Jappaı sıfrlandyrýǵa aıaq basqan elimizde ınternettiń sapasy qandaı? Aýyl halqy qashan ınternetke qol jetkizedi? Telekommýnıkasııa salasyndaǵy otandyq alpaýyttyń iri ınfraqurylymdyq jobalardy qanshalyqty oryndap jatqanyn saralap kórgen edik.
Qazaqstan 5G tehnologııasyna daıyn ba?
«5G jelileriniń qurylysy mobıldik qana emes, sonymen qatar bekitilgen baılanys operatorlarynyń qurylymyna ózgeris engizýdi talap etedi. Radıobaılanys jelileriniń vırtýaldy etý, network slicing, jıiliktiń joǵary spektoryn paıdalanatyn kólik tasymal ınfraqurylymyna jalpy joǵary talap 4G tehnologııasyna qajetti ınvestısııadan 3-5 ese artyq qarajat talap etedi. Jalpy, 5G jelileriniń bes jyldyq baǵdarlamasyna qajetti qarajat sońǵy jyldary jelilik ınfraqurylymdy salýǵa ketken shyǵynmen parapar. Iаǵnı, 5G ınfraqurylymyn salýǵa múmkindik bar, biraq tym qymbat», dep jaýap berdi «Qazaqtelekom» AQ baspasóz qyzmeti redaksııanyń resmı hatyna bergen jaýabynda.
Qazirgi tańda 5G tehnolorgııasy ázirge standarttalmaǵan. Mobıldi telefonııaǵa arnalǵan erekshelikterdi jasap jatqan 3GPP konsorsıýmy aralyq standarttardy daıyndap jatyr. Kompanııa ókilderiniń málimetinshe, bıyl jyl sońyna deıin nemese keler jyldyń basynda ortaq standart daıyndalmaq.
Sonymen qatar jıilikter qunynyń qalaı baǵalanatyny da anyqtalmaǵan. Sarapshylardyń oıynsha, 5G tehnologııasynyń qymbattyǵyn eskere otyryp, jyldyq tólem men bir rettik tólemdi qaıta qaraý kerek. 5G tehnologııasy operatorlardyń aýqymdy ınvestısııasyn qajet etedi. Mobıldi jeli jıiliktiń jańa dıapazonyna aýysyp jatyr. Onda jelini ornalastyrýǵa kóbirek stansa kerek bolmaq. Degenmen, «Qazaqtelekom» AQ Almaty men Nur-Sultan qalalarynda tórt synaq ótkizdi. Tehnologııa aldaǵy ýaqytta da birneshe ret synalmaq.
Standarttaý jumystarynyń tek 2020 jyly aıaqtalatynyn eskersek, pılottyq aımaqtar 2021 jyldan bastap qana qosylady. Eger qanatqaqty jobalar sátti oryndalyp jatsa, «Qazaqtelekom» 5G jelilerin birtindep salýǵa kirisetinin jetkizdi.
Aýyl halqy keńjolaqty ınternetke qashan qol jetkizedi?
Keı óńirlerde 5G tehnologııasy talqylanyp jatqanda shalǵaı aýdandarda 4G ınternettiń joqtyǵy jasyryn emes. Degenmen, qazirgi tańda «Qazaqtelekom» AQ «Talshyqty-optıkalyq jeli baılanysy tehnologııasy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń eldi mekenderin keńjolaqty ınternetpen qamtý» jobasyn bastady. Bul jalpyrespýblıkalyq iri joba memlekettik-jeke menshik áriptestik aıasynda qolǵa alynǵan.
Salynyp jatqan talshyqty-optıkalyq jeli baılanysy (TOBJ) 20 myń kılometrden astam. Sonyń 14,2 kılometrin «Qazaqtelekom» kompanııasy salyp jatyr. Jobanyń iske asyrylýy jalpy sany 4,8 mln adam turatyn 828 eldi mekendi keńjolaqty ınternetpen qamtamasyz etpek. TOBJ tartylatyn eldi mekenderdi irikteýde kompanııa myna krıterıılerge kóńil aýdarǵan: aýdan ortalyǵy men qalalarǵa qashyqtyǵy, halyq sanynyń 500-den kem bolmaýy, memlekettik, bilim berý jáne densaýlyq mekemeleriniń bolýy.
Degenmen, 500-den az halqy bar aýyldardyń keńjolaqty ınternetke qosylýy ázirge kún tártibine enbegen. Kompanııa ókilderi bul turǵyda atalǵan aýyldardyń negizgi magıstralden qashyqtyǵyn alǵa tartyp, salynǵan ınvestısııanyń ózin ózi aqtamaıtynyn alǵa tartady. Bul turǵyda eń tıimdi tásil symsyz tehnologııany paıdalaný ekeni anyq. Osy baǵytta jumystar bastalmaǵanymen, kompanııa shyǵyn men qaterlerdi eseptep jatqan kórinedi.
Jalpy, TOBJ tartý jobasy aıasynda keler jyldyń sońyna deıin 2,5 myń aýrýhana, mektep, jergilikti atqarý organdary, apattyq qyzmet, qorǵanys jáne quqyq qorǵaý organy nysandary sekildi memlekettik organ men bıýdjettik mekemelerler keńjolaqty ınternetke qol jetkizbek.
Joba bastalǵany beri Almaty, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda, Pavlodar, Túrkistan men Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń aýyldaryna talshyqty-optıkalyq jeli baılanysyn tartty.
«Aqyldy» qalalardyń áleýeti
Talshyqty-optıkalyq jelilerdi biryńǵaı telekommýnıkasııalyq jelige baılanystyrǵannan keıin qoljetimdi bolatyn jobalardyń biri – Smart City. «Aqyldy» qalalardy basqarý júıesi jasandy ıntellekttiń kómegimen málimetterdi avtomatty taldaý rejiminde júzege asyrylady.
Jyl basynda Elbasy Nursultan Nazarbaevqa Aqkóldegi «aqyldy» qala úlgisi tanystyrylǵany esimizde. Sol kezde «Qazaqtelekom» kompanııasynyń basshylyǵy bul tehnologııany Qazaqstannyń basqa da qalalaryna engizýge daıyn ekendikterin jetkizgen. Al odan keıin Arysnyń da sıfrlyq transformasııasymen Úkimet basshysy Asqar Mamın baryp tanysyp qaıtan bolatyn.
Qazirgi tańda Smart City tujyrymdamasy densaýlyq saqtaý, qaýipsizdik pen ekologııa sekildi 11 baǵytty qamtıtyn biryńǵaı standarttan turady. Osy standart aldaǵy ýaqytta barlyq óńirde aqyldy qalalardy qalyptastyrýda paıdalanylmaq. Aqkól qalasynyń barlyq aýmaǵynda málemitterdi alyp otyrý úshin «Qazaqtelekom» kompanııasy tıisti sıfrlyq jáne ıntellektýaldyq ınfraqurylym qurdy. Atap aıtar bolsaq, 17,5 kılometr talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin, LoRaWAN atty energoúnemdeý jelisin salyp, qoǵamdyq oryndarda Wi-Fi núktelerin ornatty. LTE jelisi jańartyldy. Bul ár túrli 100 shaqty kóshe kameralaryna, 4500 sý tutyný qurylǵylary men 6000 elektr qýatyn tutyný qurylǵylarynan málimet alýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, qaýipsizdik pen jol qozǵalysy da ortaq bazada tirkelip otyrady. Eń bastysy, «aqyldy» qala tehnologııasy eldi mekendegi ekologııalyq ahýal men aýa lastanýynyń deńgeıin de qadaǵalaıdy.
Aqkólge saparynda Elbasy bul tehnologııanyń aldaǵy ýaqytta úlken qalalarǵa da engizý kerektigin aıtty. Sátti jobany kompanııa aldaǵy ýaqytta jappaı barlyq eldi-mekenderge engizýge daıyn.
Kvazımemlekettik kompanııa ózin ózi aqtap otyr ma?
Deı turǵanmen, Úkimet ınnovasııalyq jobalarǵa uzaqmerzimdi ınvestısııa sala bermeıtini anyq. Jalpy, bıyl jyl basynan bastap memelkettiń telekommýnıkasııa salasyna salǵan qarajatynyń azaıǵany baıqalady. «Telekommýnıkasııa salasyna salynǵan ınvestısııanyń azaıǵanyn baıqalýda. Kompanııanyń bul turǵyla strategııasy memelkettik organdarmen memlekettik-jeke menshik áriptestik aıasynda ózara tıimdi áriptestik qurý», deıdi «Qazaqtelekom» ókilderi kompanııanyń aldaǵy ýaqyttaǵy josparlary týraly.
Esterińizde bolsa, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Prezıdent kvazımemlekettik sektordaǵy kompanııalardyń birqatarynyń bıýdjet qarajatymen ǵana kún kórip, tipti keıde jyldy «mınýspen» jaýyp otyrǵanyn aıtyp synaǵan edi. Bul turǵyda, redaksııanyń saýalyna kompanııanyń baspasóz qyzmeti bylaı dep jaýap berdi:
«2018 jyly «Qazaqtelekom» kompanııasynyń taza tabysy 43 mlrd teńgeni qurady. Bul 2017 jyldaǵydan 18 mlrd teńgege artyq. Tabystyń ulǵaıýyna kompanııanyń negizgi qyzmetinen tys qyzmetteri áser etti. Atap aıtar bolsaq, kompanııanyń «MTS» JShS-daǵy tabysynyń valıýtalyq baǵam aıyrmasynyń ósýi tabysty kóbeıtti», delingen habarlamada.
Jalpy, kompanııanyń qazirgi tańda syrtqy qaryzy joq. Kompanııa ókilderiniń málimetinshe, jobalar kompanııanyń óz qarajaty jáne el ishinen alynǵan qaryz esebinen qarjylandyrylady eken jáne barlyq mindettemeleri ulttyq valıýtamen júzege asyrylýda.