Jol apaty aldyn alǵanda ǵana azaıady

Bir jylda ǵana osynsha otandasymyzdy joǵal­týy­myz­dyń sebebi nede? Jol-kólik oqıǵa­la­ry (JKO) ne sebepti kóbeıip ketken? 

Bul másele az kóterilip júr­gen joq, P.Kazansevke deıin de dabyl qaqqan depýtat­tar da, jýrnalıs­ter de boldy. Biraq nátıje shamaly, JKO jyl ótken saıyn azaıar emes, keri­sin­she kóbeıip ba­rady. Tá­ý­el­­­­­­sizdik jyldarynda 82 myń­ǵa jýyq adam osyn­daı apattardan qaza bolǵan, al jarty mıllıondaı aza­ma­t­ymyz túrli jara­qat­tar alǵan. So­nyń ishinde eńbekke jaramsyz bolyp, múgedek atanǵan jastar qanshama...

Jol-kólik oqıǵasynyń kó­beıý se­be­bin halyq aldymen avto­kó­lik­ter­diń kóbeıýinen kóredi. Biraq olardyń jolda kenetten isten shyǵýy, tejegishtiń búlinýi t.b. tehnıkalyq aqaýlarynan bol­ǵan kólik apaty az. Apattyń eń ne­giz­­gi kinálileri – júrgizýshiler men jol erejesin buzatyn jolaýshylar. Adam qazasyna soqtyrǵan jol apat­ta­ry­nyń 80 prosentke jýy­ǵy osy sebepterden bol­ǵan. Al júrgizýshiler men júr­gin­shi­ler­diń jol erejesin buzbaýyn qadaǵalaý Ishki ister mınıstrligi jol polısııasy (JP) komıtetiniń mindeti. 

Jol polısııasy komıtetiniń qan­sha­lyqty tıimdi jumys istep júr­genin adamdar kúndelikti ómir­de jıi kóredi. Olar­dyń negizgi maqsaty qazir jol tár­ti­bin baqylaý emes, aıyppul jı­­naý­­ǵa aınalyp ketken degen pikir kóp. Osyǵan oraı basymyzdan ótken bir ǵana mysalǵa toqtalyp ótelik. Birde mekteptiń aldyna kúnde toqtaıtyn jerge mashınamdy qoıa saldym. Sol jerde Jol polısııasynyń mashınasy da tur eken, ózderi eleý­sizdeý áńgimelesip turdy. Bala­syn alýǵa kelgen men sekil­di bireýler shyǵar dep mán ber­me­dim. Mektepten balamdy alyp ke­le jatsam álgi ekeýi me­niń ma­shınamnyń janynda shuq­shı­yp birdeńe toltyryp jatyr. Sóıtsem... aıyppul. О́ıtkeni men «múgedekter turaǵyna» toq­tap­pyn. Keshe ǵana bolmaǵan bel­gini sol jerge ile qoıyp, toqta­ǵan adamdy ańdyp tur eken. Aqtal­ǵan sózińdi qulaqtaryna da ilmeıdi. «Men tura bastaǵanda nege eskertpedińizder, kórip tur­dyń­yzdar ǵoı» desem, «eskertý bizdiń mindetimiz emes, belgini ózi­ńiz kórýińiz kerek edi», deıdi. Al bul ýaqytta kósheniń sha­ńyn as­panǵa shyǵaryp keıbir eser­soqtar qa­lanyń ishinde 100 shaqyrymdyq jyl­dam­dyqpen ótip jatady. Ásirese jaz aı­larynda zymyraǵan moto­sıkl­der­diń gúrili qulaq tundyrady. On­daılar­dy bizdiń Jol polı­sııa­synyń qyz­met­­kerleri kór­meıdi. Al DSU-nyń má­­li­met­te­rine qaraǵanda, barlyq jol ap­a­tynyń 23 prosenti osy, moto­sıkl­shi­ler­­diń úlesine tıedi eken. Árıne Jol polısııasynyń qyz­metkerleri arasynda óz min­det­terine jaýapkershilikpen qa­rap, ne­­giz­gi jumystaryn qa­pysyz at­­­qarýǵa tyrysatyndar joq emes. Taǵy bir mysal aı­taı­yq. Kók­she­taý qalasynan shyǵa ber­is­ke, qaladan 8-10 sha­qy­rym­daı jerge «Kókshetaý» degen jazýdy aq taqtanyń fonyna jazyp, ornatyp qoıypty. Aq fon bolǵan soń 60 shaqyrymnan asyrýǵa bolmaıdy. Al kóptegen júrgizýshiler qaladan shyǵyp kettim ǵoı dep jyldamdyǵyn údete bastasa, sol jerdiń tasasynda turǵan Jol polısııasynyń qyzmetkerleri dereý toqtatyp, aıyppulyn jaza bas­taıdy. 

Jalpy, Jol polısııasy qyz­­met­ker­leriniń jumys tıim­di­li­gin olardyń atyna kelgen ha­lyq­tyń alǵysyna qarap baǵa­laý kerek. Sonda alǵys alý úshin olar halyqqa adal qyz­met eter edi. Árıne al­ǵys­tyń qoldan jasalmaǵanyn (dosyna, týy­syna, t.b. ótirik jasatyp al­ma­ǵan­yn) tekseretin joldardy da qarastyrǵan jón. Ony tekse­rý­diń de ádis-tásilderin tabýǵa bolady.

Árıne JKO-ny boldyrmaý júz prosent Jol polısııasynyń qolynan kelmeıdi. Halyqtyń ózi de jol tártibin saqtap, júrgin­shi­lik mádenıetti arttyrýy kerek. Osydan onshaqty jyl buryn Astana qalasynda jol tártibin buzýshylyq tipti orasan bolatyn, qazir eptep azaıǵany baıqalady. Eger halyqtyń ózi de jol tártibiniń saq­tal­ýyna úles qosyp otyrsa, jol apaty da azaıa túser edi. Mysaly, bar­­lyq kólik qyzyl jaryqqa toq­­tap turǵanda keı­bir­eýler óte shy­ǵady. Qazir halyqtyń bá­ri­niń qolynda qaltafon bar, sondaı sora­qylyqty dereý polısııaǵa jetkizse, ony bálkı kelesi jol qıylysynda ustar edi. Sóıtip apattyń aldy alynar edi. Mádenıeti joǵary Eýropa elderinde osyndaı úrdis baıaǵydan bar. Sondyqtan da olarda jol apaty oqıǵalary az.

Jasyratyny joq, biz bireýdiń jol tártibin buzǵanyn polısııaǵa aıtýdy uıat, tipti satqyndyq dep sanaımyz. Bul durys emes, adam ómirin, onyń ishinde óz ómirimizdi de saqtaǵymyz kelse, osyndaı ıgi isterge daıyn bolýymyz kerek. 

Maqalamyzdy Májilis de­pý­­taty P.Kazansevtiń saýaly­nan bastadyq qoı, endeshe so­nymen aıaqtaıyq. Depýtat ózi­niń saýalynda Ishki ister mı­nıs­trligi JKO-nyń azaımaý se­bep­terin qoǵam ókilderi jáne sarap­shylar qaý­ym­das­ty­ǵyn qatys­­tyra otyryp, keshendi túrde talqylaýdy usynady. Sony­men birge júrgizýshi kýá­li­gin berýge oqytatyn mekemelerde talapty qatańdatýdy su­raıdy. Al biz óz tarapymyzdan JP qyzmetkerleri mekeme-uıymdarǵa, oqý oryn­daryna baryp, áńgime ótkizip, jol tártibin saq­taýdyń mańyzdylyǵyn túsindirý sabaqtaryn júrgizgeni de durys dep aıtar edik. Mundaı sabaqtar barlyq júrgizýshiler men júrginshilerge, tipti Jol polısııasy qyzmetkerleriniń ózderine de kerek. 

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»