Nurly tańda sheshek atqan gúl

Seısenbi, 10 qańtar 2012 7:39

Qostanaıdaǵy merekeler konsert­siz, oıyn-saýyqsyz ótpeıdi. Sonda jurt­shylyq qazaqtyń  án-kúıimen qa­tar oblys óńirin jaılaǵan ózge ult ókil­deriniń de ónerin tamashalaıdy. Sah­naǵa jelpýish ustaǵan koreı su­lýlary shyq­qanda, kó­ńilder kóktemge aınal­ǵandaı áser qa­lady. Adamzatqa  ta­bıǵattyń qaı mezgili de jat emes. Alaı­da qazaqtyń án-kúı­lerinen jaz­dyń jaıly samalyn, jazǵy jaılaý qyzyǵyn, at tuıaǵynyń dúbirin, qus­tardyń qıqýyn sezingendeı bolamyz. Qazaqtyń jany jazdy una­tady. Al koreılerdiń  án  áýezi men bıi­nen, ult­tyq kıiminiń aıshyǵynan  sheshek atqan  kóktem kórinis bergendeı bolady. Koreı ulttyq-mádenı ortalyǵy janyn­daǵy  «Mý gýn hva» hory múshe­le­riniń ulttyq kóılekteri men salǵan áni esh aýdarmasyz júrekterge jetip jatady. Ánde, ónerde shekara bolmaıtyny  ras.

Seısenbi, 10 qańtar 2012 7:39

Qostanaıdaǵy merekeler konsert­siz, oıyn-saýyqsyz ótpeıdi. Sonda jurt­shylyq qazaqtyń  án-kúıimen qa­tar oblys óńirin jaılaǵan ózge ult ókil­deriniń de ónerin tamashalaıdy. Sah­naǵa jelpýish ustaǵan koreı su­lýlary shyq­qanda, kó­ńilder kóktemge aınal­ǵandaı áser qa­lady. Adamzatqa  ta­bıǵattyń qaı mezgili de jat emes. Alaı­da qazaqtyń án-kúı­lerinen jaz­dyń jaıly samalyn, jazǵy jaılaý qyzyǵyn, at tuıaǵynyń dúbirin, qus­tardyń qıqýyn sezingendeı bolamyz. Qazaqtyń jany jazdy una­tady. Al koreılerdiń  án  áýezi men bıi­nen, ult­tyq kıiminiń aıshyǵynan  sheshek atqan  kóktem kórinis bergendeı bolady. Koreı ulttyq-mádenı ortalyǵy janyn­daǵy  «Mý gýn hva» hory múshe­le­riniń ulttyq kóılekteri men salǵan áni esh aýdarmasyz júrekterge jetip jatady. Ánde, ónerde shekara bolmaıtyny  ras. Atalarymyz ańsaǵan Táýelsizdik Qazaqstandaǵy  barlyq ult ókilderiniń de ómirine  úlken ózgeris ákeldi. Koreı etnosy da óz ultynyń tilinen, dilinen ajyrap bara jatqan urpaq bolatyn. Keńes Odaǵy kezinde  etnos úshin Koreıamen baılanys jasaý degen túsinik te bolmady. Qazaq­stan Táýelsizdigin al­ǵan­nan keıin-aq túrli eldermen qarym-qatynas jasaı bastady. Qazaqstandyq koreı etnosy úshin Shy­ǵys­taǵy Koreıany, atamekenderin kórý armany oryndaldy. 1994 jyly Qazaqstan­nan 30 adam Soltústik Koreıaǵa bardy.  Sol delegasııanyń ishinde qostanaılyq­tar da boldy.

– Árıne, ýaqyttyń uly ózge­risiniń, Qazaqstan Táýelsizdiginiń ar­qasynda  ta­rı­hı otanymyz – Koreıany kórdik ǵoı. Ol jaqtaǵy qandasta­rymyzdan tilimiz­de de, syrtqy túri­mizde de aıyrma­shylyq bar eken. Olar bop-boz, aryqsha keledi, al biz Qa­zaqstannan barǵan koreıler boıshań, iri ári  shetimizden tolyq boldyq. «Ata­jurtymyzdaǵy koreıler negizi­nen balyq jeıdi, al bizdiń dastar­qanymyzdan et ketpeıdi, qazaq­tarǵa uqsap ketkenbiz» dep kúldik,–deıdi Lıýdmıla Mıhaılovna.Al byltyr Koreıanyń Qazaqstan­daǵy jyly boldy. Soǵan oraı Qosta­naıdaǵy koreı etnosy da birshama jumystar  júrgizdi. Qostanaıdyń shybynsyz jazynda Koreıanyń Qazaqstan­daǵy elshisi Lı Ben Hva, Qazaqstan koreıleri assosıasııasynyń prezıden­ti Roman Ýhenovıch Kım keldi. Olar ob­lystaǵy  tarı­hı-mádenı oryndardy ara­lap, oblystyń mádenı ómirine qa­nyqty, Dostyq úıinde bolyp, koreı etnosynyń jumysymen tanysty. Qur­metti qonaqtardy oblys ákiminiń orynbasary Serik Bekturǵanov qabyldady. Sonymen qatar, A.Baıtur­synov atyn­daǵy Qostanaı memlekettik ýnıver­sıtetinde aldymen  bilim orda­synyń basshylyǵymen,  sodan keıin koreı dıasporasy  ókilderimen  kezdesti. Qazaq, orys, koreı ónerpazdarynyń  konser­tin tamashalady.1993 jyldan bastap Qostanaıda jeksenbilik mektep ashylyp, onda ynta bildirgenderge koreı tili úıre­tiledi. Koreı tilinen birinshi ret sabaq bergen  muǵalim Vıktor Petrovıch Shegaıdyń eńbegi kúshti boldy. Qazir koreı jas­tarynyń da ulttyq tiline qyzyǵý­shylyǵy oıana  bastady. Vıktor Petrovıchten keıingi  muǵalim­derdiń barlyǵy da  jastar. Búginde  til úırenýshilerge Radmılıa Kım dáris beredi. Ol osydan biraz ýaqyt buryn Koreıanyń Qazaq­standaǵy elshiligi janynda uıymdas­tyrylǵan semınarǵa qatysyp, ulttyq til, dástúr, bı týraly málimetterge molyǵyp keldi. Sonymen qatar. Iýlııa Nam, Olga jáne Alekseı Sın sııaqty jastar koreı tilin úırenip,  ózgelerge til úıretetin dárejege jetti.Qostanaılyq koreılerdiń memle­ket­­tik tildi úırenýde de qadamdary jaman emes. Jeksenbilik mektepte sabaqtar júrgiziledi. Qazaqstandyq ko­reıler assosıasııasy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy  Iýrıı Sergeevıch Kogaı bul jaǵyn ózi qadaǵalaıdy eken.– О́zimizdiń ulttyq tilimizdi bilý rýhanı baıytsa, al memlekettik til – dostyqtyń dánekeri, ózimizdiń ómir sú­rip otyrǵan  Otanamyzǵa degen  ba­lala­rymyzdyń patrıotızmin arttyrady. Qa­­zaqstannyń bolashaǵy da  mem­le­ket­tik tilde ekenin bilemiz, – deıdi Iýrıı Sergeevıch. – Tarıhty  bilmeı, ulttyq dástúr-saltymyzdy boıyna sińirmeı, jastardyń tárbıesi durys bolmaq emes. Bizdiń koreı etnomádenı birlestiginiń basty mindeti osy bolýy kerek.Iýrıı Sergeevıch qazaq tiliniń oblys mektepterinde jaqsy dárejede júrgi­zile bastaǵanyna rızalyq bil­diredi. Qansha degenmen, tildi bala kezde, balabaqshada, mektepte bala­nyń boıyna si­ńirmese, eresek jasta qıyn bolatynyn  tájirıbe kórsetip júr. Orys mektep­terinde  memle­kettik tildiń oqyty­lýyna álde de  mańyz bere túsý kerek­tigin de belgili pedagog joqqa shyǵar­maıdy. Al ózi basshylyq etetin  Qury­lys kolled­jinde qazaq tili pánine talap kúshti. Ol erteńgi maman memlekettik tildi bilýi kerek dep sanaıdy.– Jastarǵa tarıhty bilý kerek. Osy oraıda «Jeruıyq» fılmin koreı­lerdiń kári-jasy birdeı jylap otyryp kórdi. Mine, dostyqtyń tamyryn tarıh jasaıdy dep túsinemin men. Qazaqstan – bizdiń taǵdyrymyz, tamyrymyz baı­lanǵan jer. Son­dyq­tan Qazaqstannyń gúldenýine, eldiń amandyǵyna, tynysh­tyǵyna  bárimiz birdeı atsalysýymyz kerek. Balalardy osyǵan tárbıe­leımiz, – deıdi Lıýdmıla Nam.Lıýdmıla Mıhaılovnanyń aıtýynsha, ómirdiń zańymen  aǵa urpaq ókil­deriniń qatary tym sırep ketken. Koreı tiliniń máıegin búginge alyp jetken de solar bolatyn.  Ata-men ájeniń tárbıe­sin kórip qalǵan  orta jastan asqan kisiler áli de tildi shamalap biledi. Al keıingi urpaqtyń tilden de, dástúrden de habary az.– Qazir jastardyń úılený toıynda,  janazada koreılerdiń saltyn us­taýǵa tyrysamyz. Bir qyzyǵy,  bizdiń saltymyz qazaqtarǵa tym uqsas eke­nin aıttym ǵoı. Mysaly, kelin túsir­gende biz de qudalardy shaqy­ramyz. Sonda  quda­lar esiktiń aldyna kelip, úıge kirmeı turyp alady. Neshe túrli «sharttar» qoıady. Sony kelin alǵan jaq «oryndasa» ǵana  eki jaq «keli­sip» úıge kiredi. Al qazaqtarda quda­larǵa  «arqan kerý» degen salt bar ekenin kórip júrmiz. Jas­tardyń toıy tarqaǵannan keıin týǵan-týys qalyp, kelin pisirgen bot­qanyń dámin tatady. Qazaqtar kelindi quıǵan sháıine qarap «synamaı ma»? Bul da soǵan uqsas salt qoı, – dep áńgimeleıdi Lıýdmıla Mıhaılovna.Salt-dástúr – tárbıe bulaǵy. Onyń barlyǵy da til umytylmasa óz shyraıyn beredi.  Qazaqstandaǵy koreıler qa­zir  tilin damytýǵa, dástúrin saqtaýǵa tolyq múmkindik alyp otyr.Qazaqstan jalǵyz koreıler úshin ǵana emes, osy eldiń sýyn iship, nanyn jegen barlyq ult pen ulys úshin jer­uıyq dese – jeruıyq jer. Elbasy Nursultan Nazarbaev aıtqandaı, bi­rin­­shi baılyq – eldiń tynyshtyǵy, qazaq­standyqtardyń yntymaǵy. Qa­zir Dostyq úıinde  Qostanaıda tura­tyn ulystardyń árqaısysyna arnal­ǵan kabınetter bar. Olar merekelerde  bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp, qyzyqty birge toılaıdy. Jazdygúni  tatarlardyń sabantýıynda koreıler de, armıandar da, ózbek pen tájik te, túrkimender de júredi. Al koreılerdiń jańa jylyn ataǵanda basqa ulystar qonaq retinde keledi. Armıandardyń  «ana kúni» mereke­sinde, nemisterdiń rojdestvosynda da solaı, barlyǵy  birge toılaıdy.– Jaqynda qyrǵyzdar kelip, etnomádenı birlestigin tirketipti dep estip jatyrmyn. Endi olardy da qatarymyzǵa qosamyz, qyrǵyz­dar­dyń salt-dástúrin tamashalaımyz. Osy­nyń barlyǵy da bizge qyzyq, – deıdi Lıýdmıla Nam. Qostanaıdaǵy  koreıler tek qoǵamdyq jumystarda ǵana emes,  kúndelikti ómirde de dostyqqa  asa mán beredi. Kúndelikti ómirde qazaq pen koreıdiń, basqa ult ókil­deriniń dostyǵyna myńdap mysal kel­tirýge bolady. Týǵan jerdiń gúl­denýine úlesin qosyp, aınalasyna úlgi bolyp júrgen  zamandastar da barshylyq. Kóptegen jyldar  oblys­tyq partııa-keńes qyzmetinde istep, al  táýelsizdik alǵannan keıin oblys ákiminiń orynbasary bolyp, sharýa­shylyqty  uıymdastyrýda  kóp eńbek atqarǵan Vıktor Arsentevıch Kım oblystaǵy ardaqty aqsaqaldardyń biri. Al  A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik  ýnıversı­teti­niń prorektory Natalıa Kımniń esimi de  qurmetpen atalady. Qazaqstan koreıleri assosıasııasy Qostanaı fılıalynyń tóraǵasy  Iýrıı Kogaı óńirdegi bilim berý salasynyń kór­nekti ókili, naǵyz pedagog kisi. Mundaı tizimdi  búgingi ómirdiń ár salasynan jalǵastyra berýge bolady.Koreıler tynysh tańda búr atqan gúldi, onyń uzaq gúldep turýyn baqytty ómirdiń  beınesi dep túsi­nedi. Al ondaı  gúldiń mekeni – Qazaqstan!Názıra JÁRIMBETOVA,Qostanaı.