15 sáýir kúni Mysyr Parlamentinde QR Elshisi A.Isaǵalıevpen ótken kezdesýbarysynda MAR Ýaqyptar mınıstri Muhtar Djýmaa Kaırdegi Sultan Beıbarys meshitin qalpyna keltirý úshin Mysyr Úkimeti 181 mıllıon fýnt (ıaǵnı, 10,5 mıllıon AQSh dollary) bólgenin jarııalady. Buǵan qosa, Ýaqyptar mınıstrligi óz qarajatynan bul jobany tez aıaqtaý maqsatynda qosymsha 10 mıllıon fýnt bergenin basyp aıtty. Bul jańalyq Qazaqstan men Mysyr arasyndaǵy tarıhı baılanystardyń rámizine aınalǵan qazaq dalasynyń perzenti Sultan Beıbarystyń murasyn jańǵyrtý jumystary kóp uzamaı aıaqtalady degen senim uıalatady.
2007 jylǵy 28 qazanda QR men MAR úkimetteri arasynda qol qoıylǵan kelisim negizinde atalǵan meshitti restavrasııalaý jobasy jáne onyń 12,0 mln. AQSh dollary mólsherinde bıýdjeti bekitilgen edi. Kelisimge sáıkes, atalǵan somanyń 4,5 mln. AQSh dollaryn Qazaqstan tarapy bóldi, al qalǵan bóligin Mysyr úkimeti qarjylandyrýy tıis edi. Joba 2011 jyldyń qazanynda aıaqtalýy kerek bolǵan, alaıda Mysyrdaǵy sol kezge bolǵan saıası jáne ekonomıkalyq daǵdarys sebebimen toqtap qalǵan edi.
2018 jylǵy qazan aıynda, ıaǵnı 7 jyldan soń, Sultan Beıbarys meshitiniń restavrasııalaý jumystary qaıta bastaldy. Joba MAR Kóne eskertkishter mınıstrligi jáne bas merdiger «Arab kontraktors» kompanııasy iske asyrady. Meshittiń shańyraqty bólmeleri, dálizi, kúmbezi, munaralary qaıta kóterilip, ortalyq alań men syrtqy qabyrǵalary jóndeý jumystary júrgiziledi. Jobanyń tehnıkalyq baqylaýyn mysyrlyq arheologtar men tarıhı sáýletshilerden qurylǵan arnaıy komıssııa júrgizedi.
Mysyrda kólemi boıynsha ekinshi oryndy ıemdengen bul meshit qalpyna keltirilgennen keıin eldegi eń tanymal tarıhı jáne týrıstik ortalyqtardyń birine aınalatynyna kúmán joq. Mysyrdyń Kóne eskertkishter mınıstri Haled ál-Ananıdyń aıtýynsha, Sultan áz-Zahır Beıbarystyń meshiti Mysyr astanasy ál-Qaır qalasyndaǵy ekinshi eń iri meshit bolyp sanalady. Sondyqtan babamyzdyń murasy bul el úshin tarıhı mańyzdy nysan, al saıası turǵydan Qazaqstan men Mysyr arasyndaǵy dostyq qatynastardyń rámizi bolyp tabylady. «Beıbarystyń kindik tamǵan jeri sanalatyn Qazaqstan halqy men basshylyǵy jobanyń aıaqtalýyna úlken mán berip otyr. Bul Mysyr prezıdenti Abdel Fattah ás-Sısıdiń 2016 jylǵy aqpanda Astanaǵa jasaǵan sapary barysynda eki memlekettiń basshylary arasynda qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń biri», – dep málimdegen mysyrlyq mınıstr ony oryndaý ózderiniń basty nazarynda bolatynyn nyqtady.
Onyń dereginshe, buǵan deıin jobanyń arheologııalyq jáne arhıtektýralyq zertteýleri, sondaı-aq nysannyń irgetasyn qalaý jáne jerasty jumystary aıaqtalǵan. «Endi ary qaraıǵy jumys barysynda meshittiń kúmbezdi bólmelerin, dálizderin, kúmbezin, munaralaryn, ortalyq alańyn jáne syrtqy qabyrǵalaryn jóndeý jumystary iske asyrylady. Jobany tehnıkalyq qadaǵalaýdy mysyrlyq arheologtar men tarıhı sáýletshilerden qurylǵan arnaıy komıssııa júrgizedi. Bul komıssııa meshittiń ishki baǵanalaryna buǵan deıin paıdalanylǵan qyzyl kirpishterdi jaramsyz dep taýyp, óziniń túpnusqasyna kóbirek uqsas joǵary sapaly granıttik qyshtar paıdalanylatyn boldy», – deıdi Mysyrdyń Kóne eskertkishter mınıstri.
Qazaqstannyń Mysyrdaǵy elshisi Arman Isaǵalıev Qazaqstan men Mysyr arasyndaǵy tarıhı baılanystardyń sımvolyna aınalǵan Uly dala ulany Sultan Beıbarystyń meshitindegi restavrasııalyq jumystardyń qaıta bastalǵanyn qýana qarsy alǵandaryn aıtady. Ol osyǵan oraı elimiz atynan Mysyrdyń prezıdenti men úkimet basshylyǵyna alǵys aıtypty. «Ortaq muramyzdy saqtaýǵa degen Mysyr basshylyǵynyń qamqorlyǵyn biz joǵary baǵalaımyz. Bul – Mysyrdy musylman áleminiń ortalyǵyna aınaldyrǵan, al Kaırdi Abbasıd halıfatynyń astanasyna deıin kótergen kemeńger tulǵamyz Beıbarys Sultannyń dáýirinen mırasqa qalǵan tarıhı eskertkish. Ol jaqyn arada qaıta qalpyna keltiriledi jáne Mysyrdyń musylman álemindegi erekshe róliniń, Taıaý Shyǵystaǵy bedeli men abyroıynyń taǵy da bir rámizine aınalaryna senimdimiz», – deıdi qazaqstandyq dıplomat. Qazaqstan shetelde mádenı obektiler salýǵa HHI ǵasyrdyń basynda kirisken bolatyn. 2007 jyly elimiz Sırııa astanasy Damaskidegi Beıbarys Sultan kesenesin qaıta qalpyna keltirýdi, osy ejelgi Sham shaharynda dańqty babamyz ál-Farabıdyń tarıhı-mádenı ortalyǵy men kesenesin salýdy, mysyrlyq Kaırde Beıbarys Sultan meshitin qalpyna keltirýdi qolǵa alyp, qarjy bóldi. Bul táýelsiz Qazaqstan tarıhyndaǵy shet memlekettiń aýmaǵynda turǵyzylǵan tuńǵysh iri mádenı obektilerimiz bolyp esepteledi. Bul eskertkishterdiń barlyǵy tek Qazaqstan, Sırııa jáne Mysyr úshin ǵana emes, sondaı-aq birqatar Shyǵys jáne Eýropa elderi úshin de zor tarıhı-mádenı mańyzǵa ıe.
Almaty