Túrik telehıkaıalary elimizge ótken ǵasyrdyń 90-shy jáne 2000-shy jyldardan bastap ene bastady desek, odan keıingi jyldary qazaq telearnalary arqyly munymen qosa koreı, orys telehıkaıalarynyń tanymaldyǵy artty. Bulaı bolýyna qoǵamdaǵy kóptegen jaıttar sebepshi boldy. Birinshiden, otandyq teletýyndylardyń ol ýaqytta jetkilikti bolmaýy. Ekinshiden, adamı qarym-qatynastyń azaıyp, jurtshylyqtyń meıirim men janashyrlyqqa, súıispenshilik pen izgilikke shólirkeýi, óz ortasynan adaldyq pen ádildik izdeýi túrik pen koreıdiń mán-mazmuny jaǵynan sondaı rýhanı qundylyqtarǵa negizdelgen, adamzattyń bir-birin qurmettep súıýin, jaqsylyqty ósirip, jamandyqty óshirip, syılastyqta ómir súrýin dáriptegen dúnıelerine eriksiz elitti. Sóıtip sheteldik rejısserlerdiń jemisi «Borannan yqqan el bórige jem bolmaı ma eken?»-niń kerine tap qylǵandaı áser qaldyrdy.
Bulaı deýimizge sebep joq emes. Ásirese jas taldaı solqyldaǵan jastarymyzdyń sanasyna sheteldik telehıkaıalar kóp «dándi» egip úlgerdi. Keıingi kezderi sahnadaǵy keıbir jastardyń kıim kııý, shash qoıý úlgilerine, júris-turysy men mádenıetine qarap, ata-babamyzdyń dástúrinde buryn-sońdy bolmaǵan úrdisti baıqap qalatynymyz sodan. Bireýler muny zamanyna qaraı adamy, ár kezeńniń ózine laıyq modasy bar degenmen túsindirgisi keledi. Solaı-aq bolsyn-aý! Áıtse de osylardyń astarynda syrttan synalap engen, álgindeı serıaldar men fılmder arqyly jetken túıtkildi dert jatqany alaqandaǵydaı aıqyn seziledi. Jalpy kórermenniń serıaldy qalaı qabyldaıtynyn anyqtaý maqsatynda reseılik bir jýrnal arnaıy zertteý júrgizse, saýalnamaǵa qatysýshylardyń deni odan boıaý ásemdigin, tabıǵattyń sulý kórinisin, sándi kıim men shynaıy qarym-qatynasty, adamǵa jaqsy áser qaldyratyn sıýjetterdiń basymdyǵyn, zamanaýı bolýdy, keıipkerdiń arman-muratyna qol jetkizýin kórgisi keletindikterin aıtypty. Bul neni bildiredi? Kez kelgen sheteldik týyndy qaı jaǵynan alyp qarasańyz da kórýshige áserin tıgizbeı turmaıtynyn, árıne.
Biz ádette telehıkaıanyń túpki maqsaty kórermendi ózine tarta otyryp, ekranǵa nazar aýdartý dep qana túsinemiz. О́kinishke qaraı olaı emes, onyń ar jaǵynda kól-kósir mindet turǵanyn, ózge eldiń ıdeologııasy sanany maıdansyz maıdalap bılep jatqanyn seze qoımaımyz. «О́nerde shekara joq» degen syltaýmen, shóptiń atyn paıdalanyp, shóńge de ómirimizge enip ketip jatyr. Jer betindegi barsha adamzat balasynyń artyq qundylyǵy sanalatyn álemdik jaýharlar týraly sóz basqa, árıne. Bizdiń bul jerde áńgimege arqaý etip otyrǵanymyz – paıdasynan góri zııany basymdaý bolyp keletin dúbára dúnıeler haqynda. Halyqtyń edáýir bóligi teledıdar tamashalaıtynyn eskersek, jurtshylyqtyń nazaryna usynylmas buryn sheteldik serıaldardyń adam psıhologııasyna qanshalyqty áser etetini men zalaly elep-ekshelýi, tekserilýi tıis-aý! Qoǵamda oryn alyp jatatyn apat pen opattyń, nebir jantúrshigerlik oqıǵalarǵa sebeptiń bir ushy osynda jatqan joq pa eken degen oı eriksiz qylań berip qalady. О́ıtkeni qazir nebir sumdyqty aldyńyzǵa jaıyp salatyn serıaldar qaptap ketken zaman. Internet turǵanda bulardyń taralýyn shektep, múlde shiderlep tastaý taǵy múmkin emes. Ol – shıyrshyq atyp, aınalyp turǵan úlken dıirmen. Onymen kúresýge pármen de, dármen de az. Búkil eldiń serıaly oryssha aýdarmasymen osynda. Muny kez kelgen qazaqstandyq tamashalap otyr degen sóz.
Bul jerdegi aıtpaǵymyz – ózgeniń ótpeı uzaq turyp qalǵan tushymsyz, mánsiz dúnıesiniń otandyq telearnalardan kórsetilýine jol bermesek, sonyń ózi úlken jetistik der edik. Alaıda qazaqtyń mentalıtetine múlde jat bógde eldiń serıaldarynan esin endi ǵana jııa bastaǵan ulttyń sanasyn sońynan ilestirip ákete qoıarlyq tól telehıkaıalarymyzda qaýqar bar ma eken qazir? «Oralý», «Jalǵyz jaýqazyn», «Detektıv áje», «Muzdaǵy jalyn», «Asyl arman», «Taǵy da súı», «Taǵdyr tartysy», «Qarlyǵash uıa salǵanda», «Mahabbatym júregimde», «О́geı júrek», «Jaralanǵan júrekter», «Záýre», «Qyz joly», «Kenje», «Baqytsyzdar baǵy»... Qudaıǵa shúkir, búginde kıno túsirý tehnologııasy damyp, olardyń orny osyndaı týyndylarmen tolyǵyp keledi desek te, sapasy turǵysynan áli de kóńildi kúpti etetin jaıttar kóp. Al bul – bólek áńgime.