Mánshúktiń kózin kórgen maıdanger 101 jasynda jastarmen júzdesti

Mánshúktiń kózin kórgen maıdanger 101 jasynda jastarmen júzdesti

Senbi, 1 maýsym 2013 2:11

Birden aıtaıyq, ol kisi kóp jyl shákirt tárbıelep, mektepte qyzmet etken ustaz.Bizderge aldyn ala aıtylyp qoıǵan soń, erterek baryp jaı­ǵasyp, ǵasyr jasaǵan qartpen júzdesýdi asyǵa kútkenimiz de ras. Maıdanger beınesin ózimshe kóz aldyma elestetip te qoıamyn. «Álsizdiginen ázer júrip, taıaqqa súıenip keletin shyǵar» dep. Joq, olaı bolmady.

Senbi, 1 maýsym 2013 2:11

Birden aıtaıyq, ol kisi kóp jyl shákirt tárbıelep, mektepte qyzmet etken ustaz.Bizderge aldyn ala aıtylyp qoıǵan soń, erterek baryp jaı­ǵasyp, ǵasyr jasaǵan qartpen júzdesýdi asyǵa kútkenimiz de ras. Maıdanger beınesin ózimshe kóz aldyma elestetip te qoıamyn. «Álsizdiginen ázer júrip, taıaqqa súıenip keletin shyǵar» dep. Joq, olaı bolmady. Boıy tik. Tyń da sergek, shıraq júristi ǵasyr qurdasy, keýdesi orden-medalge toly Kúrishbek Kójekbaıulynyń tulǵasy esikten beri kóringende jańaǵy sekem oıym seıilip, kóńilim jaı taýyp, ózimdi jaıly sezine bastaǵanymdy qaıtersiz.

Ne kerek, ǵasyrdan da asyp jasaǵan jaýjúrek qazaq batyryn qol soǵyp, tik turyp qarsy aldyq bárimiz. Týǵan qyzy, ol da áke jolyn qýǵan ustaz Baqyt Kúrishbekqyzy jáne Almatyda turatyn nemeresi Rınat ekeýi atanyń eki jaǵynan demep, jıyn ótetin stýdentter dárishanasyna bastap kirdi.Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıteti kolledjiniń orys tili pániniń ustazy, osy kezdesýdi uıymdastyrýshy Alma Rahymdildaevanyń aldynda aıtqan «Atanyń sózi anyq, oıy tunyq» degen sózi esime túsip, Kúrish­­bek Kójekbaıulynyń qa­syna qatar jaıǵasyp jatyp: «Assal­aý­maǵalaıkúm!» dep qol berip amandastym.– Ýaǵaleıkúmassalam! – dedi qart maıdanger betime týra qarap. Osy jasyna qaramaı qulaǵynyń esh múkistiginiń joqtyǵyna qaıran qaldym.Jıylǵandar únsiz qarııa sózine qulaq túrdi. Otyrǵandar men kezdesýge kelgen kolledj stýdentterin jaǵalaı kózimen bir sholyp ótken Kúrishbek ata:– Áskerı tártippen qatar-qatar otyr ekensińder, aınalaıyndar! – dedi sabyrly qalyppen sózin bas­tap. – Bizder soǵysty kórdik. Dál senderdiń jastaryńda maıdanda qan keshkender de bolǵan. Qudaı endi soǵys órtin kórsetpesin deıik!Kúrishbek Kójekbaıuly 1912 jyly 5 mamyrda sol kez­degi Jeti­sý gýbernııasyndaǵy Jarkent ýeziniń Yntymaq bolysyna qaras­ty Toǵyzbulaq aýylynda dú­nıe­ge kelipti. Iаǵnı, ol qazirgi Almaty oblysyndaǵy Kegen aýdanynyń Jalańash eldi mekeni óńiri. Mamandyǵy tarıhshy abyz qarııanyń tarıhty umytpaı jaqsy biletindigi, jańylyspaı sóz saptaýy qaıran qaldyrdy. О́tken ǵasyrdyń basynan bastap, sońyna deıingi aralyqtaǵy san alýan oqıǵalardy oı eleginen ótkizip, sonshalyqty mazmundy áńgimelegenine tánti bolyp uıyp tyńdadyq. Bizdiń de kóz aldymyzdan sol kezeńniń jaǵdaıattary tizbektelip ótip jatty.Soǵys bastalǵanda Eńbek­shiqazaq aýdanynyń Túrgen pedagogıkalyq ýchılıshesinde 3-kýrsta oqyp júr­gen kezi eken. Áskerge alynyp, Almatyda jasaqtalǵan 100-shi atqyshtar brıgadasynyń barlaýshylar rotasyna jiberilip, onda alty aı daıyndyqtan ótipti. Tańǵy altyda turyp, keshki 11-de jatyp, áskerı taktıkaǵa ábden mashyqtanypty. Mánshúk Mámetovamen osynda júrip, jaqyn tanysypty. Sodan 1942 jyldyń 18 tamyzynda alǵash­qy shaıqasqa qatysqan.– Mánshúk óte namysshyl edi. Orysshaǵa jetik bolatyn. Basynda shtabta istedi, – dedi osydan 71 jyl burynǵy sol sátti eske túsirgen Kúrishbek ata. – Sodan ol «shtabta otyra bergennen alǵy shepte júrgenim áldeqaıda durys» dep ózi suranyp júrip ótinishimen qandy shaıqastyń bel ortasyna kirdi. Pýlemetshi boldy.Rotada Mánshúkten basqa Má­rııam Sarlybaeva degen qazaq qyzy boldy. Ol dáriger edi. Mánshúk shtabta bolǵan kezde men onymen jıi ushyrasyp júrdim. О́ıtkeni, rotanyń soǵys qımyly týraly málimetti shtabqa kúndelikti aparyp tapsyrý maǵan júktelgen-di. Aparǵan aqparatty qabyldap alatyn da sol edi. Myqty pýlemetshi boldy ǵoı ol. Tipti, oqqa ushatyn sońǵy kúni de ony kórip sóılesken edim.Mánshúk pýlemetimen jaýǵa oqty qarsha jaýdyryp, talaı fashıstiń kózin joıdy. 21-shi gvardııalyq atqyshtar dıvızııasynyń eń úzdik pýlemetshi-atqyshy boldy. Ony dıvızııa jaýyngerleri maqtan tutty. Keńes áskerleri jaýdyń betin talaı márte qaıtaryp, qarsy shabýylǵa oqtyn-oqtyn shyǵyp turdy. Al, 3-shi atqyshtar brıgadasy Kalının, Velıkıe Lýkı, Nevel, Novosokolnıkı qalalarynda erlikpen shaıqasty. Batyrlyqtyń óshpes úlgisin kórsetti. 1942 jyldyń 13 tamyzynda Almatydan 100-shi atqyshtar brıgadasy maıdanǵa attanǵanda onyń quramynda 4890 jaýynger bolǵan edi. Sonyń kóbisi maıdan shebinde qaza tapty.1943 jyldyń 15 qazanynda Pskov oblysyndaǵy Nevel qala­syn jaýdan azat etýde Izocha stansııasynda 173,3 bıiktikte jaýmen qatty qandy shaıqas boldy. Jaý da berilgisi kelmedi. Mánshúk óziniń pýlemetinen jaýǵa oq jaýdyryp, shabýylǵa shyqqan bizdiń áskerlerge qoldaý kórsetti. Árıne, jaý da qarap jatpady ǵoı, sondaıda oq Mánshúktiń basyna tıip, erlikpen qaza tapty. Kórsetken erligi úshin Mánshúk Mámetovaǵa 1944 jyldyń 1 naýryzynda Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy berildi. Mánshúkti jerleýge qatystym. Nevel qalasynda.Endi maıdanger qarııanyń júrip ótken ómirin qysqasha sholyp ótsek artyq bolmas, sirá.О́zi 1931 jyly 7 klastyq bilim alyp, úsh aılyq muǵalimder daıarlaıtyn kýrsyn bitirgen. Sodan bastap Kegen aýdanynyń Shıbut mektebiniń, al odan keıingi Súmbe mektebiniń, Qumtekeı mektebiniń, Shyrǵanaq jetijyldyq mektep-ınternatynyń meńgerýshisi sodan soń Tuıyq mektebiniń dırektory, Merki aýylynda mektep meńgerýshisi qyzmetin atqardy. Odan keıingisi belgili, soǵysqa attanǵan. Aıtpaqshy, Abaı atyn­daǵy pedagogıka ınstıtýtyn támamdaǵan.Soǵystyń úshinshi jyly bul kisi jaýyngerlik qyzmet atqarǵan dıvızııany 2-Belorýs maıdanyna jiberip, kóptegen qala, derevnıany jaýdan tazartyp, Berlınge jetken. Jeńisti Elba ózeni mańyn­da qarsy alypty. Sodan 1945 jyldyń qarasha aıynda elge oralǵan. Ustazdyq qyzmetin Kegen aýdanynyń Uzynbulaq, Oktıabr, Qarqara, Shyrǵanaq mektepterinde basshy retinde jalǵastyrǵan. Al, 1959 jyldan Uıǵyr aýdanynyń Súmbe orta mektebinde qyzmet etip, 1972 jyly zeınetkerlikke shyqqan. Uıǵyr aýdanynyń jáne Almaty oblysynyń qurmetti azamaty.Áýel bastan ózine bes qasıetti ómirlik murat tutqan. Olar: bireýge til tıgizýden saqtaný. Ekinshisi – ádeptilik. Ádepten aspaı, kishilik kórsetýden tynbaý. Úshinshisi – ózgege kúdiktenbeý, óıtkeni, ózge ózińe kúdiktenbesin. Tórtinshisi – ne isteseń de aldyn ala myń oılanyp baryp, zerdeleý jáne bastaǵan isińdi jarty jolda qaldyrmaı, aıaǵyna jetkizý. Al, besinshisi – óz basyńa tilemeıtin isti bireýge istemeý. Qııanattyq qylmysqa áste barmaý, ıaǵnı, qaı iste bolmasyn adaldyq pen ádildiktiń aq jibin attamaý.Jas kezinen aınymaǵan osynaý qasıetterdiń shapaǵaty shyǵar, abyz qarııa 101-ge tolyp, taǵy da jaqsylyqqa qaraı temirqazyq retinde jón siltep keledi.Janǵa daýa – taza aýa ǵoı. Taýǵa shyǵyp, taza aýamen tynystaǵandy unatady. Eńbek etýden áli de qashqan emes. Uzaq jasaýynyń bir syry da osynda jatyr. Keıde jaıylymǵa qoıdy ózi baǵyp qaıtatyny bar.Jastarmen júzdesý úshin sonaý 300 shaqyrym jerdegi Súmbe aýylynan at arytyp Almatyǵa kelgen ardaqty aqsaqalǵa kolledj dırektorynyń orynbasary Jaqsylyq Mámbetjanov iltıpat kórsetip ıyǵyna shapan japty.Abyzdyń Túrgen pedagogıkalyq ýchılıshesinde oqydym degenin estigen soń, ákem Sársen Ábdihaly­qovtyń da sol ýchılıshedegi 3-kýrstan 1941 jyldyń 18 tamyzynda soǵysqa ketkeni esime túsip:– Ata, Sársen Ábdihalyqov degen kisini bilesiz be? Ol da sonda oqyp edi. Meniń ákem bolady, – dep suradym. Mıkrofondy qolyna ustaǵan qaǵylez abyz aıtqanymdy dereý qaǵyp alyp:– Sársen be? Sársen Ábdiha­lyqovty nege bilmeıin. Bilemin, – degeni. Bul men úshin qýanyshty da ári kútpegen tosyn jaǵdaı edi.Sóz arasynda ákem týraly aıta ketýdi taǵy da jón sanaımyn. Más­keýdi qorǵap, úsh ret jaraqat alǵan. 1945 jyly 24 maýsymda Máskeýde bolǵan Jeńis paradyna qatysqan. Meniń ákem mine, osyndaı!Kezdesý bitip, esikke qaraı bet alǵanbyz. Kenet eshkim kútpegen bir kórinis bárimizdi tebirentti. Kolledjde oqıtyn qarakóz qyzda­rymyzdyń biri aqsaqaldyń týra aldyna kelip, bir tizerlep jerge otyra qaldy da, móltildep kelgen kóz jasyn irkip:–Aman bolyńyz, ata! – dep ańyz qarııanyń qolynan bir súıdi de, dereý syrtqa bettedi. Qyzdyń daýysynda aıryqsha diril bar edi. Tebireniske toly diril edi ol. Soǵysqa qatysqan atasy bolǵan ǵoı. Sol esine túsken shyǵar dep túıdik biz.Iá, áli de aman júrińiz, ata! – demekpiz biz de.

Marat ÁBDIHALYQ,jýrnalıst.

ALMATY.