Máselen, Jambyl oblysynyń Baızaq aýdany Sarykemer aýylynyń turǵyndary osy kúnge deıin aýyz sýsyz otyr. Turǵyndar esik aldyndaǵy qudyqtan shyqqan laı sýdy tundyryp, iship otyrǵanyna shırek ǵasyr asqanyn aıtady. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri sý máselesin sheshe almaı kele jatqan aýdan ortalyǵyndaǵy 30 myńnan astam halyq jaqsylyqtan úmitti. Sonymen qatar T.Rysqulov aýdany Jańaturmys aýyly halqynyń aýyz sýǵa qatysty janaıqaıy da 7-8 jyldan beri tolastamaı keledi. Mundaı aýyldar Áýlıeata óńirinde jeterlik. Málimetke súıensek, 373 aýyldyq eldi mekenniń 199-y ǵana ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtylǵan eken. Al 171 aýyl ortalyqtandyrylmaǵan sýmen, 3 aýyl tasymal sýmen qamtylǵan.
Sonymen qatar Jambyl oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy bıyl Taraz qalasynda 89,3, Qarataý qalasynda 100, Jańatas qalasynda 100 jáne Shý qalasynda 60,0 paıyz halyq ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtylǵanyn rastaıdy. Deı turǵanmen, óńirde aýyldardy aýyz sýmen qamtý deńgeıi qandaı jáne atalǵan másele tóńireginde nendeı jumys atqarylyp jatyr?
«2021 jyly Taraz jáne Shý qalalarynyń turǵyndaryn 100 paıyz ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtý josparlanǵan. Qala jáne aýdan basshylary qamtylmaǵan alqaptarǵa jobalar ázirlep, osy nátıjege qol jetkizý úshin jumystardy uıymdastyrýlary qajet. Qazirgi kezde saraptama qaraýyndaǵy Shý qalasynyń 7 myńnan astam halyq turatyn «Qosqudyq» alqabynyń sý berý júıeleri jobasyna oń qorytyndyny alýy qajet. Onyń quny shamamen 300 mıllıon teńgeni qurap otyr. Osy joba iske asyrylǵan jaǵdaıda Shý qalasy turǵyndarynyń 77 paıyzy ortalyqtandyrylǵan aýyz sýǵa qol jetkizedi. О́tken jyly aýdandardaǵy 19 nysannyń qurylysy jáne 13 jobalyq-smetalyq qujattamanyń ázirlenýine bıýdjetten 8,6 mıllıard teńge bólindi. Onyń ishinde 8 nysan 2017 jyldan beri ótpeli bolyp esepteledi. Al 17 nysannyń qurylysyna respýblıkalyq bıýdjetten 7,5 mıllıard teńge, 2 nysannyń qurylysyna jáne 13 jobalaý jumystaryna oblystyq bıýdjetten 1,1 mıllıard teńge bólindi», deıdi basqarma basshysy Nurlan Aldamjarov.
Aýyz sý talaı eldi mekenniń basty máselesine aınalǵany shyn. Alaıda túıini tarqamaǵan máselemen qatar, kóńil qýantarlyq kórsetkishter de bar. Jambyl aýdanynyń Prıgorodnoe, Toǵyztaraý aýyldary, Qordaı aýdanynyń Aýqatty aýyly, Talas aýdanynyń Qyzyláýit aýyly, Baızaq aýdanynyń Keńes, Abaı, Myrzataı, Tegistik aýyldary, T.Rysqulov aýdanynyń Lýgovoe aýyly jáne Shý aýdanynyń D.Qonaev aýyldarynyń turǵyndaryna aýyz sý berilgen. «Ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen qamtylǵan 199 aýyldyq eldi meken ishinde turǵyndar sany 362 729 adam bolyp otyr. Onyń 144 aýylynda halyq aýyz sýdy táýlik boıy paıdalanýda. Al 55 aýylynda sý kestemen beriledi. Byltyr 65 aýyl sýdy kestemen paıdalanǵan bolatyn, onyń ishinde 9-12 saǵattan sýdy 19 aýyl paıdalanǵan bolsa, qazir 55 aýyldyń 27 aýyly 12 saǵattan paıdalanýda. Bul jumystar ári qaraı jalǵasa beredi», deıdi basqarma basshysy.
Al sýdyń kestemen berilý sebepterine kelsek, sý berýshi mekemeler osy arqyly elektr qýatyn únemdeıdi eken. Sýdy táýlik boıy berý mekemeler úshin tıimsiz bolǵandyqtan, budan basqa tarıfterdi tıimdi etý maqsatynda oblysta «Taraz sý» mekemesi negizinde biryńǵaı operator qurý boıynsha sheshim qabyldanǵan. Atalǵan mekemeniń dırektory Marat Smaılovtyń aıtýynsha, kásiporyn 70-ten astam arnaýly tehnıkalarmen jabdyqtalǵan, bilikti mamandary da jetkilikti. Endi mekeme osy múmkindikterdi aýdandar aýmaǵynda paıdalana otyryp, aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qamtý jumystaryn durys jolǵa qoıýdy josparlaýda. Bul bir kúnniń sharýasy bolmaǵanymen, aýyl turǵyndarynyń máselesin oń sheshýge yqpal etetini belgili. Alaıda, N.Aldamjarov aýdandarda sýmen qamtý salasynda jumys isteıtin kommýnaldyq kásiporyndar tehnıkalarmen tolyq jabdyqtalmaǵanyn, mamandar tapshy ekenin, sondyqtan da kóbisi shyǵynmen jumys isteıtinin aıtyp ótti.
Búgingi tańda atalǵan salada aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qamtý salasyna halyqaralyq qarjy uıymdarynan ınvestısııa tartý máselesi ózekti bolyp tur. Qazirgi kezde «Taraz sý» mekemesi Eýropalyq qaıta qurý jáne damý bankimen 2015 jyldan beri kelisimshart boıynsha jumys isteýine baılanysty, atalǵan qarjy uıymynyń kelisimin alýǵa hat joldanypty. «Osy biryńǵaı operator qurýdy uıymdastyrý jumystaryna Taraz qalasy jáne aýdan basshylary belsendi túrde atsalysýlary qajet. О́ıtkeni kásiporyndar jumysyn tıimdi jáne paıdaly júrgizý eń basty maqsat», deıdi N.Januzaquly.
Degenmen, óńirde aýyldardaǵy aýyz sý máselesi birtindep sheshimin taýyp keledi. Aıtalyq, 2019 jylǵa respýblıkalyq bıýdjetten Taraz qalasynyń sýmen qamtý salasy boıynsha 2 jobaǵa 650 mıllıon teńge, al aýyldyq eldi mekenderdi sýmen qamtýǵa 10 jobaǵa 3440 mıllıon teńge bólingen. Osy jobalarǵa oblystyq bıýdjetten qosymsha qarjylandyrýǵa 10 paıyz kóleminde qarajat qarastyrylǵan. Jyl sońyna deıin oblystaǵy 209 aýyldy ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtý kózdelýde.
Basqarmanyń málimetinshe, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligine 2019-2021 jyldary aýyldarǵa aýyz sý tartýdy qarjylandyrý maqsatynda Baızaq aýdany Sarykemer aýylynyń sýmen qamtý júıeleri jobasy boıynsha quny 3,8 mıllıard teńge, Sarysý aýdanynyń Igilik jáne О́ndiris aýyldaryna 705,9 mıllıon teńge, Talas aýdany Maıtóbe aýylyna 331,5 mıllıon teńge, Moıynqum aýylynyń Qylyshbaı aýyly 413,8 mıllıon teńge sýmen qamtý júıeleri qurylysy jobalaryna bıýdjettik ótinim tapsyrylyp, bıyl jumystardy bastaýǵa 4 aýylǵa 723,5 mıllıon teńge bólý qoldaý tapqan. Endigi jerde turǵyndardyń aýyldy jerlerdiń aýyz sý máselesi biraz bolsa da sheshimin tabady degen úmiti bar.
Jambyl oblysy