Sársenbi, 22 mamyr 2013 1:39
«Qazgermunaı» BK» JShS dırektory Medet KÁRIMMEN áńgime
– Syrtkózge munaıshylardyń ómiri mamyrajaı bolyp kórinedi. Shynymen de solaı ma? Salada qandaı problema bar?
– Men bul pikirmen kelispeımin. Degenmen, munaıshylar ómiriniń mamyra-jaı bolyp kórinetin sebepterin bilemin. Birinshiden, vahtalyq jumys bolǵannan keıin. Sondyqtan aıdyń jartysynda jumys istep, qalǵan jartysynda demalatyn bolǵan soń, jurt jaıly jumys dep oılaıtyn bolsa kerek.
Sársenbi, 22 mamyr 2013 1:39
«Qazgermunaı» BK» JShS dırektory Medet KÁRIMMEN áńgime
– Syrtkózge munaıshylardyń ómiri mamyrajaı bolyp kórinedi. Shynymen de solaı ma? Salada qandaı problema bar?
– Men bul pikirmen kelispeımin. Degenmen, munaıshylar ómiriniń mamyra-jaı bolyp kórinetin sebepterin bilemin. Birinshiden, vahtalyq jumys bolǵannan keıin. Sondyqtan aıdyń jartysynda jumys istep, qalǵan jartysynda demalatyn bolǵan soń, jurt jaıly jumys dep oılaıtyn bolsa kerek. Alaıda, adam óndiris jaǵdaıyndaǵy jumys ornyna kirisken sátte mamyrajaılyq pen beıǵamdyq dalada qalady. Munaıshylardyń jumysy jeńil dep aıta almaımyn. О́ıtkeni, kenish qaladan qashyqta ornalasqan, uzaq ýaqyt boıy otbasynan da alysta bolady. Sosyn munaıshylar eńbegi aýa raıynyń kez kelgen jaǵdaıynda júzege asyrylady. Qatty aıazda, aptap ystyqta, kúshti daýylda da jumys isteýge májbúr. Onyń syrtynda kóptegen turmystyq yńǵaısyzdyqqa shydaýǵa týra keledi. Mundaı jumysty jaıly dep aıtpas edim. Ekinshi bir sebebi, el ishinde munaıshylardyń aılyǵy kóp degen uǵym bar. Deı turǵanmen, olar jalaqysyn eńbegine qaraı alady. Bizdiń kompanııa jumys barysynda bolatyn kemshilikterdi túzetý, jumysshylaryna jaıly jaǵdaı qalyptastyrý úshin qolynan kelgenniń bárin jasaýda. Biz vahtalyq kenttegi adamdarǵa aýysym aıaqtalǵan soń demalý, dámdi tamaqtaný jáne sportpen shuǵyldaný múmkindikterin jasaý arqyly qýantamyz. Eń bastysy, munaıshy jumysy úlken jaýapkershilikti qajet etedi, óıtkeni, jumysshynyń jańylys áreketi óte aýyr jaǵdaıǵa ákep soqtyrýy múmkin.
– Halyq túsinbeıtin bir másele bar: ózimiz munaı óndiremiz, biraq benzın qymbat. Osy janar-jaǵarmaıdyń baǵasyn birqalypty ustap turý sonshalyqty qıyn ba?
– Bizdiń kompanııanyń benzınge baǵa belgileý saıasatyna qatysy joq. Seriktestikte atalǵan ónimdi óndirý úshin óndiriletin shıkizatty jetkizýge birde bir shart jasalmaǵan. Sonymen qatar, «Qazgermunaı» BK» JShS óziniń óndiristik qyzmetin júzege asyrý kezinde janar-jaǵarmaıdyń úlken kólemin tutynýshy bolyp tabylady. Sondyqtan, biz de basqa tutynýshylar sekildi benzınniń baǵasy arzandasa tek qýanyshty bolar edik.
– Siz basqaryp otyrǵan kompanııanyń aty «Qazgermunaı». Iаǵnı qazaq pen nemistiń birlesken kompanııasy. Degenmen, mekemeniń aksııasy qytaılarda. Bul qalaı?
– 90-jyldardyń basynda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev shetel ınvestısııalary men qazirgi zamanǵy tehnologııalardy tartý arqyly ekonomıkany kóterý qajettigi týraly bastama kótergende sol kezdegi oblys basshysy Seıilbek Shaýhamanov Mınıstrler Kabınetiniń Ońtústik-Torǵaı ıinindegi 12 munaı-gaz qurylymyn tenderge shyǵarý týraly nıetin bildirdi. Sonyń ishinde munaıdyń 52 mıllıon tonna barlanǵan qory bar «Aqshabulaq», «Nuraly», «Aqsaı» ken oryndary tutas lotpen qoıyldy.
О́tkizilgen tender nátıjesinde qazaqstandyq taraptyń ólshemine sáıkes keletin jáne eń tıimdi usynys «Feba Oıl LT» jáne «Erdoıl-Erdgım Gommern GMBH» nemis kompanııasynan kelip tústi. 1993 jyldyń 19 qazanynda Mınıstrler Kabıneti «Ońtústikmunaıgaz» AQ pen joǵaryda atalǵan nemis kompanııalarynyń arasynda №1032 «Qazgermunaı birlesken kásipornynyń negizin qalaý jáne kommersııalyq qyzmeti týraly shartyna» qol qoıdy.
Kompanııa damýynyń kelesi kezeńi 1996 jyly boldy. Bul jyly «PetroQazaqstan» Ink» budan buryn Qazaqstan Respýblıkasy basshylyǵymen qol qoıylǵan jekeshelendirý týraly kelisimine sáıkes, «Ońtústikmunaıgaz» AQ-tyń 50 paıyz úlesin eki birlesken kásiporyn: «Qazgermunaı» jáne «Torǵaı Petroleým» kompanııalary aldy. 2006 jyly «Qazgermunaı» BK» JShS-niń 50 paıyz úlesin «QazMunaıGaz» UK» AQ satyp alǵan bolatyn. Bıyl bizdiń kompanııanyń qurylǵanyna 20 jyl tolady. Qazirgi tańda BK úlesiniń 50 paıyzdaı qatysýshylary «PetroQazaqstan Qumkól Resorsız» AQ jáne «QazMunaıGaz» BО́» AQ bolyp tabylady.
– Búginde sheteldik, birlesken kompanııalarda ózge elderden keletin jumysshylar men jergilikti mamandardyń jalaqysynyń arasynda aıyrmashylyq bar. Atalǵan másele boıynsha sizderdegi jaǵdaı qandaı?
– Qazirgi tańda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha sheteldik jáne qazaqstandyq qyzmetkerler arasyndaǵy eńbekaqy tóleýdegi sáıkessizdik máselesi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen, Astana jáne Almaty qalasy jáne oblys ákimderimen baqylaýǵa alyndy. Qatysýshylardyń biri «PetroQazaqstan Qumkól Resorsız» AQ ekenin eskersek, kompanııada, sonymen qatar sheteldik mamandar jumys isteıdi. Qazirgi tańda «Qazgermunaı» kompanııasynda qyzmetkerler quramy boıynsha qazaqstandyq úles 98,4%, ıaǵnı 685 adam jáne sheteldik úles 1,6%, ıakı 11 adamdy quraıdy. Qatysýshylardyń qalaýynsha kompanııa qyzmetin basqarý parıtetti negizde júzege asyrylady. Birkelki fýnksııalyq mindetter atqaratyn qazaqstandyq mamandardyń eńbegi sheteldik áriptestermen birdeı tólenedi. Eńbekaqy tóleýde sáıkessizdik joq.
– Jylyna qansha myń tonna munaı óndiresizder? Jáne munaımen qosa shyǵatyn ilespe gazdy qalaı paıdalanyp jatsyzdar?
– 1998 jyldyń 19 qazanynda «Qazgermunaı» BK» JShS-da kommersııalyq munaıdyń alǵashqy barrelderi óndirilse, 1999 jyldyń naýryz aıynda 100 myń tonna munaı óndirildi. 2001 jyly bul kórsetkish 1 000 000 tonnaǵa jetti. 2008 jyly «Qazgermunaı» BK» JShS-niń óndirisi 3 mıllıon tonnany qamtydy. Bul kásiporynǵa Qyzylorda oblysyndaǵy iri munaı óndirý kompanııalarynyń qatarynda bolýǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń on iri munaı óndirý kompanııalaryna kirýge múmkindik berdi.
О́tken 2012 jyly naqty munaı óndirý kólemi 3 124,3 myń tonnany qurady. Seriktestiktiń 20 jyldyǵyna keremet syılyq retinde kompanııa ujymynyń tynymsyz eńbegi jáne aksıonerler tarapynan qoldaýdyń nátıjesi bolyp tabylatyn munaıdyń jınaqtalǵan óndirý kólemi 30 mıllıon tonnaǵa jetkizildi.
2003 jyldyń qazan aıynda kompanııa Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka jáne mıneraldy resýrstar mınıstrligine 50 mıllıon dollar turatyn gaz óńdeý qondyrǵysyn satyp alý, jetkizý jáne montajdaý josparyn usyndy. 2005 jyldyń qazan aıynda «Qazgermunaı» BK» JShS GDQ (gaz daıyndaý qondyrǵysy) arqyly Qyzylorda qalasyna gaz berdi.
2010 jyly kompanııa Qazaqstannyń údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń besjyldyǵyna qatysty. Shilde aıynda atalǵan baǵdarlama sheńberinde Qyzylorda óńirindegi eń mańyzdy jobalardyń biri 2010 jyldyń Indýstrııalandyrý kartasynyń tusaýkeseri boldy. Onda Aqshabulaq ken ornynda gaz daıyndaý qondyrǵysynyń ekinshi kezeńi bastaldy. 2011 jyldyń qazan aıynda atalmysh nysan paıdalanýǵa berildi. Bul jobany paıdalanýǵa berý Qyzylorda óńiriniń ekologııasyna oń áser etýmen qatar birqatar áleýmettik máselelerdi sheshýge múmkindik berdi.
Bizdiń ken ornynyń ilespe gazyn kádege jaratýdyń negizgi baǵyttaryn bylaı saralaýǵa bolady. Birinshi, «Qazgermunaı» BK» JShS jeke qajettilikterine paıdalaný; ekinshi Qyzylorda oblysy tutynýshylaryna qurǵaq gazdy daıyndaý jáne tasymaldaý; úshinshi suıytylǵan gaz daıyndaý jáne óndirý (SKSG); tórtinshi «Aqshabulaqta» elektr qýatyn óndirý úshin qurǵaq gazdy jetkizýdi qamtıdy.
Búgingi tańda «Qazgermunaı» BK» JShS Qyzylorda qalasy turǵyndarynyń qajettiligi úshin jylý jáne energııa kózderinde otyn retinde qurǵaq gazdy jetkizýshi óńirdegi jalǵyz kompanııa bolyp tabylady. О́tken jyldyń 12 aıynda óndirilgen ilespe gaz kórsetkishi 515,1 mln.m3 qurady.
– Kompanııada eńbek qaýipsizdigi qanshalyqty qorǵalǵan? Betin aýlaq qylsyn, degenmen, áldebir qyzmetker jumys barysynda aýyr jaǵdaıǵa ushyrap, jumys isteý qabiletinen aıyrylyp qalyp jatsa, sizder ony ómirlik baǵyp-qaǵýǵa daıynsyzdar ma? Jalpy, osyndaı fors-majorlyq jaǵdaı boldy ma?
– «Qazgermunaı» BK» JShS tehnıka qaýipsizdigi erejelerin qatań saqtaýdy qoldap, ony tek seriktestik jumysshylary arasynda ǵana emes, sondaı-aq, bizben birge jumys isteıtin táýelsiz kompanııalar arasynda da taratady. Bizdiń mekemede sapa menedjmentiniń ISO 9001: 2000 júıesi, eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne densaýlyqty qorǵaý menedjmentiniń ONSAS 18001: 2007 júıesi engizilgen.
Kásiporynnyń óndiristik qaýipsizdik kórsetkishi únemi jaqsaryp keledi. Sonyń nátıjesinde, 2010 jyly kompanııada birde-bir óndiristik jaraqat alǵan jaǵdaı bolmaǵanyn aıtýǵa bolady. Bul júrgizilip otyrǵan sharalardyń tıimdiligi ekenin aıǵaqtaıdy. 2011 jyly birlesken kásiporyn úshin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń baqylaý jáne áleýmettik qorǵaý komıteti tarapynan joǵary baǵalanyp, «Qazgermunaı» BK» JShS» «Jyldyń úzdik qaýipsiz kásiporny» atandy. Oǵan seriktestiktiń respýblıkalyq eńbekti qorǵaý jónindegi «Senim» konkýrsynyń qorytyndysy boıynsha alǵan Qurmet dıplomy dálel bola alady.
Kompanııanyń qorshaǵan ortany qorǵaý men ónerkásip qaýipsizdigin saqtaý barlyq jumysshylar men merdigerler úshin basty talap. Jáne onyń oryndalýy da qatań baqylaýda bolady.
Kompanııa qyzmetkerleriniń biri óndiriste jaraqat alǵan jaǵdaıda, árıne, seriktestik qarap qalmaıdy. Ústimizdegi jyldyń naýryz aıynda qabyldanǵan 2013-2015 jyldarǵa arnalǵan ujymdyq shartta «qyzmetker eńbekke ýaqytsha jaramsyz bolǵan jaǵdaıda, jumys berýshi eńbekke jaramsyzdyqtyń birinshi kúninen bastap eńbek qabileti qalpyna kelgen kúnge deıin nemese múgedektik belgilengenge deıin Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes ortasha jalaqysynyń esebimen áleýmettik járdemaqylardy munaı-gaz salasyndaǵy jumysshynyń jumys ótiline sáıkes tóleıdi» delingen. Mysaly, 3 jylǵa deıingi jumys ótili bar jumysshyǵa – aılyq jalaqysynyń 30%-y; 3 jyldan 7 jylǵa deıingi jumys ótili bar jumysshyǵa – aılyq jalaqysynyń 40%-y; 7 jyldan joǵary jumys ótili bar jumysshyǵa – aılyq jalaqysynyń 60%-y tólenedi.
– Munaı óndirgen jerde ekologııaǵa zııan keletini jasyryn emes. Ekologııalyq talaptardy qanshalyqty saqtap otyrsyzdar?
– «Qazgermunaı» BK» JShS-de ekologııalyq menedjmenttiń ISO-14001: 2004 júıesi engizilgen. Kompanııa óndiristik qaldyqtardyń óte az bolýyn qadaǵalaıdy. Jumys óz mólsherimen júredi.
2012 jyly kompanııa óz qyzmetiniń osy baǵytynda joǵary baǵaǵa ıe boldy. «Qazgermunaı» BK» JShS qorshaǵan ortany qorǵaýda respýblıkalyq «Paryz» áleýmettik jaýapkershilik konkýrsynyń «Ekologııaǵa qosqan úlesi úshin» nomınasııasy boıynsha altyn júldeni jeńip aldy. Kompanııa jumysy tıimdiliginiń negizgi kórsetkishi óndirgen ónim kólemine qaraǵanda qorshaǵan ortaǵa lastaǵysh zattar kólemin az shyǵarýynyń arqasynda joǵary nátıjege qol jetkizdi. 2012 jyly bul kórsetkish 2011 jylmen salystyrǵanda 30 paıyzǵa tómendedi.
– Árbir kompanııanyń áleýmettik jaýapkershiligi bolady. Sizderde bul jaǵy qalaı?
– «Qazgermunaı» BK» JShS – Qyzylorda oblysyndaǵy bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi qyzmetin sezine biletin munaı-gaz salasyndaǵy úzdik kompanııanyń biri. Seriktestik basshylyǵy óz jumysshylarynyń áleýmettik qorǵalý máselelerine árdaıym erekshe mán beredi jáne jumysta jańa jetistikterge jetý úshin eńbek ujymynyń múshelerine áleýmettik qoldaý men laıyqty eńbek jaǵdaıyn jasaýdy qamtamasyz etedi.
Sonymen qatar, kompanııa aımaqtyń áleýmettik damýy jolynda oblystyq medısına mekemelerin qazirgi zamanǵy qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etýge qarjy bóledi. Orta, arnaıy orta jáne joǵary oqý oryndarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańǵyrtýǵa, sondaı-aq, qoǵamnyń rýhanı jáne qýatty damýy úshin ekonomıkalyq qajetti jaǵdaı jasaýǵa, mádenıet pen sportty damytýǵa materıaldyq kómek kórsetýdi júzege asyryp keledi.
«Qazgermunaı» BK» JShS azamattardy qoldaý men áleýmettik qorǵaý sharalaryna oraı der kezinde ári maqsatty túrde qazaqstandyq qoǵamda bolyp jatqan ózgeristerge áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan turaqty túrde monıtorıng júrgizip keledi. Seriktestik turmysy tómen otbasylarǵa, batyr analarǵa, ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysýshylarǵa, olardyń jesirlerine, múgedekterge, sondaı-aq, qoǵamdyq qorlar men mekemelerge, qoldaýǵa zárý turǵyndarǵa kómek kórsetedi. Kásiporyn oblys turǵyndaryn respýblıka boıynsha alǵanda eń arzan kógildir otynmen qamtamasyz etý baǵdarlamasyn júzege asyrýda.
Kásiporynnyń áleýmettik saıasatynyń negizi – Qyzylorda oblysynyń áleýmettik ekonomıkalyq damýy týraly seriktestik pen oblys ákimdigi arasyndaǵy memorandýmǵa qol qoıý dástúri bolyp tabylady. Osy jylda atalǵan maqsatqa kompanııadan 400 mıllıon tenge jumsaldy.
Seriktestik qyzmetiniń erekshe baǵalanýy, ol 2010 jyly kompanııa «Paryz» syılyǵynyń «Úzdik áleýmettik jaýapkershilik kásiporny» nomınasııasynda úshinshi oryndy, 2011 jyly kompanııa respýblıkalyq «Paryz» konkýrsynda «Úzdik ujymdyq kelisim shart» nomınasııasynyń laýreaty ataǵyn jeńip aldy.
– Bıyl siz basqaryp otyrǵan kompanııanyń qurylǵanyna 20 jyl tolypty. Qandaı jetistiktermen kelip otyrsyzdar?
– Búgingi tańda ótken jol men qol jetkizgen nátıjelerge qarasaq, 20 jylda eleýli tabystarǵa qol jetkizippiz. Bul – eleýli ýaqyt. Osy aralyqta Qazaqstan Respýblıkasy jeke táýelsiz memleket retinde aıaǵynan tik turyp ketý jyldaryn, memlekettiń túrli qıyndyqtardy bastan keshkenin kóremiz. Soǵan qaramastan «Qazgermunaı» BK» JShS kásibı jáne turaqty ári jemisti qyzmette jarqyn jetistikterge jetkenin kórsetedi.
Men kompanııanyń eki basty jetistigin atap óter edim. «Qazgermunaı» BK» JShS-niń birinshi jetistigi bizdiń seriktestiktiń 20 jyl buryn egemen Qazaqstannyń jáne memlekette naryq ekonomıkasynyń qalyptasý jaǵdaıynda Qyzylorda óńirinde, onyń syrtynda jalpy respýblıkadaǵy joǵary tehnologııalyq kásiporyndardyń biri retinde turaqtandy jáne uıymdastyryldy. Bul eki onjyldyq ishinde bizdiń kásiporyn birneshe basshylyq aýysýyn bastan ótkizdi, sonymen qatar, seriktestiktiń jańa quryltaıshylarynyń kelýi, álemdik ekonomıkalyq daǵdarystar, munaı óndirý kólemin jylyna 3 100 000 tonnaǵa deıin arttyrý, kompanııa shtatynyń ósimin 720 adamǵa jetkizý sııaqty jumystardy atqardy. Degenmen, biz Qazaqstannyń munaı sektoryndaǵy joǵary tehnologııalyq kásiporyndardyń biri retinde qala aldyq.
Ekinshi jetistigin áleýmettik dep aıtar edim. «Qazgermunaı» BK» JShS osy 20 jyl boıy kompanııa qyzmetkerlerin irikteý, qaıta daıarlaý jáne kásiptik oqytýda joǵary dárejede boldy. Biz únemi qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy, áleýmettik paketi deńgeıi boıynsha kóshbasshy bolýǵa tyrystyq, qandaı jaǵdaı bolmasyn qyzmetkerler sanyn qysqartýǵa jol berilgen joq. Memlekettik talaptarǵa sáıkes uqypty salyq tóleýshi, el ekonomıkasyn belsendi jaqtaýshy jáne bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi salasynda kóshbasshy bolǵanymyzben maqtanamyz.
– Kórkem ádebıet oqısyz ba? Oqysańyz, kimderdi oqısyz?
– Orta jasqa jaqyn bolǵan saıyn klassıkalyq ádebıetke tartady eken. Ilııas, Muhtar, Sábıt aǵalarymyzdyń shyǵarmalaryn kóp qaraımyn. Abaı atamyzdyń qara sózderin de qaıtalap qoıamyn. Tarıhı kitaptardy unatamyn. Arasynda amerıkalyq sarapshylardyń ómir zańdylyqtary týraly jazǵandaryn da oqyp qoıǵandy durys kóremin.
– Azamattyq prınsıpterińiz qandaı?
– Abyroıly bolý.
– Osy prınsıpterińizge qaıshy áreket jasaǵan kezińiz boldy ma?
– О́mir bolǵan soń ártúrli jaǵdaı bolady ǵoı. Biraq prınsıpime kereǵar keletin tirlikke bardym deı almaımyn.
– Dinge kózqarasyńyz qandaı?
– Musylmanbyz. Ata-babalarymyz ustanyp kelgen Ábý Hanfııa mazhaby.
– Qansha til bilesiz?
– Eki til ǵoı, úshinshi aǵylshyn tilin meńgerý ústindemin.
– Úıińizde balalaryńyzben qaı tilde sóıleısiz?
– Árıne, ana tilimizde. Keıde balalar aralastyryp ta sóılep qoıady. Degenmen, ata-ananyń mindeti balalaryn baqylap otyrý emes pe?!
Áńgimelesken
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.