1924 jyly «Eńbekshil qazaq» gazetiniń №237 sanyna shyqqan «El jastarynyń ekpini kúshti» maqalasyn nazarlaryńyzǵa usynamyz.
Orynbor ishi dál osy kezde qazaq dalasynyń kir moıyn, keń qonysh qara balasynan aıaq alyp júrgisiz. Qazaqstannyń qıyr shetinen Orynborǵa shubyrǵaly aldyna aıdan asyp, sońy kúni búginge deıin kelýin toqtatqan joq.
Borbaıy byt-shyt, tula boıynda tıynǵa alarlyq lypasy joq kedeıi de, túlki tymaqty myrzasy da oqý izdep, oryn surap, aımaqtyq mekemelerdiń keńsesin bosatpaı júr.
Tanymaıtyn sypaıy kisi kórinse búgejektep, qaımyǵyp, qyzdar-áıel balalar da júr.
Bulaı jantalasyp shubyrý ótken jylǵy jazdan beri qazaq jastaryna daǵdy nemese báseke sııaqty bolyp barady.
Byltyrǵy tájirıbe boıynsha bıyl da osylaı bolatynyna kóz jetip, halyq aǵartý komıssarıaty kún buryn jurtqa jar salǵan. «Burynǵy oqý ordalary tolyq, jańadan oryn bolmaıdy. Endi kelý – áýreshilik» dep gazet arqyly taratqan-dy. Joǵarǵy shashylǵan habarǵa eleń etken jan joq syqyldy. Jaıaý-jalpy bıyl da jóńkilgen.
Burynǵy mektepterge jańadan ústep alýdy kótermeıdi. Belgili mólsherde arttyryp, balany toǵyta berse, mektep aqsaıdy, kemdik kóredi dep jańa kelýshilerdi qaıtaratyn bolyp, qaıtaryp da jatyr.
Sóıtip, bizdiń talpynǵan jas júrekterimizdiń eńsesi túsip, elderine qaıtqaly tur.
Elde ne bar?
Qalyń elde jastardyń sýsynyn basatyn mektep-shkol joq. Barlarynda ónegeli oqytýshy, maǵlumat alatyn kitap-qural kem.
Eldegi ómir, eski turmys jastarǵa jaqpaıdy. Jańa turmys-jańa mádenıettiń tárbıesin berip otyrǵan bilim orny qazaq ishinde áli sırek dedik.
Bilimge qumartqan jastardyń tańdaıy keýip, jutynyp otyr.
Jastardyń bul talaptary bir jaǵynan qaraǵanda súıinetin de is. Jańa ǵylymnan at-tonyn ala qashyp «shoqyndyrady, buzady» degen eskishilderdiń azǵyryndysy bylaı qalǵan.
Jastardyń bul omyraýlaýy – keleshekke úmit týǵyzady.
El eńbekshilderiniń kózin qaptaǵan nadandyq sheli serpilip, mádenıetti turmysqa umtylǵannyń nysanasy osy. Muny osal deýge bolmaıdy.
Biraq jastardy jyl saıyn shubyryndy qylmaı, jer-jerde, aýyl ishinde mektep ashyp, kemshilikterin tolyqtyrýǵa qam qylý kerek. О́ne boıy memleketke asylyp, sene berý de jaqsy ádet emes. El sharýalary, ózara járdem komıtetteri, kooperatıvterdiń asa nazar salatyn jumysy osy.
El ishinde myń san jas oqýǵa yntyǵyp otyr. El ishi tárbıe orny bolsyn. Jastardyń jigerin sýytpalyq. El jastarynyń ekpini kúshti.
Jóneý