Búginde basyńda baspanańnyń bolý-bolmaýy áleýmettik jaǵdaıyńnyń, qoǵamdaǵy ornyńnyń, materıaldyq-qarjylyq ahýalyńnyń belgisi ispetti. Jeke páteri bar adam ózin aýqatty demeı-aq qoıaıyq, áıteýir qarjysy jetkilikti adam retinde sezinetindeı jaǵdaıǵa jetti. Tipti 10-15 jyldaı ýaqytsha baspanada turyp, keıin áýpirimdep júrip páter alǵandar kádimgideı maqtanyp, bul áreketin úlken erlikke balap júr. Demek, búgingi qoǵamda baspana áleýmettik jaǵdaıdyń ındıkatory bolyp tur.
Ýaqytsha baspana demekshi, jýyrda Qazaqstanda páterlerdi jalǵa alý quny ortasha eseppen 7,3 paıyzǵa ósti degen aqparat tarady. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń Statıstıka komıteti qazirgi ýaqytta jańa páterdiń bir sharshy metriniń ortasha baǵasy 277 368 teńge bolǵanyn habarlady. Iаǵnı, bir jylda 3,2 paıyzǵa qymbattaǵan. Qaıtalama naryqtaǵy jabdyqtalǵan páterler baǵasy ortasha 189 127 teńge bolsa, jóndeýden ótpegen páterler 118 834 teńge turady. Bir jyldyń ishinde baǵa ósimi 2 jáne 3,1 paıyz boldy. Al páterlerdi jalǵa alý quny sharyqtap ketken. Ortasha baǵasy bir sharshy metrine − 1 421 teńge. Bir jylda baǵa 7,3 paıyzǵa ósken.
Elbasynyń ózi bastamashy bolǵan «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha páterli bolý da ońaıǵa soǵyp turǵan joq. Osy jáne ózge de baǵdarlamalardyń shapaǵaty solǵyn ekenin jastardyń ózderi de aıtyp júr. Olar ústeme paıyzy kóp degendi alǵa tartady.
Máselen, páter quny 20 mln teńge turatyn bolsa, onyń 20%-y – 4 mln teńge. Sonda qalǵan 16 mln teńgeni 25 jylǵa bólip tóleý kerek. Oǵan 7 paıyzdyq ústemeni qosqanda aı saıyn 113 000 teńgeden shyǵady. Sonda eń tómengi aılyq jalaqy osy aı saıynǵy tóleıtin somanyń 2 esesine teń bolýy kerek, ıaǵnı 226 000 (113 000 h 2) teńge.
Osy úıdi alý úshin joǵaryda mysal keltirgen kámelettik jasqa tolmaǵan 3 balasy bar otbasynyń eń tómengi ortasha tabysyn eseptesek: otbasynyń aılyq eń tómengi yqtımal shyǵyny – 129 500 teńge; aılyq qosymsha yqtımal shyǵyn – 100 000 teńge; úıdiń baǵasyna baılanysty belgilengen eń tómengi jalaqy – 226 000 teńge. Jalpy: 129 500 + 100 000 + 226 000 = 455 500 teńge.
«455 500 teńge – osy otbasy úshin 20 mıllıon teńgeniń úıin alýǵa múmkindik beretin eń tómengi aılyq kiristiń mólsheri», dep túsindiredi bank qyzmetkerleri.
Alaıda, aqıqatyn aıtsaq, el jastarynyń kópshiligi mundaı somadaǵy jalaqyny almaıdy. Sol sebepti de baspana búgingi jastardyń jan jarasy bolyp turǵany anyq.
Memleket basshysynyń jas otbasylarǵa arnalǵan baspana máselesi iri qalalarda ótkir ekenin eskere otyryp, Úkimetke aldymen Astanada, Almatyda jáne Shymkentte jumys isteıtin jastar úshin jylyna 1 myń páterden kem emes qurylysty qamtamasyz etý qajet dep málimdeýi kóptegen jas otbasyna úmit sáýlesin sepkeni aqıqat.
«Mundaı baspanaǵa jumys isteıtin jáne tabysy barlar ǵana úmit arta alatynyn este ustaǵan jón. Jumys, bul – adam ál-aýqatynyń negizgi kózi. Sonymen qatar barlyq menshik formasyndaǵy kásiporyndar jas qyzmetkerler úshin baspana jaǵdaıyn jasaýǵa belsene qatysýy tıis» dep atap ótti Prezıdent.
Memleket basshysynyń dál osy sózi el jastaryna zor úmit syılap, bolashaǵyna alańdap júrgenderdiń kóńilin bir kóterip tastaǵany ótirik emes. Alaıda, bizdińshe, «7-20-25» baǵdarlamasyn qaıta pysyqtap, ásirese jas, sondaı-aq kóp balaly otbasylarǵa birinshi kezekte kóńil bólinip, nesıeni az paıyzben bergen durys bolar edi. Áıtpese, on jyldan artyq baspana kezeginde tursa da, páterine qol jetkize almaı júrgen kóp balaly otbasy az emes. Kerisinshe, bir basynda birneshe páteri barlar da kóp...
Qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Kaletaev elimizdiń iri úsh qalasynda salynatyn páterler aıyna 10-12 myń teńgege jalǵa beriletin turǵyn úı bolatynyn, bul baspanany turaqty tabysy bar 29 jasqa deıingi jastar ala alatynyn málimdedi.
Sonymen qatar jaldamaly páterge atalǵan qalalarda keminde 3 jyl turǵan jáne 29 jasqa deıingi jastar úmitker bola alady. Buǵan qosa, jastar mindetti túrde zańdy jumys isteýi kerek. Páter bergen kezde azamattyń otbasylyq jaǵdaıy, balalarynyń bar-joǵy da eskeriledi. Ár kórsetkishke ball beriledi.
Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Qurylys jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy isteri komıtetiniń tóraǵasy Marhabat Jaıymbetovtiń málimetinshe, Astana men Almatyda 350, al Shymkentte 300 páter salynady. Onyń bir sharshy metri 180 myń teńge, páter aýmaǵy 40 sharshy metr bolmaq. Qazirgi tańda úsh qalanyń ákimdikterimen joba pysyqtalyp jatqan kórinedi. Demek, aldaǵy ýaqytta el jastarynyń turmysyn túzep alýlaryna jaǵdaı jasalady degen sóz.
Desek te, joǵaryda kóp jyldan beri kezek kútip, eki kózi tórt bolǵandar qatary az emes dedik. Al kommýnaldy turǵyn úı qorynan jylda beriletin páterler sany elordanyń ózinde kóp emes. Endeshe mundaı qarqynmen baspanaǵa muqtaj, áleýmettik súıenishi az turǵyndardyń qatary aldaǵy júz jylda da sıreı qoımas, sirá. Sondyqtan jeke sharshy metrge ıelik etýdi kózdegen keıbir jastar baspanaly bolý úshin óz betinshe qam jasaýǵa májbúr.
Ǵanıbet ǴALYMBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»