Taǵdyr talqysy jáne talant tegeýrini

Taǵdyr talqysy jáne talant tegeýrini

Beısenbi, 4 sáýir 2013 1:57

Qazaq sóz óneri tarıhynyń ejelgi zamandardan qazirgi kezeńge deıingi qalyptasý, damý jolynda shyǵarmashylyǵymen urpaqtar dúnıetanymyn nurlandyrǵan talaı oıshyl-ǵulama tulǵalar taǵylymy urpaqtan urpaqqa jalǵasyp keledi. HH ǵasyrdyń 70-90-jyldary men qazirgi HHI ǵasyrdyń basyndaǵy qazaqtyń rýhanı qundylyqtar qazynasyn baıytqan, sondaı tulǵalardyń biri – Nemat Kelimbetov.

Beısenbi, 4 sáýir 2013 1:57

Qazaq sóz óneri tarıhynyń ejelgi zamandardan qazirgi kezeńge deıingi qalyptasý, damý jolynda shyǵarmashylyǵymen urpaqtar dúnıetanymyn nurlandyrǵan talaı oıshyl-ǵulama tulǵalar taǵylymy urpaqtan urpaqqa jalǵasyp keledi. HH ǵasyrdyń 70-90-jyldary men qazirgi HHI ǵasyrdyń basyndaǵy qazaqtyń rýhanı qundylyqtar qazynasyn baıytqan, sondaı tulǵalardyń biri – Nemat Kelimbetov. Ol – qazaq jáne álem halyqtary ádebıeti muralaryn zertteýshi. Qazaq ádebıetiniń ejelgi dáýirlerindegi bizdiń zamanymyzdan burynǵy birinshi myńjyldyqtaǵy saqtardyń qaharmandyq dastandaryn («Alyp Er Tońǵa», «Tomırıs» («Tumar»), «Shý», t.b.), ǵundardyń (b.z.b. II ǵasyr) batyrlyq jyrlaryn («Oǵyz qaǵan», «Attıla», «Kók bóri», «Ergenekón», t.b.) qazaq ádebıettanýy ǵylymynyń tarıhynda tuńǵysh ret arnaıy qarastyrdy.

Ejelgi dáýir jáne oǵan jalǵasatyn Qazaq handyǵy tusyndaǵy ádebıet damýynyń kezeńderin zertteýdi, ony joǵary oqý oryndarynda oqytýdy tuńǵysh sóz etip, odan keıin is júzine asyra bastaǵan qajymas kúresker ǵalym, professor Beısenbaı Kenjebaev bolǵanyn qazir jurttyń bári de moıyndaıdy. Akademık-jazýshy Zeınolla Qabdolov: «Búginde týǵan ádebıet tarıhynyń bul kezeńderi Qazaq Respýblıkasynyń barlyq joǵary oqý oryndarynyń fılologııa fakýltetterinde ári jalpy, ári arnaýly kýrstar túrinde oqý josparyna engizilip, sońǵy shırek ǵasyr boıy oqytylyp keledi. Bul pánnen bir alýan baǵdarlamalar, oqýlyqtar, hrestomatııa­lar, oqý quraldary jazylyp, ustazdar men shákirtter paıdalanyp júr. Bul iste B. Kenjebaevtyń shákirti professor Nemat Kelimbetovtiń eńbegin atap kórsetý qajet», –degen edi.Zertteýshi N.Kelimbetov álemdik túr­ki­tanýdaǵy ortaq jádigerlikterdi saralap taldaýda ózindik ǵylymı tujyrymdarmen júıelep, VI–HV ǵasyrlar arasyndaǵy túrki taıpalarynyń, rýlarynyń ortaq áde­bıetin hronologııalyq dáýirlerge bólip qarastyrady. Atap aıtqanda, VI–IH ǵasyrlardaǵy kónetúrki ádebıet eskertkishteriniń qatarynda Orhon jazba eskertkishteri, Kúltegin, Bilge qaǵan, Tonykók týraly qulpytastarǵa qashap jazylǵan jyr-dastandar, «Oǵyzname» dastany, «Qorqytata kitaby», Ábýnasyr ál-Farabıdyń ádebı shyǵarmalary alynady. Al H–HII ǵasyrlardaǵy ádebıet eskertkishteri Júsip Balasaǵunıdyń «Qu­tadǵý bilig» («Qutty bilik») dıdaktıkalyq dastany, Mahmud Qashqarıdyń «Dıýanı lýǵat-at-túrik» («Túrki tilderiniń sózdigi»), Qoja Ahmet Iаsaýıdiń «Dıýanı hıkmet» («Danalyq kitaby»), Ahmet Iúginekıdiń «Hıbatýl-haqaıyq» («Aqıqat syıy»), Súleımen Baqyrǵanıdyń «Hakim ata», «Juban ana», «Áýlıe Marııa» degen dıdaktıkalyq mazmundaǵy jyr jınaqtary ekinshi bólimde taldanady. Ǵalymnyń zertteýlerinde HIII–HIV ǵasyrlardaǵy Altyn Orda – Horezm dáýiri dep atalatyn túrki ádebı tiliniń (shaǵataı) qypshaq dıalektisi negizinde jasalǵan ádebıet týyndylary qarastyrylady. Altyn Orda kezeńindegi ádebıet tarıhynyń mazmunyn quraıtyn «Kodeks Kýmanıkýs» («Qypshaq tiliniń sózdigi»), Horezmıdiń «Muhabbat-name» dastany, Rabǵýzıdyń «Qıssa-sýl-Ánbııa» nemese «Qıssaýı Rabǵýzı» jınaǵy, Dúrbektiń «Júsip–Zlıha», Saıfı Saraıdyń «Gúlstan bıt túrk», Qutyptyń «Qysraý–Shyryn» atty das­tandaryna keń oryn berilgen. Sonymen qatar, tarıhı mańyzdy muralar retinde qazaqtyń tuńǵysh tarıhshysy Muhammed Haıdar Dýlatıdyń «Tarıh-ı Rashıdı», Qadyrǵalı Jalaırıdyń «Jamıǵat-taýarıh», Zahırıddın Babyrdyń «Babyrname» atty tarıhı-shejirelik kitaptary da taldanady.Ǵalym qazaq ádebıetiniń ejelgi dáýirindegi atalǵan muralardy tarıhı shynaıy oqıǵalarmen tyǵyz baılanystyra zertteıdi. Bizdiń zamanymyzdan burynǵy birinshi myńjyldyqtaǵy qazirgi Qazaqstan jerinde mekendegen saq, olardan keıingi úısinder men qańly  taıpalarynyń tarıhı damý erekshelikteri aıtylady. Qarataý óńiri men Syrdarııanyń orta aǵysyndaǵy Shash, Otyrar, Qarataý atyrabyn mekendegen taıpalar mádenıetiniń ǵundar dáýirine ulasýy, keıinnen Túrik qaǵandyǵy (552–745) memleketiniń qalyptasýy, damýy ǵylymı tolǵamdy taldaý túrinde tartymdy túsindiriledi. Osy memlekettiń Shyǵys jáne Batys túrik qaǵandyqtary bolyp bólingendigi málim. Qazirgi Batys Qazaqstan jerindegi Oǵyz memleketi (IH–HI ǵǵ.), Batys Túrik qaǵanatynan bólingen qımaqtar, qypshaqtar týraly da aıtylady. Demek, VI–VII ǵasyrlardaǵy kóptegen taıpalardyń keıinnen qalyptasqan túrkitildes halyqtardyń bárine de negiz bolǵany aıqyndala baıandalady.Zertteýshi ejelgi dáýir ádebı muralarynyń halyqtyq nanym-senimderge, dinı uǵymdarǵa tikeleı qatystylyǵana aıryqsha nazar aýdarady. Atap aıtqanda, ejelgi túrikterdiń Kókke, Jerge, áıel Táńirisi Umaıǵa, arlan kókjal qasqyrǵa, otqa tabynýshylyqqa baılanysty ǵylymı tujyrymdardyń, qyzyqty derekterdiń eshkimdi de beı-jaı qaldyrmaıtyny anyq.Qazaq ádebıettaný ǵylymynda aıtylmaı kele jatqan máselelerdiń biri – ejelgi dáýirdiń ádebı-folklorlyq muralarynyń keıingi ádebı damý kezeńderimen baılanystaryn zertteý. HV–HVIII ǵasyrlardaǵy aýyzsha avtorlyq poezııa (jyraýlyq ádebıet) men keıingi jazba ádebıet pen ejelgi dáýirdegi lırıkalyq, epıkalyq shyǵarmalardyń taqyryptyq-ıdeıalyq, stıldik-kórkemdik jaqtarynan baılanysatyn erekshelikterin zertteýdiń, aıqyndaýdyń máni zor. Bul arqyly biz ádebı damýdaǵy dástúr jalǵastyǵyn, árbir kezeńniń ózine tán jańalyqtaryn tanımyz. Qorytyndysynda, árıne, ádebıetimizdiń kóp ǵasyrlyq damý jolyndaǵy kórkemdik álemi tutastaı ashylady. Sonyń nátıjesinde, álemdik sóz óneriniń úlken aıdynyna quıatyn ulttyq sóz óneriniń óz arnasy keń bolmysymen kórinedi. Bul oraıda ǵalym Nemat Kelimbetovtiń «Ejelgi dáýir ádebıeti» atty kitabyndaǵy «Ejelgi túrki poezııasy jáne qazaq jyraýlary» degen taraýdyń kóterip turǵan júgi óte salmaqty. Zertteýshiniń oryndy atap kórsetkenindeı, shynynda da, HV–HVIII ǵasyrlardaǵy qazaq jyraýlarynyń poezııasyndaǵy áleýmettik jáne dıdaktıkalyq saryndar óz bastaýyn ejelgi túrkilik ádebıetten alady. Bundaı dástúrli jalǵastyq belgileri dıdaktıkalyq-sheshendik tolǵaýlardyń, batyrlardyń erligin dáripteıtin madaqtaý, joqtaý jyrlardyń taqyryptyq-ıdeıalyq mazmunynan, óleńdik ólshem qurylysynan, tildik-kórkemdik sýretteý, beıneleý erekshelikterinen ańǵarylady. Avtor ejelgi dáýirlik muralar men jyraýlyq poezııanyń úlgilerindegi osyndaı dástúr jalǵastyǵyna qurylǵan sıpattardy salystyra taldap kórsetken.Nemat Kelimbetov eńbekteriniń kórnekti salasy – psıhologııalyq jáne fılosofııalyq-dıdaktıkalyq prozalyq kórkem shyǵarmashylyǵy. Qalamgerdiń «Úmit úzgim kelmeıdi» (povest-monolog) shyǵarmasynda aýyr naýqaspen syrqattanyp tósekke eriksiz tańylǵan adamnyń ómir súrýge qushtarlyǵy, qıynshylyqqa tózimdiligi, qaısarlyǵy, adamgershilik-ımandylyq ustanymy, t.b. – qasıetter tutastyǵyndaǵy bolmysy daralanǵan. Birinshi jaqpen baıandalǵan psıhologııalyq shyǵarma keıipkerleri Erjan men Gaýhardyń monologtary arqyly tirshilik qozǵalysyndaǵy ómir shyndyǵynyń qaıshylyqtary, qaqtyǵystary shynaıy bolmysymen órnektelgen. Basty keıipker Erjannyń ózine jasalatyn aýyr hırýrgııalyq operasııa aldyndaǵy úreı men úmit toǵysqan kóńil-kúıi, bes jarym saǵatqa sozylǵan aýyr operasııadan keıin denesiniń qol-aıaǵynyń qozǵalyssyz, qımylsyz qalǵan kezdegi kúızelisteri shynaıy sýrettelgen. Jyldar boıy qol-aıaǵy, denesi qımylsyz jatsa da kúnkóris qamymen, Muhıt, Qaırat esimdi eki ulyn, áıeli Gaýhardy asyraý úshin eńbek etken Erjannyń taǵdyr talqysymen daryndy, qabileti ushtasqan aqyl-oı eńbegi arqyly kúreskenine kóz jetkizemiz.Shyǵarmada bir-birine rýhanı demeý, tirek bolyp, aqyry qaısarlyqtyń, ómirge qushtarlyqtyń baqytqa jetkizetin ónegesin tanytqan Erjan men Gaýhar beınelerimen qatarlas órilgen Aqylbek pen Raýshan taǵdyrlary da oqyrmandy beı-jaı qaldyrmaıdy. Asa qabiletti Aqylbek ǵylym kandıdaty, doktory, professor ataq-dárejelerin ıelenip, bedeldi tuǵyrynda júrgende, kenetten eki aıaǵy birdeı sal bolyp úıinen shyǵa almaı qalady. Al, on toǵyz jyl otasqan kórikti áıeli Raýshan ǵylymı izdenisin syltaý etip, týǵan balalary – bir qyzyn, eki ulyn óz úıinde tárbıelegisi kelmeıdi. Iаǵnı, Raýshan– áýeli olardy kúıeýiniń áke-sheshesiniń, odan keıin inileriniń úılerine aparyp tastatqyzǵan naǵyz bezbúırek, qatygez jan. Bir kezderi aýrý anasyn da aýylda jalǵyz qaldyryp ketken tasbaýyr Raýshan endi kúıeýi Aqylbek sal bolyp qalǵanda qaraqan basyn ǵana oılap, múgedek kúıeýinen de, balalarynan da boıyn aýlaq salady.Bul arada shyǵarma arqaýyna alynǵan, feldsher Meıirkúl ben Gaýhar beıneleriniń tektestigin baıqaımyz. Meıirkúldiń boıjetken kezinde kóńiline jyly uıalasa da kóldeneńnen, kılikken jylpos, jádigóı Raýshanmen qosylyp ketken Aqylbektiń tragedııalyq hal-ahýalyn dostarynyń aýzynan estımiz:«– Aqylbekti ajaldan alyp qalǵan Meıirkúl ǵoı, – dep kózildirikti áıel sózin juqalap jona tústi. – Bárimizden sol myqty bop shyqty. Keshe Aqylbektiń jany ıneniń ushyna ilinip, ólim aýzynda jatqanda qaısymyz qasynda boldyq? Meıirkúl bir aı boıy kúni-túni qasynda kúzetip otyrdy, bereke tapqyr. Aqylbek úsh jyldan beri tósekte baılanyp, meshel bop jatyr. Sonyń kórpe-tósegin, kıim-keshegin kúnde kim jýyp tazalap otyr? Raýshan ba? Joq, Meıirkúl. Aqylbektiń ázir de oıǵa medet tutyp, kóńil jubatary – Meıirkúl. Sol baıǵusqa úsh jyldan beri bir tynym joq. Al, bizder oqta-tekte baryp, bir kórinip ketkenge úlken is tyndyrǵandaı bolyp keýde qaǵamyz.«– Meıirkúlge úılenseń qor bolmaısyń!» dep men oǵan budan shırek ǵasyr buryn aıtqam. Biraq aıtqanymdy istemedi. Qazir de men Aqylbekke: «Meıirkúlge úılen degeli keldim», – dedi qaýǵa saqaldy semiz kisi qabaǵyn túksıtip. Buǵan otyrǵandardyń bári dý kúldi» (N.Kelimbetov Jarly emespin, zarlymyn, … 209-bet). Shyǵarmanyń kórkemdik sheshiminde Aqylbekke naǵyz adal, ǵashyq jar, onyń balalaryna meıirimdi ana bolǵan Meıirkúl beınesin kóremiz… Osylaısha povest – monologtyń sıýjettik-kompozısııalyq jelisinde jazýshy adamgershilik-ımandylyq qasıetteriniń shynaıy sıpaty adamdar taǵdyrlarynyń synǵa túsken kezeńderi arqyly anyqtalatynyn dáleldegen.Jazýshy Nemat Kelimbetovtiń «Jarly emespin, zarlymyn» povest-monology «Ulyma hat» arnaýymen berilgen. Jazýshy ulyna joldaǵan hat úlgisindegi shyǵarmasynda adamzat tarıhyndaǵy adamgershilik-ımandylyq qasıetterimen urpaqtarǵa ulaǵat taǵylymyn tanytqan, jaqsylyq ataýlynyń qadirin túsindirgen. Poetıkalyq-janrlyq sıpaty jaǵynan «Kabýsnamamen» úndes bul týyndyda qazirgi jáne bolashaqtaǵy qazaq jáne álem halyqtary urpaqtaryn tárbıeleıtin ulaǵat negizderi júıelengen. Shyǵarmanyń qurylysynan eńbeksúıgishtikti tabıǵı darynymen, talantymen ushtastyrǵan ónegeli ákeni, anany, ata-tek áýletti ana tilin qurmetteý uǵyndyrylǵan. Halyqqa adal qyzmet etip, bilim-ǵylym negizderin ıgerý, qazaqtyń arǵy tegindegi dańqty qolbasshylardy (Attıla, Edil, Alyp Er Tońǵa, Oǵyz qaǵan, Edige, Abylaı, t.b.) ónege tutý, memlekettik laýyzymdy qyzmetterde ulttyq-otanshyldyq rýhty bıik ustaý, folklor men ádebıet muralaryn saqtaý, qazirgi táýelsiz Qazaq elin máńgilik órkendeý bıigine kóterý, t.b. – san alýan ulttyq-otanshyldyq, azamattyq-perzenttik paryz máselelerin dıdaktıkalyq-fılosofııalyq oılarmen órnektegen.Jazýshynyń «Kúnshildik» dep atalatyn eńbegi – álem ádebıetindegi fı­lo­sofııalyq-dıdaktıkalyq shyǵarmalar dástúrimen jazylǵan týyndy. Janrlyq sıpatynda eki adamnyń suhbaty (dıalogy) úlgisimen jazylǵan týyndyda adamzat urpaqtarynyń tarıhı-mádenı damý joldaryndaǵy barlyq jamandyq ataýlyny jasaıtyn kúnshildik qasıetin quraıtyn qyzǵanshaqtyq, qaraýlyq-ishtarlyq, menmendik, t.b. jaǵymsyzdyq zardaptary júıelengen. Jaratýshy Allanyń ózine buıyrtqanyn qanaǵat etpeı, mańyndaǵy adamdardyń ıgergen jetistikterin, artyqshylyqtaryn kóre almaıtyn, tar peıildi, surqııa, sum adamdardyń rýhanı jan dili álemine tereń boılap, jan-jaqty ashyp kórsetken.Kitaptyń taraýlary da dıdaktıkalyq-fılosofııalyq týyndynyń ıdeıalyq-kompozısııalyq qurylymyndaǵy kórkemdik-estetıkalyq baǵdarly oı órimderiniń júıesin aıqyn tanytady: «Azap shekkiń kelmese – kúnshil bolma», «Dosyńnyń baqytty bolǵanyn keshire alasyń ba?», «Kúnshil adam – muńshyl adam», «Áıeli sulý jigittiń shynaıy dosy bolmaıdy», «Dushpanyńdy qurmetteseń dosyńdaı», «Sabyr deıtin myqty bar», «Jarǵanat jaryqty jaqtyrmaıdy», «Esil jastyq, qaıran jastyq kúnderim», «О́tirik, ósek, maqtanshaq…», «Sen ózińdi-óziń aldaı alasyń ba?», «… Ashkózdiler jahandy jep, toıar ma?», «Tákapparlyq – teksizdiktiń belgisi», «Kúnshil adam ólse de – kúnshildik ólmeıdi».Jazýshy adamzat tarıhyndaǵy kún­shildiktiń qurbandaryn (Abyl, Napoleon, Ulyqbek, t.b.) ańyz-ertegilerdegi kúnshildikpen baýyrlaryn óltirgenderdi, t.b. – bárin de fılosofııalyq suhbat barysynda dáıektep baıandaǵan.Tarıhı-mádenı, fılosofııalyq-dı­daktıkalyq saryndy kúrdeli týyn­dynyń qurylysynda qalamgerdiń qazaq jáne álem halyqtary folklory men ádebıetin, folklortaný, ádebıettaný, psıhologııa, fılosofııa, tarıh, jaratylystaný, etnografııa, t.b. ǵylymdar salalaryn jan-jaqty tereń meńgergendigi tanylady. Psıhologııalyq-fılosofııalyq tutastyqpen órilgen týyndynyń tutas jelisindegi kórkemdik túıin-sheshimi – qalamgerdiń qazaq ultyn súıgen otan­shyl perzent tulǵasyn daralaı ta­nytady. Ásirese, qazirgi táýelsiz Qazaq­stan Respýblıkasynyń máńgilik bola­shaǵyn jasaýda ulttyq-otanshyldyq maq­tanysh seziminiń azamattyq-qaırat­kerlik ustanymdy nyǵaıtýdaǵy ulaǵatyn aıryqsha baǵalaıdy:«… Búgingi jastar qazaqtyń baıyrǵy ádet-ǵurpyn, salt-sanasyn, ejelgi tarıhyn maqtanysh ete bilýi shart. Elin, jerin súıý osyndaı bilikti túrde maqtanysh ete bilýden bastalady. Kezinde ulan-ǵaıyr jerimizdi syrtqy jaýdan qorǵap qalǵan batyr babalarymyz týraly jyrlap, ánge qosyp aıtyp otyrýdy ózim de unatamyn» (N.Kelimbetov Kúnshildik: Hıkaıat-dıalog. – Almaty: Atamura, 2010. – 320 b.; 225-bet).Qazaqstannyń fılologııa ǵylymy salalarynda (túrkitaný, shyǵystaný, ádebıettaný, folklortaný), kórkem prozadaǵy, dramatýrgııadaǵy, aýdar­ma­daǵy kórnekti týyndylarymen eleý­li úles qosqan, joǵary oqý oryndarynda (Abaı atyndaǵy QazUPÝ, Q.I.Sátbaev atyndaǵy QazUTÝ, t.b.) ustazdyq qyzmetter atqarǵan, qazaq jýrnalıstıkasynda, memlekettik joǵary basqarý oryndarynda eńbek etken Nemat Kelimbetovtiń ómir joly urpaqqa ónege. Onyń esimi halqymyzdyń tarıhynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, QR Gýmanıtarlyq ǵylymdar akademııasynyń akademıgi, Halyqaralyq Kúltegin jáne Frans Kafka atyndaǵy syılyqtardyń laýreaty syndy ataqtarymen, anyqtamalyq baǵalaýlarmen máńgilikke jazyldy.Taǵdyr talqysymen arpalysa júrip, qajymas qaısarlyǵymen, jigerli ustanymymen otbasyndaǵy jary Qýanyshynyń, perzentteri Muhıty men Qaıratynyń materıaldyq jáne rýhanı qajettilikterin qamtamasyz ete alǵan, klassıkalyq deńgeıdegi irgeli ǵylymı zertteýler jáne ádebı kórkem kórnekti shyǵarmalar jazǵan oıshyl jazýshy Nemat Kelimbetov – ulttyq jáne jalpyadamzattyq bıiktikter tuǵyryndaǵy máńgi alasarmaıtyn tulǵa. Onyń densaýlyq jaǵdaıyna qaramastan qajymaı-talmaı jasaǵan san salaly shyǵarmashylyq eńbek jemisteri qazirgi Táýelsiz Qazaqstannyń ǵylymyn, kórkem ádebıetin jańasha damytýǵa da yqpaldy ónege bola beretini aqıqat. Bul oraıda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Jol­daý­yndaǵy «Innovasııalyq zertteý­ler­di damytýdyń jańa saıasaty» bóli­gin­degi pikiri el tarıhyndaǵy osyndaı eń ozyq úlgi-ónegeni negizge alý kerek­tigin nazarǵa usynady: «Tabysqa jetý úshin ǵalymdardyń talaı býynynyń tá­jirıbesine, tarıhı qalyptasqan ǵylymı mektepterdiń arnaýly aqparat jáne bilimderiniń kóp terrebaıt kólemine negiz­delgen derbes ǵylymı baza qajet bola­dy». Demek, kórnekti ustaz-ǵalym, Otanymyzǵa jáne alys-jaqyn shetelderge ǵylymı-zertteý eńbekterimen de, ádebı-kórkem shyǵarmalarymen de adamzat urpaqtarynyń adamgershilik-ımandylyq ulaǵatynyń umytylmaıtyn ónegesin tanytqan abzal adamnyń dástúrli jolyn máńgiliktendirý muraty aıqyn baıqalady. Sondyqtan, ýaqyt talabyna sáıkes ustaz-ǵalym Nemat Kelimbetov atyndaǵy bazalyq ǵylymı-zertteý ınstıtýt nemese arnaıy ortalyq ashylsa ınnovasııalyq zertteýlerdi damytýdyń jańa saıasatyna úılesimdi serpin berer edi dep oılaımyz. Osyndaı ónegeli adamdar ulaǵaty olardy baǵalaıtyn jańa dáýir urpaqtary arqyly damytyla jalǵasýy tıis emes pe?!Temirhan TEBEGENOV,fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor.

Sýrette: Nemat Kelimbetov jáne jary Qýanysh