Á.Smaıylovtyń aıtýynsha 2019 jyldyń qańtar-mamyr aralyǵynda memlekettik bıýdjettiń kirisi – 105,4%, respýblıkalyq bıýdjet – 102,7%, jergilikti bıýdjet – 113,4%-ǵa oryndaldy. О́tken jyldyń alǵashqy bes aıymen salystyrǵanda memlekettik bıýdjet – 510 mlrd teńgege, respýblıkalyq bıýdjet – 450 mlrd teńgege, jergilikti bıýdjeti 60 mlrd teńgege ósti.
– 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Ulttyq qordaǵy qarajat 26,1 trln teńgege jetti. Sonyń ishinde byltyr 5,8 trln teńge tústi. 3,2 trln teńge munaı sektoryndaǵy kompanııalar tólegen tikeleı salyq bolsa, qalǵan 2,5 trln teńge ınvestısııalyq tabystan túsip otyr. Taǵy 21,6 mlrd teńge ózge de kiris kózderinen keldi, – degen mınıstr 2018 jyly respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterdiń tıisinshe 99,8% jáne 99,7%-ǵa oryndalǵanyn, bıýdjettiń shamamen 50%-y áleýmettik salaǵa tıesili bolǵanyn aıtty.
Kásipkerler qatary kóbeıdi. Byltyr salyq tóleıtin zańdy tulǵalar sany 367,2 myńnan 409,1 myńǵa ulǵaıypty. Al jeke kásipkerler sany 1140,4 myńnan 1183,4 myńǵa jetken. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri tólegen salyq aldyńǵy jyldaǵydan 25%-ǵa kóbeıip, 3 trln 384 mlrd teńgege jetti. Shıkizattyq emes sektordan túsken salyqtyq túsimder 16%-ǵa artyp, 5 trln 820 mlrd teńge boldy. Mınıstrdiń aıtýynsha, jumyskerlerine jalaqy men jeke tabys salyǵyn tólep otyrǵan zańdy tulǵalar jáne jeke kásipkerler sany 12 myńǵa kóbeıgen.
– Salyq túsimderiniń IJО́-degi úlesi 18,6% boldy. Bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 1,8%-ǵa artyq. 2025 jylǵa deıingi maqsatymyz – salyqtyń IJО́-degi úlesin 25%-ǵa deıin ósirý. Biz bul kórsetkishke kóleńkeli ekonomıkany qysqartý arqyly qol jetkizemiz, – dedi mınıstr.
Sıfrlandyrýdyń paıdasy qazirden baıqalyp jatqanyn aıta keteıik. Sıfrly tehnologııalardyń nátıjesinde salyqty tekserý 9% azaıyp, bıýdjettiń kiris bóligindegi úlesi shamamen 20%-ǵa ulǵaıdy.
Bankrot bolýǵa ruqsat berildi. Salyq júıesin jetildirýdiń basty baǵyttarynyń biri – taýarlardy baqylaýdyń ulttyq júıesin qurý. Ondaǵy maqsat – kontrafaktini azaıtý men kóleńkeli bıznestiń aldyn alý. Sol úshin «elektrondy shot-faktýra» engizildi. Qazirgi tańda oǵan 330 myń qoldanýshy tirkeldi. 2018 jyldyń 1 sáýirinen bastap «vırtýaldy qoıma» modýli engizildi. «Vırtýaldy qoıma» avtomatty túrde taýardyń qozǵalys barysyn baqylaýǵa múmkindik beredi, – dedi mınıstr.
Sonymen qatar 1 qańtardan bastap shaǵyn jáne orta bızneske salyqtyq amnıstııa jasalyp jatyr. Sonyń nátıjesinde 90 myńǵa tarta salyq tóleýshi amnıstııaǵa ilikti.Negizgi zańnamalyq máselelerdiń biri reabılıtasııa jáne bankrottyq týraly zańdarǵa ózgerister engizý. – Osyǵan qatysty tıisti zań jobasy ázirlenip, Parlament Májilisine engizildi. Sondaı-aq jeke tulǵalarǵa salyq amnıstııasyn júrgizýge qatysty zań jobasy Parlament Senatynda qaralýda, – dedi Qarjy mınıstri.
Importtyń úshten biri – Qytaıdan. 2018 jyly kedendik bajdar men salyqtardyń túsimi 2017 jylmen salystyrǵanda 17%-ǵa ósip, 2 trln teńgeden asty. Bul aǵymdaǵy jyldyń 5 aıynda ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 21%-ǵa artqan. Úshinshi elderden kelgen ımporttan túsken qosymsha qun salyǵy aldyńǵy jylmen salystyrǵanda byltyr 12,4%-ǵa ulǵaıyp, 579 mlrd teńgege jetti. Oǵan sebep, úshinshi elderden keletin ımport kóleminiń 2,3 mlrd dollarǵa ulǵaıyp, 19,3 mlrd dollarǵa jetýi. Osy ımporttyń shamamen 30%-y – Qytaıdan keletin taýarlar.
Búgingi tańda mınıstrlik tarapynan memlekettik qyzmettiń 51 túri kórsetiledi. Onyń 38-i nemese 75%-y elektrondyq úkimet pen mınıstrliktiń aqparattyq júıeleri arqyly júzege asyrylady. Byltyr mınıstrlik kórsetken 22,2 mln qyzmettiń 94%-y elektrondyq túrde bolǵan. Úkimet jumysy ashyqtyǵynyń bir belgisi – Ashyq bıýdjet tujyrymdamasynyń iske asyrylýy. Osy maqsatta jylyna bir nemese eki ret úsh baǵyt boıynsha arnaıy halyqaralyq baǵalaý júrgiziledi. Olar: bıýdjet ashyqtyǵy, halyqtyń qatysýy jáne bıýdjettik baqylaý. Aldyńǵy jyly Qazaqstan halyqaralyq uıymdardyń zertteý nátıjesinde 100 baldan 53 ball aldy. Álem boıynsha ortasha kórsetkish –42 ball.
– Ashyq bıýdjetti qalyptastyrýdyń maqsaty – azamattardyń bıýdjet prosesterimen tanysýyna jáne bıýdjet qarajatyn jumsaý barysyn talqylaýǵa qatysýyn qamtamasyz etý. Qazirgi tańda bul máseleni halyq talqylap jatyr. Meniń blogyma bıýdjet aqshasyn jumsaý týraly kóptegen usynys túsip jatyr, – dedi mınıstr.
Baýyrjan MUQAN, «Egemen Qazaqstan»