Kópvektorly ekonomıkalyq saıasattan aınymaý kerek

Jýyrda el Úkimeti Qytaıdan 112 mlrd teńge shamasynda je­ńil­­detilgen nesıe alǵany bel­gili. Osy­ǵan qatysty koǵamda ájep­táýir pikirtalas týǵany da ras. Eldegi sınofobııalyq klımat kú­­she­ıip turǵanyn eskersek, bul otqa maı quıǵanmen para-par edi. Ne­lik­ten qazaq qoǵamy sheteldik ınves­tısııaǵa jatsyna qaraıdy? О́z­ge mem­leketten quıylatyn qar­jyny – ekonomıkalyq ekspan­sııa re­tinde qabyldaýymyz qan­sha­lyq­ty durys? Osy jáne basqa da ózekti suraqtarǵa qatysty sa­rap­­shy­­lardyń jaýabyn bilýge tyrystyq. 

QHR-dan alynǵan 2 mlrd ıýanǵa (112 mlrd teńgeden astam) 9 avtokólik beketi men 1 temir­ jol ót­kizý beketterin jańǵyrtý jáne tehnıkalyq jabdyqtaý jos­par­lanyp otyr. Semeıdegi Shákárim atyn­daǵy memlekettik ýnı­versıteti «Ekonomıka» kafed­rasynyń meńgerýshisi, PhD dok­tory Jibek Abylqasymova jos­par­lanǵan joba 2022 jylǵa qaraı aıaqtalýy tıis ekenin aıtady. Nesıeni ıýanǵa shaqqanda jyl­dyq mólsherlemesi 2%-dy qu­raı­dy. О́teý merzimi – 20 jyl. Alǵashqy 5 jylda tek paıyzdyq tólem aýdarylmaq. Altynshy jyldan bastap sońǵy merzimine deıin qaryzdyń negizgi somasy tólenedi dep josparlanýda. 

– Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń syrtqy shekarasynyń barlyq perımetri boıynsha baqy­laý pýnktterin jańǵyrtý, son­daı-aq taýarlardyń qozǵaly­syn tolyq sıkldi avtomattandyrý – kedendik ákimshilen­dirý deń­geıiniń sapasyn kóteredi. Sybaı­las jemqorlyqtyń táýe­kel­deri barynsha azaıtylady. Bul tutas­taı alǵanda treıderler men eldiń qarjy shyǵyndary­na jaǵymdy áser etedi, – dedi J.Abylqasymova.

Finprom.kz agenttiginiń aq­paratyna sáıkes, 2018-2019 jyl­dary quny 4,4 mlrd AQSh dollary bolatyn 11 qazaqstandyq-qy­taı­lyq joba júzege asyrylýǵa tıis. Bıylǵy jyldyń basynda qy­taı­lyq ınvestısııalar­dyń kólemi 15,6 mlrd dollardy qurapty. Sońǵy úsh jylda QHR-dyń ınves­tı­sııalyq aǵyn­darynyń jelilik ósýi 6,6%-dy kórsetip otyr.

Salalyq segmentte Qytaı eliniń ınvestorlary úshin eń tartymdy 5 sektor qarastyrylǵan. Bul – tasymaldaý jáne qoımalaý (4,9 mlrd dollar), taý-ken óndirisi (2,6 mlrd dollar), qarjy jáne saqtandyrý qyzmeti (2,2 mlrd dollar), qurylys, qaıta óńdeý ónerkásibi (2,1 mlrd dollar). TOP-5 salanyń úlesi barlyq qy­taılyq ınvestısııanyń 88,9%-yn (14 mlrd AQSh dollary) qu­raıdy. Búgingi tańda eki el kom­panııalarynyń birlesken jo­ba­larynyń uzyn sany 51-ge jetip, jınaqtalǵan ınvestısııa 27 mlrd dollardy quraǵanyn da aıta ketý kerek. Kózdelgen meje iske asyrylsa, 20 myńǵa jýyq turaqty jumys oryndary ashylýy yqtımal.

Degenmen, myna bir jaıtty esten shyǵarmaǵan abzal. Geo­saıa­sattaǵy tektonıkalyq óz­ge­ris­­terdi nazarǵa alsaq, kór­shi­­­lerimizge jasalǵan sank­sııa­lard­yń salqyny Qazaqstanǵa da tııýi ǵajap emes. AQSh pen Qy­taı­­dyń arasyndaǵy saýda soǵysy órshı beretin bolsa, bul bel­gili dárejede qazaqstandyq eko­no­mıkaǵa da áser etýi yqtı­mal. О́ıtkeni Reseı men Qytaı – Qazaqstannyń eń iri saýda áriptes­teri. Taǵy bir faktor, AQSh-taǵy aqsha-kredıt saıasatyn qatańdatý. Buǵan qosa munaı naryǵyndaǵy turaqsyzdyq – kún tártibindegi máseleniń biri.

– Sarapshylardyń pikirine júginsek, Reseıge qarsy jasalǵan sanksııalardyń Qazaqstanǵa tıgizetin áseri iri ekonomıka­lyq shyǵyndarǵa nemese geosaıası shıe­lenis­terge ákeledi degen qaýip son­shalyq úlken emes. Qazaq­stan kópvektorly saıasatyn ári qaraı jalǵastyra beredi. Dıplo­matııalyq tetikter arqyly óziniń ıntegrasııalyq baılanystaryn údete túsedi. Prezıdent belgilegen mýltı­vektorlyq saıasat durys, – deıdi J.Abylqasymova.

Sarapshynyń paıymdaýynsha, Qazaqstanmen irgeles nemese alshaqtaý jerde ornalasqan ekonomıkalar kóp. Olarmen de sanasyp, kez kelgen jaǵdaıǵa beıimdele bilý qajet. 

Jaqsylyq MURATQALI,

jýrnalıst

SEMEI