350-tarta qorǵandary bar Esen-Amantaý ústirtinde ótken ǵasyrdyń 66-shy jyldarynan beri zertteýler júrgizilip kele jatyrǵany buǵan deıin de aıtyldy. Osy aralyqta 150-den asa qorǵandar qazylyp arheolog, antropolog, tarıhshy paıymynan ótti. Endi, áli de zertteletin túrli qorǵandardyń bar ekeni belgili. Sol aýqymdy jumys aldynda ótken jumystardy ekshep, barlyq zertteý nátıjelerin taldaý, qorytyndylaý jáne jańa jumysty josparlaý syndy saraptaý qajettiligi týyndaǵan edi.
Mine, osy maqsatta Shyńǵyrlaý aýdanynda Reseı jáne Qazaqstan arheolog, antropolog jáne tarıhshy ǵalymdarynyń qatysýymen "Kóne Segizsaı" taqyrybynda halyqaralyq sımpozıýmy uıymdastyryldy. Segizsaı aımaǵyndaǵy Saq-Sarmat dáýirlerinen saqtalǵan kóptegen qorǵandardyń, obalardy zerttegen ekspedısııalar jumystarynyń nátıjeleri, sol dáýirlerdegi halyqtardyń qonystaný úrdisi, tabylǵan qorǵandardaǵy antropologııalyq zertteý turǵysynda birqatar maǵlumattar bergen shara aýdan tarıhyna tyń derekter qosty. Buǵan ár jyldary Kóne Segizsaı qorǵandarynan tabylǵan jádigerlermen jumys jasaǵan arheolog, antropolog jáne tarıhshy ǵalymdardyń kelýi sebep boldy. Sımpozıýmǵa uıymdastyrýshylar tarapynan arnaıy shaqyrtylǵan qonaqtar arasynda Máskeý qalasynan tarıh ǵylymdarynyń doktory A. S. Balahvansev, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty E. P. Kıtov, Samara qalasynan tarıh ǵylymdarynyń doktory A. A. Hohlov pen V. N. Myshkın, «Qasıetti Qazaqstan» ǵylymı-zertteý ortalyǵy basshysynyń m.a B. Jumabaev, BQO tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń dırektory J.Safýllın, aǵa ǵylymı qyzmetkeri Iа.Luqpanova, BQO tarıhı-mádenı muralardy saqtaý jónindegi memlekettik ınspeksııasynyń basshysy T.Júsipqalıev, tarıh ǵylymdarynyń magıstri A.Qurymbaev boldy. Olar óz zertteýleri, odan shyqqan nátıjeleri týraly aýdandyq mádenıet úıinde ótken plenarlyq jıynda baıandamalar oqyp, jergilikti turǵyndarmen bólisti.
Oblystyq mýzeıde Segizsaı qorǵandyrynan tabylǵan jádigerler kórmesi uıymdastyrylyp, kórmeni tamashalaýshylarǵa mol maǵlumattar berildi.
Plenarlyq jıyn barysynda álemdik úrdiske sáıkes erte dáýirdiń eskertkishterin jáne qulpytastardy jergilikti mańyzy bar tarıhı jáne mádenı muralar tizimine qosý, Elekshar, Segizsaı syndy biregeı eskertkishterge memlekettik mekemelerdiń (prokýratýra, BAQ) nazaryn aýdarý, jer telimderin bólý kezinde tarıhı jáne mádenı muralardy saqtaý jáne qorǵaý máselesinde baqylaýdy kúsheıtý, apatty jaǵdaıdaǵy eskertkishterdi zertteýge qarjylar tabý, Segizsaı kesheninen tabylǵan arheologııalyq jádigerlerdi júıelendirý, óńdeý jáne Batys Qazaqstan tarıh jáne arheologııa ortalyǵymen birlese otyryp, Segizsaı kesheni jádigerleri katalogyn shyǵarý, Segizsaı qorǵandar keshenin respýblıkalyq mańyzy bar «Rýhanı jańǵyrý» eskertkishter tizimine qosý, Lebedevka-Segizsaı qorǵandar kesheni eskertkishteriniń biregeıligin eskere otyryp, úsh jylda bir ret taqyryptyq sımpozıýmder ótkizý, ǵylymı sımpozıýmnyń materıaldaryn D.V.Maryksın jáne Iа.A.Luqpanovanyń óńdeýimen maqalalar jınaǵy etip shyǵarý týraly rezolıýsııa qabyldandy.
Tús qaıta sımpozıým jumysy dalalyq semınarǵa ulasty. Ǵalymdar toby jergilikti jurtshylyqqa ábden tanys Elekshar qorymyndaǵy qulpytastarmen tanysyp, «Hasen haziret» meshitinde boldy, obalardy aralap, obalardyń ornalasýy, geometrııalyq pishini boıynsha paıym-pikirlerin ortaǵa saldy. Budan ári Segizsaı qorǵandar keshenine baryp, Batys Qazaqstan ınnovasııalyq- tehnologııalyq ýnıversıtetiniń oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Murat Qalmenovtyń jetekshiligimen júrgizilip jatyrǵan arheologııalyq qazba jumysymen tanysty.
Qarshyǵa ELEMESOV
BQO Shyńǵyrlaý aýdany