Nesıe paıyzy tómendeýi múmkin be?

Nesıe resýrstaryn arzandatý máselesi kún tártibinde bir­neshe ret kóterildi. Alaıda, ká­sipkerlerdiń pikirinshe, Qazaq- standaǵy nesıeler áli de qymbat. Ulttyq banktiń derekteri boıynsha nesıelerdiń nomınaldy quny – 14%, bólshek saýdada – 20,4%. Osy kúnge deıin sarapshylar arasynda «nesıe paıyzynyń deńgeıi tek bankterdiń tábetine baılanysty» dep eseptep kel­gen edi, qazir bul pikirdiń jań­saq­ty­ǵyna kózimiz jetip júr.  «DAMU Capital Management» Bas dırektory Murat Qastaev jaqynda jýrnalıstermen kezdesken kezde ekonomıkany ne­sıe­lendirýdiń quny Ulttyq bank­tiń bazalyq mólsherlemesiniń deń­geıine táýeldi ekenin aıtty.

Ulttyq bank ekinshi deńgeıli bankterge nesıeni 4 pa­ıyz mól­sherlememen beredi. Al qazir eko­nomıkadaǵy nesıeniń na­ryq­tyq quny 14 paıyzdan jo­ǵary, – deıdi Murat Qastaev. 

О́zge sarapshylar Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemeni tómendetý múmkindigi shekteýli ekenin aıtady. 2019 jyly jyldyq ınflıasııa deńgeıi 6 paıyzdyq dálizde bolatyny belgili bolyp qaldy. Qazirgi kórsetkish – 5 paıyz. 2019 jyly ınflıasııa deńgeıi jyldam qarqynmen ósip ketýi múmkin.

Qarjy sarapshysy Erlan Ibragım makroekonomıkalyq ólshemmen qaraǵanda Ulttyq bank josparynyń oryndalatynyna senimdi. 2019 jyly makroekonomıkalyq jaǵdaı teńgerimsizdiginiń táýekeli munaı baǵasynyń kúrt ózgerýine baılanysty bolýy múmkin. Qazir naryqta munaıdyń barreli – 68-71 dollar arasynda. Bul, sóz joq, teńgeniń qosymsha kúsh alýyna múmkindik beredi. Eger, qazirgi munaı baǵasy 2019 jyldyń sońyna deıin turaqty bolsa, 1 dollarǵa shaqqanda – 376,5 teńge, al ınflıasııa 5-5,4 paıyz dálizinde bolýy múmkin», deıdi E.Ibragım.

Ol, sondaı-aq devalvasııa nemese jo­ǵ­a­ry ınflıasııanyń aýyly ázirge alys eke­nin aıtty. Biraq táýekel deńgeıi joǵ­ary. Inflıa­sııa deńgeıi Ulttyq bank belgi­le­gen dálizden sál ǵana joǵary bolýy múmkin.

Sarapshylar bazalyq stavka men ınflıasııa arasyndaǵy aıyrmashylyq óte joǵary ekenin osyǵan deıin de talaı aıtqan. Ulttyq bank taıaýda ekinshi deńgeıli bankterge beriletin nesıe burynǵy 4,5 emes, 3-3,5 paıyzdyq mólsherlememen beriletinin aıtty. Sarapshylar Ulttyq banktiń osy ustanymyna qarap bazalyq mólsherlemeniń 1 paıyzǵa joǵary qoldan kóterilgenin aıtyp jatyr.

– Paıyzdyq mólsherlemedegi dınamıka 2018 jyldyń sáýir aıynan bastap turaqty ósti. Bul ınflıasııanyń azaıýyna ekonomıkany nesıelendirý paıyzynyń tómendegeni sebep bolǵanyn dáleldep tur. 2018 jyldyń sáýirinen bastap Reseı Batys elderi tarapynan sanksııanyń qyspaǵynda qaldy. Teńge baǵamynyń álsireýi de osy kezden bastaldy. Bul Ult­tyq banktiń bazalyq mólsherlemeni tómen­detpeý týraly sheshim qabyldaýyna sebep boldy, – deıdi E.Ibragım.

2018 jyldyń sáýiri men 2019 jyldyń sáýiri arasynda Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeniń deńgeıine qatysty áliptiń artyn baǵý saıasatyn ustandy. «Frıdom Fınans» saraptamalyq ortalyǵynyń sarapshysy Erlan Ábdikárimov bizge 2018 jylǵy munaı baǵasynyń tómendeýi Ulttyq bank úshin basty problema bolǵanyn aıtady. Bas banktiń ekinshi deńgeıli bankterge arnalǵan paıyzdyq mólsherlemesiniń 2,75 paıyzdan 4,5 paıyzǵa deıin ósip ketýine osy sebep bolypty. Ulttyq bank ekinshi deńgeıli bankterge qoljetimdi nesıe berý úshin bazalyq mólsherlemeni 9,25 paıyzdan 9 paıyzǵa túsirdi. Aldaǵy ýaqytta odan da tómendeýi ábden múmkin.

Sarapshynyń paıymdaýynsha, Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaevtyń baza­lyq mólsherlemeni tómendetý týraly pármeniniń saıası jáne ekonomıkalyq salmaǵy birdeı. Bul qadam ekonomıkany arzan paıyzdy nesıemen qamtamasyz etýge múmkindik berýdi, sonymen qatar ınflıasııany turaqtandyrý arqyly áleýmettiń qaltasyna túsetin salmaqty jeńildetýdi kózdeıdi. Biz áńgimege tartqan sarapshylar bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi ınflıasııanyń joǵarylaýyna ákeletinin boljap otyr. Sebebi Úkimet te, Ulttyq bank te osy sheshim arqyly ekonomıkany nesıelendirýdi arttyrýǵa jáne nesıe pa­ıyzyn tómendetýge úmittenip otyr. Biraq bul faktor bankterdegi nesıe portfelderi sanynyń kóbeıýine kómektese almaıdy. Nesıe portfeliniń ósýine kedergi keltirýi múmkin negizgi faktorlardyń biri – joǵary sapaly qaryz alýshylardyń bolmaýy. 2008 jylǵy daǵdarys kezeńinde kóptegen bank klıentteri ózderiniń nesıe tarıhyn buzyp aldy. Ekinshiden, ekonomıkany nesıelendirýi tıis ekinshi deńgeıli bankter basy artyq qarjysyn Ulttyq banktiń notalaryna salyp qoıýdy durys kóredi. Osyǵan baılanysty biraz buryn «Halyq banki» AQ basshysy Úmit Shaıahmetova: 

– Maǵan bankır retinde táýekeli joǵary ekonomıkany qarjylandyrýdan góri Ulttyq banktiń notasyna qarjymdy ornalastyryp qoıý tıimdi. Bul úshin paıyzdyq ósimge salyq salynbaıdy. Bankır retinde táýekelderdi erkin dep sanaıtyn notalardaǵy qarajattardy ornalastyrý jeńilirek, olardyń paıyzdyq tabysyna salyq salynbaıdy, – degen edi.

Ulttyq bank bıyl bankterdiń mar­jasynyń tómendeıtinin resmı túrde habarlady. E.Ibragım budan bankterdiń tabystylyǵy kemip qalmaǵanyn aıtady. Osydan 10 jyl buryn banktiń marjasy 3,8 bolatyn. 2019 jyldyń 1 naý­ryzynda marjalyq paıyz 5,05-ke jetti. Ulttyq banktiń derekterine súıensek, úsh jyl ishinde bólshek nesıeler bo­ıynsha paıyzdyq mólsherleme 19,8%-dan 20,4%-ǵa deıin ósti. Daǵdarysqa deıingi 2007 jyly mundaı qaryzdardyń quny 18,4%-dan aspaıtyn. 

– 2008-2009 jyldardaǵy daǵdarysqa deıin sheteldik qorlar bólgen qarjy bank­terdiń barlyq mindettemeleriniń jar­ty­syn ǵana japty. Al qazir jergilikti qar­jy­landyrý, bizdiń baǵalaý boıynsha qaryzdyń 90 paıyzyn jabady, – deıdi E.Ibragım. Bankterdiń jergilikti qarjylandyrýǵa tolyq kóshýi bank marjasynyń tómendeýine jáne ekonomıkany az paıyzdy nesıemen qar­jy­landyrýǵa múmkindik beredi.  ALMATY