– Jigitter, bularyń uıat qoı, óz tilderińde nege sóılemeısińder?! – dedi kóldeneńnen kılikken álgi jigit.
Kóńil aýdaratyn-aq kórinis edi. Sebebi osharylyp turyp orǵyǵan orys tilinde sóılesip turǵan jastarǵa eskertý jasaǵan adam orys bolatyn. Qatyryp turyp qazaq tilinde aıtty. Qazaqtyń ózi sóılegisi kelmeı turǵan tilderinde. Júregimiz jylyp ketti. Jónin bilmekke umtyldyq. Osy oblys ortalyǵyndaǵy joǵary medısına kolledjiniń oqytýshysy eken. Aty-jónin aıtyp edi, aıaldama basyndaǵy ý-shýdan durys uqpaı qaldyq. Qaıyra suraýǵa yńǵaısyz. Arada biraz ýaqyt ótken soń álgi til janashyryn ádeıilep izdep bardyq. Sóıtsem, qazaqty qazaqsha sóıleýge shaqyryp júrgen Aleksandr Belıaev Soltústik Qazaqstan oblysyna qarasty Aqjar aýylynyń týmasy eken. Sol aýyldaǵy №1 orta mektepti bitiripti. Keıin Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin támamdaǵan. Orys tili men ádebıetiniń muǵalimi. Aleksandr Aleksandrovıch ánshi eken. Taǵy bir ǵajaby, repertýarynda – kileń qazaq ánderi.
– Qazir Aqjar atalatyn, burynǵy Lenıngrad selosynda jergilikti ult ókilderi az turdy ǵoı. Bala kezimizde aýdan ortalyǵyndaǵy mádenıet úıinde ótetin is-sharalarǵa tóńirektegi aýyldardyń kórkemónerpazdar úıirmeleri kóp keletin. Qazaqtyń «qulaqtan kirip, boıdy alatyn» ǵajap ánderin aýzymyzdyń sýy quryp tyńdaıtynbyz. Ánge qumarlyǵym sol kezden bastaldy. Bizdiń mektepte Alpysbaı Maltazın esimdi qazaq tili pániniń muǵalimi boldy. Alǵash til ustartqan ustazym sol kisi. Ár ulttyń tili ózine qymbat qoı. Biraq men qazaq tiliniń jumsaqtyǵyn, qulaqqa jaǵymdy estiletinin, án bolyp esip turǵandaı áýezdiligin sol kezden bastap uqtym, – deıdi Aleksandr Aleksandrovıch. – Mektepte júrgende óleń jazatynmyn. Qazaq tilindegi sózdik qorym azdaý bolǵan soń orys tilinde jazyp, jan syrymdy jetkizgim keletin. Ishten shyqqan sol lebizdi qazaqtar da oqysyn dep jergilikti aqyn Stepan Baqtybaev aǵamyzǵa aýdartyp ta aldym.
Ánshi ásirese Shámshiniń ánderin, halyq ánderin súıip aıtady eken. Elde júrgende sahnany bosatpapty. Bir ańǵarǵany, halyqtyń jyly qabyldaıtyny, álde orys balasynyń qazaq tilinde án shyrqap turǵandyǵyna razy bolyp, syılaǵany ma eken.
– Til úırenýge eshýaqytta kesh bolmaıdy, – deıdi ánshi jigit. – Men ózim kúnde qazaq tilindegi gazet-jýrnaldardy sholyp shyǵamyn. Buryn beımaǵlum bolǵan jańa bir tirkester, men bile qoımaıtyn sózder kezdesedi. Til bilemin degen adamnan surap alsań, eshqandaı aıyp-shamy joq. Sabaq ótkizgende de kolledjdiń bilim alýshylaryna qazaq tilin mindetti túrde úırený kerektigin eskertip otyramyn. Eskertip qana emes, úıretýge tyrysamyn. Olar erteńgi medısına qyzmetkerleri ǵoı. Bálkim, shalǵaıdaǵy qazaq aýylyna baryp qalar. Sonda atalar men ájelerge qyzmet kórsetý kerek emes pe?..
Al án aıtýyna qaraǵanda, ózgeshe bir ǵajaıyp álem. Ol sybyzǵydaı syzylǵan sulý ánderdiń mazmunyn da jap-jaqsy túsinedi eken. Aıtar oıdy, lúpildegen sezimdi. Án álemine boılap enip ketkeninde saltanatty, shattyqty án bolsa, kóńili marqaıyp, muń sharpyǵan án bolsa, jas júregi jabyrqap qalatyn kórinedi. San márte án báıgesinde top jarǵan. Árıne ózi bala jasynan ǵashyq jergilikti jurttyń ǵajaıyp ánderin náshine keltire aıtyp. Oblys tóńiregi turmaq, Shymkent qalasynda ótken «Qazaqstan Respýblıkasy medısınalyq kolledjderiniń úzdik oqytýshysy – 2016» baıqaýynda ekinshi oryn alypty. Baıqaýdyń úsh kezeńiniń alǵashqysy alpys suraqtan turatyn test eken. Múdirmeı ótken. Ekinshisi – ózin ózi tanystyrý. Qazaqtyń kórkem tilinde jerine jetkizip aıtyp-aq bergen. Al án – jan serigi ǵoı.
– Jap-jaqsy daıyndalyp bardym. Shynyn aıtqanda, birinshi orynnan dámeli edim, – deıdi ózi.
– Jassyń ǵoı, áli talaı báıge alasyń, – dep kóńilin demdedik biz. – Eń basty jeńisiń, óziń otyn ottap, sýyn ishken jerin syılap, tilin úırengeniń, tilin ǵana emes, ánin salǵanyń – eń úlken jeńisiń.
Shynynda da solaı emes pe?!.
Kókshetaý