Astana irgesindegi Qosshy aýylynda bıyl 12 kósheniń jolyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde. Oǵan bıýdjetten 2 mlrd 100 mln teńge qarajat bólingen. Salynyp jatqan joldardyń sapasyna Ulttyq jol aktıvteri sapa ortalyǵy men qoǵam belsendileri tekseris júrgizip, biraz syn aıtty. Onyń ishinde byltyr ǵana qoldanýǵa berilgen Súıinbaı kóshesiniń toz-tozy shyǵyp, úgitilgen asfalttaryna kýá bolyp qaıttyq.
Aldymen Turan jáne Súıinbaı kósheleri tekserildi. Súıinbaı kóshesin vızýaldy tekserý kezinde asfalttardyń shytynaǵany birden kózge tústi. «Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Nur-Sultan qalasy boıynsha fılıaly buǵan deıin osy kóshelerden 60-tan astam synama úlgilerin zerthanada tekserip, 13 materıaldyń jobalyq talaptarǵa sáıkes kelmeıtinin anyqtaǵan. Mysaly, tabıǵı qum-qıyrshyq tastyń ornyna usaqtalǵan qum tóselgen. Jol jıegi men aryqtardyń salynýy da talapqa saı emes. Sonymen qatar ortańǵy jáne joǵarǵy qabat arasynda bıtým emýlsııasy salynbaǵan. Osy sııaqty 20-dan astam eskertýdi jaýapty merdiger uıym nazarǵa almaı otyr.
«Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Bas dırektorynyń mindetin atqarýshy Zamır Saǵynov: «Qıyrshyq tas salynbaı, topyraqtyń ústine birden asfalt ornalastyrǵan. Standart boıynsha jol salýdaǵy alǵashqy negizi joq. Joldyń tómengi jaǵyn qazyp qaraıyq. Bos, sondyqtan sý jınalyp tur», dedi. Sondaı-aq merdiger kompanııa Respýblıka kóshesinde 640 metrge jóndeý jumystaryn júrgizý kerek bolǵan, is júzinde tek 440 metrge ǵana asfaltbeton salǵan. Alaıda, qujat boıynsha barlyq qarajat ıgerilgen. Salynǵan joldardyń sapasyz ekenin aıtyp, narazylyq bildirgen aýyl turǵyndary da bar. Shámshııa Atabaevanyń aıtýynsha, buǵan deıin jergilikti turǵyndar halyqtan aqsha jınap kólik jaldap, qıyrshyq tas tósegen. Ásirese kóktem kezinde batpaqtan ábden mezi bolǵan jurt osylaı óz qarajattaryna jol salǵan.
− Bastapqy salynǵan daıyn tastardyń ústine asfalt tósedi. Basqa aımaqtardaǵy salynyp jatqan joldardy kórip júrmiz. Jappaı qazyp, barlyǵyn talaptarǵa saı etip jasaıdy. Bizdiń joldardy durys salǵan joq. Bir jyldan keıin júrýge jaramsyz bolyp jatsa, tańǵalmaımyn, − deıdi aýyl turǵyny. Salynǵanyna kóp bolmaǵan joldyń úgitilip, astynan tas shyǵýyna negizgi sebep – aýyr júk kólikteriniń jıi qatynaýy. Selınograd aýdandyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń basshysy Arman Jumaǵulov bul óńirde qytaılyq kásiporyndardyń aýyr júk kólikteriniń turaǵy ornalasqanyn alǵa tartady.
− Baıqaǵan bolsańyzdar, biz kireberiske júk kólikterin júrgizbes úshin beldeý qoıdyq. Sebebi jol sapasyn qurtatyn kóbinese sol aýyr júk tasymaldaıtyn kólikter. Mysaly, aýyr júk kóliginiń salmaǵy – 10 tonna bolsa, onyń tıegen júgi de 10 tonnaǵa shamalas. Al salynǵan joldarmen ary ketkende 8-9 tonnalyq kólik júrýi kerek. Sondyqtan merdiger kompanııa bıyl joldy óz qarjysyna qaıtadan jóndep jatyr, − dedi A.Jumaǵulov. Onyń aıtýynsha, Súıinbaı kóshesine salynǵan jol 4 sanatqa jatady. Iаǵnı, bólingen qarajattyń mólsherine qaraı deńgeıi de tómen bolyp otyr. Bul joldar sondyqtan da aýyr júk kólikterine shydas bermeıdi. Salynǵan jol sapasynyń negizgi sarapshysy – ýaqyt desek, merdigerler tarapynan beriletin kepildik – 2 jyl ǵana. Bul ýaqyttan keıin onyń jaǵdaıyna jaýapty eshkim óz moınyna almaıtyny anyq.
О́z kezeginde BAQ ókilderine jaýap bergen jol salǵan merdiger kompanııanyń ókili Sergeı Kononov: «Kepildik aıasyndaǵy jóndeý jumystaryn ózim jasap jatyrmyn. Al byltyr joldy salǵan kezde bul nysanda jumys istegen joqpyn. Sondyqtan joldyń qanshalyqty juqa nemese qalyń bolǵanyn aıta almaımyn», dep aqtaldy. Qalaı bolǵanda da bólingen qarajat tolyqtaı ıgerildi. Qajetti jospar bekitildi. Endi jóndeý jumystary tolyǵymen aıaqtalǵan joldardy ákimdik qabyldap alýy tıis. Odan buryn turǵyndar men qoǵam belsendileri jol sapasyna qatysty faktiler eskerilse eken degen ýájderin bildirdi.
Qoǵam belsendisi Musaǵalı Dýanbekov: «Joldyń negizi irgetasy durys jasalmaǵan. Sebebi aınalasynda sý bar. Erteń kún sýytyp aıaz túskende asty jarylyp shyǵa keledi. Sondyqtan bul joldardy qaıtadan jasaý kerek. Ony jasaǵan merdigerler mindetti túrde jaýap berýi tıis. Oǵan mıllıondaǵan aqsha ketti. Onyń naqty esebi berilýi tıis. Al jol jóndeýshi merdiger kompanııa men aýdandyq ákimshilik ókilderi joldy osyndaı aıanyshty kúıge túsirgen júk kólikteri dep otyr. Sapasy jaǵyna jaýap bere almaǵasyn, bar kináni adamǵa emes, kólikterge artty», dep óz oıyn bildirdi.
Jalpy jol sapasyna jaýapty mekeme basshysy elimizdegi osyndaı jergilikti jerlerdiń 90 paıyzy talapqa saı emestigin aıtty. Sondyqtan mundaı reıdter aldaǵy ýaqytta elimizdiń barlyq aımaǵynda júrgiziledi. «Jol aktıvteri ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Nur-Sultan qalasy boıynsha fılıalynyń dırektory Nurjan Temirhanovtyń aıtýynsha, júrgizilgen tekserister nátıjesi boıynsha eskertý aıtylǵan merdiger kásiporyn aldaǵy ýaqytta jiberilgen olqylyqtardyń ornyn toltyrýy tıis. «Jol salý isinde merdiger kásiporyndardan biz standart boıynsha bekitilgen talaptardy suraımyz. Bolmaǵan jaǵdaıda, qandaıda bir sáıkes kelmeıtin jaıttar boıynsha aıtamyz. Sebebi bolashaqta salynǵan joldyń halyqqa uzaq jyl qyzmet etýi mańyzdy. Sondyqtan merdiger kásiporyndar bizge úrke qaramaı, kerisinshe birlesip jumys isteýimiz kerek», deıdi. Rasynda, jyl saıyn qazynadan qarajat bóline bermeıdi. Sondyqtan berilgen múmkindikti durys paıdalanyp, sapaly, biraz jylǵa qyzmet etetin joldardyń durys salynýyn talap etý oryndy-aq. Jasyratyny joq, elimizdegi «barmaq basty, kóz qysty» áreketteri jıi tirkeletin jol salasynda aqparat ashyqtyǵy qarajattyń qaıda, qalaı ketkeni jabýly kúıinde qalady. Bul aqparat merdiger uıym men ákimdik arasynda ǵana qalyp qoıady. Sondyqtan «aqsha bólingenimen joldyń sapasy syn kótermeıdi» degen qara boıaýy qalyńdaý pikirdiń týýy zańdy. Elordanyń irgesinde ornalasqan Qosshy kentinde salynyp jatqan 12 kósheniń joldary negizgi jospar boıynsha kem degende 5-6 jylǵa jaramdy bolýy tıis. Biraq joǵaryda atalǵan eskertýler eskerilip, qatelikter jóndelmese, Súıinbaı kóshesi sııaqty bir qystan keıin asfalty shashylyp, bólingen mıllıardtaǵan qarajat dalaǵa ketedi degen sóz.