Álem boıynsha memlekettik qaryz – 66 trln dollar

Halyqaralyq Fitch Ratings reıtıng agenttiginiń esebi bo­ıyn­sha álem elderiniń mem­leket­tik qaryz kólemi 2018 jyl­dyń sońyna qaraı 66 trln dol­larǵa (naryqtyq valıýta baǵamy boıynsha) ósipti. Bul 2007 jyldaǵy kórsetkishten eki esege  artyq jáne jahandyq IJО́-niń 80 prosentine teń. 

Aıta keterligi, 2012 jyldan beri damyǵan elderdegi mem­lekettik  qaryz bereshek 50 trln dollardy qura­ǵan. Dese de, bul qarajattyń kó­lem­diligine qaramastan, ekonomıkasy qalypty elderdiń qaryz alý deńgeıi turaqty sanalady. О́ıtkeni olardyń alǵan qaryzdy qaıtarýǵa múmkindikteri bar, bul iste qarjylyq júıeleri tolyq­taı qalyptasqan. Al damýshy elderdegi memlekettik qaryz atal­ǵan ýaqytta 10 trln dollardan 15 trln dollarǵa jetip otyr. Ásirese sońǵy jyldary Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka aılaǵynda memlekettik qaryz edáýir art­qan. Sonymen qatar Saharadan oń­tús­tikke qaraı ornalasqan elderde de qaryz alý qarqyny baı­qalady. Degenmen bul qurlyq­tardaǵy memleketterge jalpy boryshtyń az ǵana bóligi tıesili. Iаǵnı, ár óńirge 1 trln dollarǵa jet­peıtin kólemde qarajat beril­gen. 

Fitch táýelsiz reıtıngteriniń jahandyq basshysy Djeıms Makkormaktyń aıtýynsha, soń­ǵy jyldary memlekettik qa­ryz deńgeıi joǵarylaǵan. So­nyń saldarynan prosenttik ús­­teme kóteriledi, qarjylyq shart­­tar qatańdaıdy. Bul úde­ris óz kezeginde kóptegen mem­leket­terdiń múmkindigin shekteıdi. 

Memlekettik qaryz alý bo­ıynsha eń senimdi elderdi anyq­taıtyn «AAA» joǵary reıtıngine álemniń 11 memleke­ti kiredi. Olardyń úlesinde jo­ǵa­ryda atap ótken 66 trln dollardyń 40 prosenti tıe­sili. Qaryz berýge bolatyn se­nimdi memleketterdiń jalpy kór­setkishi 2012 jyldan beri birqalypty mejede saqtalyp otyr. «AAA» reıtınginde kósh bastaǵan AQSh-tyń 21 trln dollar memlekettik qaryzy bolsa da, bul somaǵa jyl saıyn 1 trln dollar qosylyp otyrsa da, Qurama Shtattar eń senimdi memleket sanalady. Úzdik úshtik qatarynda Japonııa (12 trln dollar) men Qytaı (6 trln dollar) bar. Ekonomıkasy turaqty Germanııa, Fransııa, Ulybrıtanııa, Italııa syndy elderdiń bereshegi 2,4-2,7 trln dollar kóleminde saqtalǵan.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»