Sársenbi, 6 naýryz 2013 6:37
1997 jyly men bir sharýashylyqtyń tóraǵasy edim. Adam túsinip bolmaıtyn alasapyran kezeń. Keńsege kúnine 20-30 áıel keledi. «Balamnyń kıimi joq, úıimizde un joq, qalaǵa baratyn tıynymyz joq», dep egiledi. Tipti, keıde daýys salyp jylaıtyndary da bolady. Qabyrǵań qaıysady, kómekteser dármen joq. Bankter jabylǵan, mal azaıǵan, sharýashylyq tarap jatyr.
Sársenbi, 6 naýryz 2013 6:37
1997 jyly men bir sharýashylyqtyń tóraǵasy edim. Adam túsinip bolmaıtyn alasapyran kezeń. Keńsege kúnine 20-30 áıel keledi. «Balamnyń kıimi joq, úıimizde un joq, qalaǵa baratyn tıynymyz joq», dep egiledi. Tipti, keıde daýys salyp jylaıtyndary da bolady. Qabyrǵań qaıysady, kómekteser dármen joq. Bankter jabylǵan, mal azaıǵan, sharýashylyq tarap jatyr.
Qalanyń áıelderi aladorba arqalap, el kezip saýda jasap, nápaqa taýyp jatty. Aýylda aladorba arqalap, saýda jasaıtyn da aqsha bolmady. Búıtip bastyq bolǵany qurysyn dep, salym sýǵa, oıym on saqqa ketip júrgende Prezıdenttiń «Qazaqstan-2030» Strategııalyq baǵdarlamasy jarııalandy. Birneshe qaıtara oqyp shyqtym. Bul Joldaý emes, tátti qııal sekildi kórindi. Barlyq nárse quryp jatqanda, elý eldiń qataryna qosylamyz degenge qalaı senersiń. Ol kezdegi alasapyrandy Qudaı basqa salmasyn. Jurt tentirep, eseńgirep qalǵan kez edi ǵoı. Elbasynyń sol Joldaýda aıtqany aınaldyrǵan on jyldyń ishinde anyq kelip, ekonomıkamyz ornyǵyp, turmysymyz túzeldi.AQSh-tyń eks-prezıdenti Djordj Býshtyń óziniń ómirbaıandyq kitabynda kóp eldiń kóshbasshysyna baǵa bere kelip, Qazaqstan Prezıdenti Nazarbaevty erteńgi kúndi boljaı alatyn erekshe qasıeti bar adam dep baǵalaýy tegin emes.Joldaýda: «Biz qaıda bara jatyrmyz. Qazaqstan 2050 jylǵa qaraı álemniń eń damyǵan otyz eliniń qatarynda bolýǵa tıis», dep aıtyldy. Muny qazir qııal demeımin.«Men jergilikti basqarýdy damytý tujyrymdamasyn bekittim. Sondyqtan máslıhat arqyly aýyl ákimderiniń saılanbalylyǵyn engizý týraly sheshim qabyldadym», dep aıtyldy. Joldaýda árıne, dúnıe júzi moıyndaǵan el basqarýdyń joly barlyq bılikti halyqtyń ózi saılap alýynda ekenine daý joq. Biraq, ár nárseniń pisip-jetiletin kezeńi, merzimi bolady. Bala erte týsa shala, qaýyn erte julsa ashy bolady. Ol úshin adamdar rýhanı jaǵynan pisip-jetilýi qajet sekildi…«Memleket jáne halyq ulttyq patrıotızmdi sezinip, birlesip jumys isteýge tıis. Árbir adam óz boıynda jáne balalarymyzdyń boıynda jańa qazaqstandyq patrıotızmdi tárbıeleýimiz kerek. Bul – memlekettiń alǵa damýynyń negizgi sharty», dep aıtyldy. Joldaýda Ál-Farabı «Tárbıesiz berilgen bilim adamzatqa qaýipti» degenin bárimiz bilemiz. Osy sózdi qazirgi zamanǵa laıyqtap aıtsaq, «Eshqandaı demokratııa da, shirigen baılyq ta, damyǵan ekonomıka da urpaqtary ata saltyn saqtamasa, ulttyq salt-dástúrin boıyna sińire almasa, ulttyq tárbıemen sýsyndamasa, eshqandaı memleket joıylyp ketý qaýpinen qutyla almaıdy. Bul – aksıoma.Biz bala tárbıesin aıtqanda, aldymen mektep, dırektor, ustazdardy sóz etip, barlyq kináni tek solardan izdeımiz. Munda shyndyq ta, qatelesý de bar. Jaqynda bir ǵalymnyń osy másele tóńireginde kólemdi zertteý maqalasyn oqydym. Soǵystan keıingi jyldary bala tárbıesine keri áser etetin 7-8 nárse ǵana bolǵan eken. 1970-1980 jyldary ol 15-20-ǵa jetipti. Ol kezde mekteptiń balaǵa áser etýge tolyq múmkinshiligi bar eken. Al qazirgi kezeńde bala tárbıesine keri áser etetinder sany 100-den asyp ketipti. Bul jaǵdaıda urpaq tárbıesine ustaz da, ata-ana da, BAQ-ta, bılik te, kásipker de, aqsaqaldar men qarııalar da túgel atsalyspasa, qıyn bolýy múmkin. Mektepti, ustazdy synaı bergenshe, el bolyp urpaq tárbıesine jappaı kómekteseıik. Bul qıyndyqtan bizdi taza ulttyq tárbıe, babalarymyzdan qalǵan dástúr jáne taza hanafı mazhabyndaǵy musylmanshylyq alyp shyǵady.Joldaýda: «Biz bolashaqqa kóz tigip, táýelsiz elimizdi «Máńgilik el» etýdi murat qyldyq. Údeýdiń syry birlikte. Júdeýdiń syry alaýyzdyqta. Sondyqtan barlyq býyn ókilderine ún qatamyn. Aldymen, aldyńǵy tolqyn aǵa býyn! Sizderdiń kórgenderińiz ben ómirlik tájirıbelerińiz keıingi býynnyń aqıqat jolynan adaspaı alǵa basýyna septigin tıgizedi, aǵa býynnan kúterimiz kóp», dedi. «Qazaqty esh ýaqytta syrttan jaý alǵan emes. Qazaq álsirese alaýyzdyqtan álsiregen, kúsheıse birlikpen kúsheıgen. Qazaqtyń ishki tutastyǵyn buzǵysy keletin rýshyldyq, jershildik áńgimemen el birligin búldirgisi keletin kúshterdiń paıda bolýy Elbasy retinde meni alańdatpaı qoımaıdy», degen ataly sóz aıtty. Sonymen birge, bárimizdi qatty oılandyratyn «Ortalyq Azııada ulttyq qaýipsizdikke tóngen qaterler paıda boldy», degendi de kóldeneń tartty. Joldaýdaǵy joǵaryda aıtylǵan sózder árbir adamdy tolǵandyrýy tıis dep oılaımyn.Meniń oıymsha, qazaqty ishinen iritetin rýshyldyq, jershildik aýrýy asqynyp bara jatpasa da, ájeptáýir beleń alyp, ár jerden qyltıyp boı kórsete bastady. Árbir qazaqtyń tórinde Abaı turmasa da, sol rýdyń shejiresi turatyn boldy. Ár rýdyń tarıhta bar da, joq ta batyrlarynyń esimi kóshege berilip, basqa da úlkendi-kishili is-sharalar qaptap ketti. Jas balaǵa kishkentaıynan sen myna rýdyń balasysyń, seniń atań pálenshe degen batyr bolǵan dep úıretsek, árıne, ol óskende sol rýdyń sózin sóıleıtin, naǵyz óreskel, óz aıtqanynan basqaǵa kónbeıtin egoıst bolyp shyǵa keledi. Barlyq úıde Abaı turyp, urpaǵymyz onyń qarasózderin oqyp, óleńderin jattap ósse, kóshelerge sóz atasy Maıqy bıdiń eskertkishi qoıylyp, oǵan óziniń: «Barlyq qazaq bir týǵan, Kóp bálege jolyǵar, bólip alyp sóz qýǵan», degen ósıetin jazyp qoısa, tárbıe de, sóz de, is te ońalar edi.Elbasy aldyńǵy tolqyn aǵa urpaqqa da ataly sóz aıtyp, aǵa býynǵa senetinin bildirdi. Biz, aldyńǵy tolqyn aǵalar, aqsaqaldar men qarııalar «Biz ózi qalaımyz?» dep ońasha oılanyp, ózimizge baǵa beretin kez keldi. Ońtústikte aqsaqaldardyń sózi ótimdi, pikirlerimen kim-kim de sanasady. Eldiń sózin sóılep, birlikti uran etip júrgen, Qudaıǵa shúkir, qarııalarymyz barshylyq. Biraq, ókinishke qaraı, azdy-kópti bedelin betperde etip joq jerden daý shyǵaryp, urandatyp, «atyń shyqpasa jer órteniń» kerin keltirip, shatasyp júrgenderi de joq emes. Bul, elge basý aıtatyn aqsaqaldarymyz úshin jaraspaıtyn-aq qylyq. «Aldy, artyn oılamaıtyn, esiriktegen shal jaman» degendeı-aq, qarııalar, aldy-artymyzdy oılaı júreıik. Dúnıe júzi syılaǵan Elbasymyz bar elmiz. Sondaı azamatty baǵalaı bileıik. Sońynan erip, Qazaqstan týyn jelbirete bereıik.Jarylqasyn ÁZIRETBERGENULY,eńbek ardageri.Ońtústik Qazaqstan oblysy.