«...Alǵashqy kezde Abaıdyń «tolyq adamyn» túsine almadym. Abaıdyń óleńderinde, qarasózderinde, shyǵarmashylyǵynda shashylyp-tógilip jatqanyn jıyrma jyldaı zertteı kele tanı bastadym. Bizdiń stýdent kezimizde Áýezovti únemi synǵa alyp jatatyn. Abaıdy oqyǵanda baryp Áýezov teorııalarynyń qaıdan shyqqanyna kózim jetti. Kóp oıdyń bárin Abaıdyń ózi aıtyp ketken eken...»
«Abaı ilimi jáne rýhanı jańǵyrý» taqyrybynda M.Áýezov atyndaǵy murajaıda ótken R.Berdibaev atyndaǵy Halyq ýnıversıtetiniń kezekti dárisinde fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mekemtas Myrzahmetuly Abaıdy túsinýdegi izdenisteri týraly osylaısha baıandap berdi. Estelikterin fılosofııalyq tereń oılar arqyly jetkizgen ǵalym Abaı ilimin damytýdyń tarıhymen tanystyrdy.
«Abaıtaný» taqyrybyn qozǵaǵanda Mekemtas Myrzahmetulynyń esimi tilge oralady. Al hakim Abaıdyń shyǵarmashylyǵy zerttelgenine mine 125 jyldyń júzi bolypty. Osy jyldardyń 50 jyldan astam kezeńi ǵalymnyń enshisinde. «Abaıdy jan-jaqty zertteý máselesin qaýzap kele jatqan, qabyrǵaly ǵalymdardyń biri, rýhanı aqsaqalymyz Mekemtas aǵamyz» degen M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Kenjehan Matyjanov Abaıtaný ǵylymynyń túrli kezeńderine toqtaldy. О́rkendegen kezeńi Muhtar Áýezov «Abaı joly» roman-epopeıasyn jazyp, Abaıdyń esimin álemge tanytýymen baılanysty bolsa, Keńes dáýiriniń qýǵyn-súrginin de bastan keshti. Tipten abaıtanýshylardyń ózi abaıtanýdy san-saqqa júgirtti. Alaıda Muhtar Áýezov ózi bas bolyp Abaıdyń asyl murasyn saqtap qaldy. Sony jas urpaqqa jetkize aldy. Abaıdyń murasymen sýsyndaǵan urpaqtyń qataryn búginde birneshe kezeńge bólemiz jáne de osy jyldarda Abaıdyń beınesin tanyp, álemdik deńgeıge kótere aldyq pa?» degen saýaldarǵa jaýap izdep kelemiz. Árıne buǵan júrdim-bardym jaýap berý qıyn. Al búgingi kún tártibiniń qundylyǵy – Elbasy mindettegen qoǵamdyq sanany jańǵyrtý máselesi. «Mádenı mura», «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalarynyń temirqazyǵy ulttyq kodymyzdy tanyp, jas urpaqtyń sanasyna sińirý desek, onyń altyn dińgegi – Abaıdy tanýda jatyr», dedi Kenjehan Islámjanuly.
«Abaıdyń «tolyq adamy», Shákárimniń «ar ǵylymy» – ǵasyrlar boıy damydy. Ony eshkim ózgerte almaıdy... Túsine ketseń, Abaı tereńdeı beredi. Abaıdyń «Jan tanýyna» áli de eshkim bara qoıǵan joq. Shákárim biraz damytyp ketkenimen, oǵan Eýropa ǵalymdary jete almady. «Eýropa jandy, ımandy bilmeıdi», degen edi kezinde Maǵjan. Imandy bilmeıtini – eshnársege senbeıtindigi. Jannyń máńgilik ekenin, ólmeıtindigin uǵynbady. Osy uǵymdardyń qandaı danalyqpen aıtylǵanyn Abaı iliminen uǵyna alamyz» degen oılarymen bólise kele professor Mekemtas Myrzahmetuly Tashkentke ekinshi jyly barǵanda rýhanı tazalanyp bardym, deıdi. «Ol kezde men «tolyq adamdy» meńgerip barǵan edim. Syrdarııa ınstıtýtyna dekan, prorektor bolǵanda ózimdi taza ustaýǵa tyrystym. Sol kezde baryp Abaıda adamdy tazartýdyń qudireti bar ekenine kóz jetkize tústim. Meni Abaıdyń ilimi tazalady. Sondyqtan da biz ósip kele jatqan urpaqty Abaı ilimi arqyly tazalaýymyz kerek. Halqymyzdyń jas óskinine rýhanı azyq bersek, kereǵarlyqtan arylatynymyz anyq. Balalarǵa arnaǵan sabaǵymdy únemi Abaıdyń «Bes nársege asyq bol, bes nárseden qashyq bol» degeninen bastap, «О́sek, ótirik, maqtanshaq, erinshek, beker mal shashpaq» bar ma aralaryńda» degen suraǵymdy qoıyp otyramyn. Osy arqyly jastardy «tolyq adamǵa» alyp kelemiz. Árıne ony birden qabyldaý qıyn. Degenmen de, ony kúrdelendirmeı, tez qabyldaý úshin onyń belgili bir júıesin jasadyq. Kitaby jazylyp, Nur-Sultanda Abaı mektebi ashyldy. Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly maqalamdy oqyp, osy oraıdaǵy jaqsy pikirin bildirdi. Endigi kezdesýimizde Abaıdy qalaı alyp shyǵatynymyzdy talqylaıtyn bolamyz», degen qart ǵalym Abaı, Áýezov mazmunyndaǵy suraqtarǵa jaýap berip, Abaıdy dáriptep, danalyǵy men parasatyn búkil álem ádebıetindegi asyl muramyzǵa aınaldyra alsaq, Abaı iliminiń ulttyq rýhymyzdy asqaqtatqany bolar edi degen oılarymen kezdesýdi aıaqtady.
ALMATY