Qor-qordy shekteý kásipkerge kedergi keltire me?

Astana qalasynyń IID jer­gilikti polısııa basqarmasy bas­tyǵynyń orynbasary Tahır Ábdirahmanovtyń aıtýyn­sha, byltyr quqyq qorǵaý organdaryna elorda­daǵy kóńil kóterý oryn­daryndaǵy tártipsiz­dik tý­raly habarlaǵan 13,5 myńnan as­tam habarlama túsipti. Buza­qylyq, jappaı tóbeles, urlyq-qarlyq, sýyq qarý qoldaný syndy qylmystar, ásirese túngi saǵat 1 men tańǵy 6 aralyǵynda kóp ja­salady eken. Taıaýda qalalyq Ká­sipkerler palatasynyń Ká­sip­kerlerdiń quqyǵyn qorǵaý jáne sy­baı­las jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl keńesi­niń otyry­synda T.Ábdirahmanov osy tektes de­rek­terdi ortaǵa saldy. Ol po­lısııa bas­qar­masy kóńil kó­te­­rý nysandarynyń jumy­syn shek­­teýdi usynyp otyrǵanyn jet­­kizdi. 

Quqyq qorǵaýshylardyń paıymdaýynsha, túngi 23.00-den bas­tap tańǵy 8.00-ge deıingi ara­lyqta qoǵamdyq oryndarda alkogol ónimderin satýǵa tyıym salǵan jón. 

– Turǵyn úılerdiń birinshi qa­ba­tynda ornalasqan kóńil kó­terý oryndarynyń 23.00-ge deıin, al óz aldyna jeke ǵı­marattaǵy meıramhanalar, basqa da nysandar túngi 2.00-ge deıin ǵa­na jumys istegenin qalaımyz. Adam túngi saǵat 2-ge deıin iship, odan keıin de ýdaı mas bolyp otyra berse, munyń sońy jaqsylyqqa aparmaıdy, ony densaýlyq saqtaý uıymdary da quptaıdy. Tún aýǵannan keıin de toqtamaı ishken adam ne ózi qyl­mys jasaıdy, ne bolmasa kó­shede qylmystyń qurbany bolýy múmkin. Biz memlekettik emes kúzet qurylymdarymen yn­tymaqtastyq jasastyq, olar meıram­hanalardyń ishinde bol­ǵan oqıǵalar kezinde ǵana bizge kómektesedi. Alaıda, ádette meı­ramhanalardyń basshylyǵy jan­jaldasqan adamdardy syrt­qa shyǵaryp jiberýge tyrysady. Olar úshin ne bolsa da ózderinde emes, basqa jerde bolǵany kerek, – deıdi ol.

Polıseılerdiń keltirgen derekterine súıensek, ishimdik satýǵa shekteý qoıýǵa salmaqty sebep bar deýge bolady. Jalpy, qaladaǵy qylmystardyń 30 paıyzy qoǵamdyq oryndarda alkogoldi ishimdik ishken adamdar jasaıdy eken. Elordada eń kóp quqyqbuzýshylyq «Almaty» aýdanynda tirkelgen. Qaladaǵy eń kóp tóbeles bolatyn, sýyq qarý qoldanylatyn, urlyq jasalatyn oryndardyń qatarynda «Ryba moeı mechty», «Paragon», «Gýdbar», «Hıty XX veka», «Stambýl», «Qazaqsha dıskoteka», «Charlı Chaplın» syndy meıramhana, dámhana, karaoke-barlar atalady. «Esil» aýdanyndaǵy «Pýnkt P», «Zoloto», «EskoBar» sııaqty oryndarda da qylmys jıi jasalady eken. 

Degenmen, quqyq qorǵaýshylardyń usynysyna elordalyq restoratorlardyń, kóńil kóterý nysandaryn ustaıtyn basqa da kásipkerlerdiń qarsy ýáji bar. Qalalyq Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy keńestiń otyrysyna kelgen olar alkogoldi ishimdikter satylatyn ýaqytty shekteý, qor-qorǵa tyıym salý bıznesmenderdi aıaqtan shalýmen birdeı ekenin aıtady. 

– Onyń saldarynan kóńil kóterý, demalys oryndary aıtarlyqtaı shyǵynǵa batady. Jumys oryndary qysqaryp, qala bıýdjetine túsetin salyq túsimderi azaıady. Oǵan qosa, kóleńkeli alkogoldi ónimderdi satý naryǵy beleń alýy múmkin. Nur-Sultan qalasynyń demalys oryndarynyń konsepsııasy dál túngi ýaqytta jumys isteýge negizdelgen. Eger 23.00-den bastap tańerteńge deıin alkogoldi ónimderdi satýǵa shekteý qoıylsa, kóptegen nysandar jabylýǵa májbúr bolady, – deıdi olar. Bul shekteý elordanyń týrıstik ımıdjine de nuqsan keltiredi dep sanaıdy. 

Taǵy bir aıta keterligi, sońǵy ýaqytta kóńil kóterýshilerge temeki, qor-qor, elektrondy sıgaret syndy zattar usynatyn oryndarǵa polıseılerdiń reıdteri jıilep ketken kórinedi. Osyǵan baılanysty qalalyq kásipkerler palatasyna memlekettik organdardyń áreketine baılanysty meıramhana, dámhana, barlardyń ıelerinen túsken shaǵymdar da kóbeıgen. 

Jalpy, «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekste temeki zattaryn tutynýǵa tyıym salynǵan jerlerdiń tizimi kórsetilgenin aıta keteıik. Arnaıy jabdyqtalǵan bólmesi bar nysandarda, ne bolmasa ashyq alańdarda oǵan tyıym salynbaǵan. Bastysy, temeki nemese qor-qor shegetin orynda sýsyn men tamaq usynylmaýǵa tıis. Alaıda, bul tusta da zańdyq turǵyda rettelmegen jaıttar bar. Kásipkerlerdiń sózine qaraǵanda, qor-qordyń ózi quramdas bóligine qaraı temekisi bar nemese temekisi joq bolyp bólinetin kórinedi. Al quqyq qorǵaýshylar bolsa onyń quramyna saraptama jasap áýre bolmaı-aq, birden aıyppul salýǵa beıil. 

– Elordalyq quqyq qorǵaýshylar turaq­ty túrde reıd jasap, ákimshilik jaýap­ker­shilikke tartady. Kásipkerlerden túsken shaǵymdar boıynsha, meıramhana, dámha­nalarda adam kóbeıetin keshki ýaqytta polı­seı­lerdiń alty-jeteýi birden kelip, qonaq­tar­dy shoshytady, bul nysandardyń jyldar boıy qalyptastyrǵan ımıdjine, ózi jına­ǵan nemese qaryzǵa alyp aqsha salǵan bız­ne­sine kedergi keltiredi, – deıdi qalalyq kásip­kerler palatasynyń bólim bastyǵy Nurjan Býkın. 

Al polısııa basqarmasy bastyǵy orynbasarynyń aıtýyna qaraǵanda, quqyq qorǵaýshylar reıd kezinde zań talaptaryn negizge alady. Olar úshin qor-qordyń quramy, neden jasalǵany mańyzdy emes. Mańyzdysy – zań boıynsha qoǵamdyq oryndarda shylym shegýge tyıym salynǵany. 

– Zańda qoǵamdyq oryndarda shylym shegýge tyıym salynǵany týraly ja­zyl­ǵan, onyń neden jasalǵany týraly jazyl­maǵan. Elimiz salamatty ómir saltyn qalyp­tastyrýǵa bet alyp keledi, ár 10 adamnyń úsheýi shylym nemese qor-qor shegedi. Kesh­qurym balalarymyzdy ertip bir jer­ge demalýǵa bardyq delik. Qasyńda burqy­ratyp shegip otyrǵan bireý úshin nege bas­qalar ýlanýy kerek?! Kalıanǵa arnal­ǵan jeke bólme jasańyzdar, – deıdi T.Ábdirahmanov. 

Onyń aıtýynsha, polıseıler reıd kezinde bıznesti teksermeıdi, tek qoǵamdyq tártipke baqylaý jasaıdy. Sol sebepti reıd úshin prokýratýranyń uıǵarymyn alý mindetti emes. Tártip buzylǵan jaǵdaıda aıyppul dámhana, meıramhana, barlardyń ıesine ǵana emes, temeki nemese qor-qor shegýshige de salynady. 

Taǵy bir aıta keterligi, Qoǵamdyq den­saýlyq saqtaý departamenti kezinde qor-qor quramy men qurylǵysyna saraptama jasap, ýly zattar bar ekenin, shegýge arnalǵan qurylǵynyń túrli bakterııalarǵa toly las ekenin anyqtaǵan. 

– Eger kásipkerler qosymsha saraptama jasalǵanyn qalasa, jumysty taǵy da jol­ǵa qoıa alamyz, – dedi qalalyq Qoǵam­dyq den­saýlyq saqtaý departamenti bastyǵynyń orynbasary Aıgúl Shaǵaltaeva. 

Kásipkerlerdiń, memlekettik organdar ókilderiniń pikirleri tyńdala kele, Kásipkerlerdi qoldaý keńesi qalalyq polısııa basqarmasynan reıdterdi ýaqytsha toqtata turý týraly ótinish jasady. Endi kásip­ker­ler jýyq arada kóńil kóterý oryn­darynda temeki nemese qor-qor shegetin arnaıy oryndar jasaýǵa tıis.