakoı!!!
- Bajestven, dá?
- Dá!
- Qarasho-o! Ne gavarı!
Rasynda da, biz úshin bul bir qyzyq oıyn bolyp shyqty. Myna dúnıeniń buryn-sońdy baıqamaǵan jańa bir qyry ashylǵandaı shattanyp, qanattanyp kettik.
Áıtkenmen, biz qoshtap, qýattaǵan saıyn Ántaıdyń keshegi alma alýshylardan estigen orysshasy taqyr-tuqyr taýsyla bastady. Basqalarymyzdyń da óz janymyzdan qosatyn eshteńemiz joq ekeni áp-sátte belgili bolyp qaldy. О́ıtkeni aýyldaǵy tórt synyptyq bastaýysh mektepti ekige bólip, eki synypty túske deıin, eki synypty tústen keıin oqytatyn Mútán aǵaıymyz úıretken «papa, mama, hleb, sahar» degen sózder bul oıynǵa onsha úılese qoımaıdy eken. Biraq Ántaı sonda da bolsa toqtamaı:
- Smotrı, a, - deıdi ózinshe birdeńelerdi dolbarlap. – Túnde dalaǵa shyq túskenskıı, da?!
- Dá!
- Dá-á! Túskenskıı! – deımiz biz shýlap.
- Smotrı, qys kelse, qar jaýadskıı, da-a?
- Dá!
- Dá-á! Jaýadskıı.
- Sonda taýdan shanamen syrǵanaımyz... skıı!
- Syrǵanaımyzskıı!
Sol kúni, ne kerek, bárimiz qumarymyz qanǵansha «oryssha» sóılep, úıge bir úlken jumys bitirgendeı silemiz qatyp, sharshap qaıttyq.
Sol jyly alma baq kún saıyn shashylyp-tógilip, esin shyǵarǵan mol jemisinen qutylǵanyna qýanǵandaı bir tazaryp, qysqa deıin jeńil tynystap jatty.
hhh
Al ýaqyt bolsa, zymyrap óte berdi. Baqtaǵy almalar sekildi pisip-jetilgen aýyl jastary jylda-jylda qalaǵa ketip, oqýǵa túsip, jumysqa ornalasyp, birjola qalyp jatty. Solardyń biri, mine, ózimiz...
О́tken aptada qaladaǵy bir jerles aǵaıymyz dúnıeden ótip, Panfılovshylar saıabaǵyndaǵy «Juldyz» meıramhanasynda as berilip, quran oqyldy. Kóz kórgen aýyldas, jerles, arýaqqa serik adamdar jınaldy.
Kenet, úlken zaldyń orta tusynda otyrǵan bir kisi kózime ottaı basyldy. «Oý, mynaý Ántaı ǵoı!» dep júregim lúpildep qoıa berdi. Ol baıaǵyda ortalyqtaǵy mektep-ınternatty bitirgen soń, Reseı jaqqa oqýǵa ketipti dep estigenmin. Sodan keıin kórip turǵanym osy edi.
Shamasy, bir saǵattan soń esik aldyna shyǵyp, ekeýmiz bir-birimizdiń qolymyzdy qysyp, qushaqtasa kettik. Sodan soń bir-birimizben telefon nomerin almasyp, aldaǵy kúnderi habarlasýǵa ýádelesip jatqanymyzda, kóshe jıegine kelip toqtaǵan aq tústi «djıpten», o, toba, sol baıaǵy, bala kúngi Ántaı sekirip túsip, bizge qaraı tura júgirmesi bar ma.
- Deda, kýpı mne morojenoe! – deıdi alystan aıǵaılap.
- Seıchas... seıchas kýplıý, - dep meniń janymdaǵy úlken Ántaı kishi Ántaıǵa tap-taza orys tilinde jaýap qatyp, ishki qaltasynan ámııanyn alyp, kúıbeńdep jatyr. – Vıdısh, ıa s dıadenkoı razgovarıvaıý...
Sodan ekeýmiz qoshtasarda: «Aýylǵa qashan barasyńdar?» dep suradym odan.
Ántaı birtúrli yńǵaısyzdanyp: «Bilmeımin, - dep basyn shaıqady. – Alystap kettik qoı birtúrli...»
«Almanyń ıisin saǵynǵan joqsyń ba?..»
«Keıin ... – dedi ol qınalyp, - keıin... ońasha kezdeskende aıtam...»
Nurǵalı ORAZ,
«Egemen Qazaqstan»