20 jyl ańsaǵan altyn...

Grek-rım kúresi sheberleriniń básekesin barsha qazaqstandyq jankúıerler taǵatsyzdana kútýde. Sebebi sporttyń bul túrinde bizde jeńispen órilgen tamasha dástúr de, myqty bapkerlik mektep te, bula kúshteri bulqynǵan balýandar da bar. Asa iri halyqaralyq jarys­tarda jeńip alǵan júldelerimiz de jeterlik. Biraq bir ókinishtisi, kúrestiń osy túrin serik etken órenderimizdiń álem chempıonatynyń altyn tuǵyryna kóterile almaǵanyna baqandaı 20 jyl boldy. Sońǵy ret sonaý 1999 jyly Grekııanyń astanasy – Afınyda ótken dúbirli dodada Mhıtar Manýkıan bas júldeni oljalaǵan edi. Odan keıin talaı dúrmekte kúmis pen qolaǵa qolymyz jetkenimen, altyn medaldyń syńǵyryn bir estimedik. Bálkim, dáp osy Qazaqstannyń bas shaharynda jalaýy jelbireıtin asa jaýapty jarys­ta jalyndap turǵan jigitterimizdiń biri sol olqylyqtyń ornyn toltyryp, Qazaq eliniń Ánuranyn shyr­qatady dep úmittenemiz.

1993-2008 jyldar aralyǵynda Qazaqstannyń grek-rım kúresi she­berleri álem chempıonattarynda 21 márte boı kórsetti. Sonyń altaýynda súreńsiz óner kórsettik. Atap aıtsaq, 2001 jyly – Patrydan, 2002 jyly – Máskeýden, 2006 jyly – Gýan­joýdan, 2007 jyly – Bakýden jáne 2014 jyly Tashkentten qur qol qaıt­tyq. Olımpıada baǵdarlamasyna enbe­gen salmaq dárejeleri boıynsha 2016 jyly Býdapeshte uıymdas­ty­rylǵan básekede de jolymyz bolmady. Al ózge jarystarda tómendegideı nátıjelerge qol jetkizdik:

Qazaqstannyń ulttyq quramasy álem chempıonatyna tuńǵysh ret 1993 jyly qatysty. Stokgolmde 30 jastaǵy Dáýlet Turlyhanov jıyrmanyń ishindegi jalyndap turǵan jastardyń talaıyn jolynan yǵystyryp, kúmis medaldy moınyna ildi. 82 kılo salmaqta kúsh sy­nas­qan dańqty balýan tek sol kezdegi Túrkııanyń jas juldyzy, keıinnen eki dúrkin Olımpıada, úsh dúrkin álem jáne segiz dúrkin Eýropa chempıony atanǵan Hamza Erlikaıǵa ǵana áli jetpedi. Osylaısha Dáýlet Bolatulynyń esimi álem chempıonatynda júlde alǵan tuńǵysh balýan retinde Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda qaldy.

1994 jylǵy jarysty Tampere qalasy qabyldady. Sýomı elinde Iýrıı Melnıchenkonyń mereıi ústem boldy. Bir ǵajaby, 57 kılo salmaqta beldesken ol fınalda álemniń eki dúrkin chempıony jáne úsh dúrkin júldegeri, reseılik Alek­sandr Ignatenkoǵa soqyr upaı us­tatqan joq. Iýra – kúres túrleri boıyn­sha Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh álem chempıony!

1995 jyly Pragadan qos kúmis me­dalmen oraldyq. Barlyq qarsy­lasty bet qaratpaı utyp kele jatqan Iýrıı Melnıchenko fınalda sú­rindi. Onyń jolyn bógegen AQSh sportshysy Dennıs Hol. 74 kılo sal­maq dárejesiniń jartylaı fınalyn­da Barselona Olımpıadasynyń jeńimpazy, álemniń úsh jáne Eýro­panyń eki dúrkin chempıony, reseılik Mna­sakan Iskandarıandy oısyrata utqan Baqtııar Baıseıitov aqtyq aıqasta fransııalyq Ivon Rımerge ese jiberdi.

1997 jyly Vroslavta Iýrıı Mel­nıchenko ekinshi ret álem chempıony atandy. 58 kılo salmaqta bel­desken ol Reseıdiń týy astynda óner kórsetetin armıan jigiti Rafık Sımonıanǵa san soqtyrdy.

1998 jyl el sporty tarıhynda altyn áriptermen jazýly. Shvesııanyń Evle qalasynda eki birdeı otandasy­myz jeńis tuǵyrynyń eń bıik saty­syna kóterildi. 63 kılo salmaqtaǵy Mhıtar Manýkıan fınalda Túr­kııanyń tarlany Sheref Eroǵlyny eńserdi. 76 kılo salmaqtaǵy Baqtııar Baıseıitov sol kezdegi Atlanta Olım­pıadasynyń jeńimpazy, keıin­nen Sıdneı Olımpıadasynda da top jarǵan Kýbanyń qabylany Fılı­berto Askýı Agıleranyń aıaǵyn kók­ten keltirdi. Dáýlet Turlyhanov baptaǵan Qazaqstannyń ulttyq qu­ramasy jalpy komandalyq esepte Reseı men Ońtústik Koreıadan keıingi úshinshi tuǵyrǵa taban tiredi.

1999 jyly Mhıtar Manýkıan eki dúrkin álem chempıony atandy. Osy jarystyń fınalynda ol taǵy da túrkııalyq Sheref Eroǵlyny jeńdi. Iýrıı Melnıchenko da ekinshi ret kúmis medaldy moınyna ildi. Ol álem chempıony, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, koreıalyq Kım In Soptan utyldy. Komandalyq esepte Qazaqstan quramasy Túrkııamen birge tórtinshi jáne besinshi oryndardy ózara bólisti.

2003 jyly Kreteıde Georgıı Sýrsýmııanyń asyǵy alshysynan tústi. Asa aýyr salmaqta kúresken ol qola medaldy ıelendi. 2005 já­ne 2009 jyldary da dál sondaı kór­set­kishke qol jetkizdik. Býdapeshte 55 kılo salmaqtaǵy Ermek Kóketov, al Hernıngte 60 kılo salmaqtaǵy Nur­baqyt Teńizbaev úshinshi tuǵyrǵa jaıǵasty.

2010 jyly Máskeýde Almat Ke­bis­baev pen Nurmahan Tinálıev qola medaldardy moıyndaryna ildi. 60 kılo salmaqtaǵy Almat ázer­baı­jandyq Gasan Álıev pen japonııalyq Rıýtaro Masýmotony, al 120 kılo salmaqtaǵy Nurmahan kýbalyq Mıhaın Lopes pen armenııalyq Iýrıı Patrıkeevti ǵana alǵa jiberdi.

2011 jyly Ystanbulda Almat Kebisbaevtyń bas júldeni oljalaýǵa tamasha múmkindigi boldy. Barlyq qarsylastaryn bir demmen utqan qandasymyz fınalǵa shyqqanymen, sheshýshi tusta Úmit Norýzıden utyldy. Kelesi jyly Iran balýany Olımpıada chempıony atandy. Alyptar saıysynda Nurmahan Tinálıev úshinshi oryndy enshiledi.

2013 jyly Býdapeshte Nurmahan Tinálıev úshinshi márte álem chempıonatynyń qola júldegeri atandy. 2015 jyly Las-Vegasta 59 kılo salmaqtaǵy Almat Kebisbaev pen 75 kılo salmaqtaǵy Dosjan Qartyqov úshinshi satyǵa taban tiredi. 2017 jyly Parıjde qazaqtyń qos balýany fınalǵa shyqty. Biraq ekeýi de bas júlde úshin tartysta qarsylastaryna ese jiberip, kúmis medaldy ıelendi. 59 kılo salmaqtaǵy Meırambek Aı­na­ǵulov Japonııanyń juldyzy Ke­nı­tıro Fýmıtodan utylsa, 71 kılo salmaqtaǵy Demeý Jadyraev ger­ma­nııalyq Frank Shteblerden jeńildi.

Byltyrǵy álem chempıonatyn qaıta Vengrııanyń bas shahary qa­byldady. Bul jarysta buryndary dúbirli dodalarda kóp kózge túse qoımaǵan 60 kılo salmaqtaǵy Aıdos Sultanǵalı men 67 kılo salmaqtaǵy Meıirjan Shermahanbettiń óner­i­ne qulshyna qol soqtyq. Qos qanda­symyz qola medaldardy moıyndarynda jarqyratty.

Bıyl Nur-Sultanda jalaýy jelbireıtin jarysta grek-rım kúresi sheberlerine erekshe senim artyp otyrmyz. Táýelsiz Qazaqstannyń tarıhynda osyǵan deıin otandas­tarymyz 5 altyn, 7 kúmis jáne  11 qola medaldy ıelendi. Bar­lyǵy – 23 júlde. Alaıda altyn alma­ǵanymyzǵa baqandaı 20 jyl boldy. Bul joly dańqty balýan Baqtııar Baıseıitov baptaǵan komanda sol mejeden kórinýge tıis. Kezinde dáp osy sportshy 1998 jyly Shvesııanyń Evle qalasynda álem chempıony atanyp, barsha Alash jurtyn qýanysh pen shattyqqa bólegen edi. Endi ol óz shákirtterin sol bıikke jeteleı alsa ıgi...

P.S Sońǵy bes álem chempıonatynda barlyǵy 33 memlekettiń grek-rım kúresi sheberleri júldeli oryndardy ıelendi. 13 eldiń órenderi altyn tuǵyrǵa kóterildi. Qorjynynda 2 kúmis jáne 4 qola medali bar Qazaqstannyń balýandary jalpy esepte 14-orynǵa jaıǵasty.