Álem boıynsha memlekettik qaryz kólemi on jyl ishinde eki ese ósken. Qaryzy kóp elderdiń basynda AQSh tur. Bul eldiń memlekettik qaryz kólemi shamamen 21 trln dollardy quraıdy.
Halyqaralyq Fitch Ratings reıtıng agenttiginiń esebi boıynsha álem elderiniń memlekettik qaryz kólemi 2018 jyldyń sońyna qaraı 66 trln dollarǵa (naryqtyq valıýta baǵamy boıynsha) ósipti. Bul 2007 jyldaǵy kórsetkishten eki esege artyq jáne jahandyq IJО́-niń 80 prosentine teń.
Aıta keterligi, 2012 jyldan beri damyǵan elderdegi memlekettik qaryz bereshek 50 trln dollardy quraǵan. Dese de, bul qarajattyń kólemdiligine qaramastan, ekonomıkasy qalypty elderdiń qaryz alý deńgeıi turaqty sanalady. О́ıtkeni olardyń alǵan qaryzdy qaıtarýǵa múmkindikteri bar, bul iste qarjylyq júıeleri tolyqtaı qalyptasqan. Al damýshy elderdegi memlekettik qaryz atalǵan ýaqytta 10 trln dollardan 15 trln dollarǵa jetip otyr. Ásirese sońǵy jyldary Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıka aılaǵynda memlekettik qaryz edáýir artqan. Sonymen qatar Saharadan ońtústikke qaraı ornalasqan elderde de qaryz alý qarqyny baıqalady. Degenmen bul qurlyqtardaǵy memleketterge jalpy boryshtyń az ǵana bóligi tıesili. Iаǵnı, ár óńirge 1 trln dollarǵa jetpeıtin kólemde qarajat berilgen.
Fitch táýelsiz reıtıngteriniń jahandyq basshysy Djeıms Makkormaktyń aıtýynsha, sońǵy jyldary memlekettik qaryz deńgeıi joǵarylaǵan. Sonyń saldarynan prosenttik ústeme kóteriledi, qarjylyq sharttar qatańdaıdy. Bul úderis óz kezeginde kóptegen memleketterdiń múmkindigin shekteıdi.
Memlekettik qaryz alý boıynsha eń senimdi elderdi anyqtaıtyn «AAA» joǵary reıtıngine álemniń 11 memleketi kiredi. Olardyń úlesinde joǵaryda atap ótken 66 trln dollardyń 40 prosenti tıesili. Qaryz berýge bolatyn senimdi memleketterdiń jalpy kórsetkishi 2012 jyldan beri birqalypty mejede saqtalyp otyr. «AAA» reıtınginde kósh bastaǵan AQSh-tyń 21 trln dollar memlekettik qaryzy bolsa da, bul somaǵa jyl saıyn 1 trln dollar qosylyp otyrsa da, Qurama Shtattar eń senimdi memleket sanalady. Úzdik úshtik qatarynda Japonııa (12 trln dollar) men Qytaı (6 trln dollar) bar. Ekonomıkasy turaqty Germanııa, Fransııa, Ulybrıtanııa, Italııa syndy elderdiń bereshegi 2,4-2,7 trln dollar kóleminde saqtalǵan.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»