Osydan birer kún buryn «Egemen Qazaqstan» gazetinde (№195, 9 qazan, 2019 jyl) «Álemdik reıtıngtiń úzdikter sanatynda úsh órenimiz bar» atty kólemdi maqala jaryq kórdi. Ol jerde biz otandyq dzıýdonyń damý barysyn tilge tıek ete otyryp, qazirgi kezde erler saıysynda qaı memlekettiń kóshi ilgeri ekenine keńinen toqtaldyq. Al búgingi áńgimemizdiń ózegi – áıelder dzıýdosy.
Birden aıta keteıik, Qazaqstanda áıelder dzıýdosynyń damý qarqyny tym baıaý. О́tkenge zer salsaq, burymdylarymyz Olımpııa oıyndary tarıhynda nebári bir márte jáne álem chempıonattarynda eki ret qana jeńis tuǵyryna kóterildi. Bul júldelerdiń barlyǵy da jalǵyz Otgonseseg Galbadrahqa tıesili. 2015 jyly Qazaq eline Mońǵolııadan qonys aýdaryp kelgen qyz aınaldyrǵan tórt jyl aralyǵynda qomaqty tabystarǵa qol jetkizdi. Atap aıtsaq, Rıo Olımpıadasy (2016 jyl) jáne Býdapesht (2017 jyl) pen Bakýdegi (2018 jyl) dúnıejúzilik dodalarda qola medaldy oljalady. Odan bólek, Azııa chempıony (2016 jyl) atanyp, sol jarystyń kúmis júldesin (2017 jyl) moınyna ildi. Dúnıejúzilik Ýnıversıada (2017 jyl) men Azııa oıyndarynda (2018 jyl) úshinshi satyǵa taban tiredi. Osylaısha mońǵol qyzynyń arqasynda elimizdiń áıelder kúresi biraz eńse tiktep qalǵan edi.
Eń ókinishtisi, ózge jerlesterimizdiń Otgonseseg Galbadrahtyń jeńisti jolyn jalǵastyrýǵa kúsh-jigeri jetpeı júr. Qazirgi kezde álemdik reıtıngte «TOP-10» dzıýdoshynyń qataryna Qazaqstannan tek 27 jastaǵy Galbadrahtyń ǵana enýi joǵaryda aıtylǵan sózimizdiń aıqyn dáleli. 48 kılo salmaq dárejesinde beldesip júrgen balýandar arasynda ol jetinshi orynda tur. Qorjynynda 4255 upaı bar. Eger aldaǵy eki-úsh jarysta tabysty óner kórsetetin bolsa, onda Otgonsesegtiń búgingi nátıjesin odan ári jaqsartyp, tipten úzdik úshtiktiń qatarynan kórinýge de tamasha múmkindigi bar.
Al Qazaqstan ulttyq qurama komandasy sapyndaǵy ózge qyzdardyń aıaqalysy jaıynda áńgime qozǵalsa, janarymyzben jer shuqıtyndaı jaǵdaıdamyz. Máselen, Otgonseseg Galbadrahtan keıingi táýir nátıje Sevara Nyshanbaevaǵa tıesili. 57 kılo salmaqta kúsh synasatyn otandasymyz álemdik reıtıngte 35-oryndy ıelenýde. Bul, árıne kóńil kónshiterlikteı kórsetkish emes. Tizimge odan ári úńilsek, Zarına Raıfovanyń (75 kılo) – 38, Gúljan Isanovanyń (+78 kılo) – 42 jáne Kamıla Berliqashtyń 45-orynda turǵanyn baıqaımyz. Odan keıingi balýandardyń esimderin ataýdyń da qajeti joq-aý. Olardyń kórsetkishteri tipten tómen.
Iá, dáp osy ógiz aıań júris, baıaý qarqynmen alysqa barmaıtynymyz anyq. Kelesi jyly Tokıo Olımpıadasynda Qazaq eliniń namysyn jalǵyz ǵana Galbadrah qorǵaýy múmkin. Eger ózge qyzdarymyz joldamadan qaǵylyp, tórtjyldyqtyń basty dodasynan shet qalsa, tańdanatyn túgi joq. Sebebi búgingi tańda Qazaqstandaǵy áıelder dzıýdosynyń deńgeıi osyndaı.
Áıelder dzıýdosynyń damý qarqyny jaıynda aıtsaq, qazirgi kezde Fransııa qurama komandasynyń tórt birdeı múshesi álemdik reıtıngte jeke-dara kósh bastap tur. Olar – Amandın Bıýshar (52 kılo), Klarıss Agbenený (63 kılo), Marı-Iv Gaıe (70 kılo) jáne Madelına Malonga (78 kılo). Osy myqtylardyń arasyndaǵy eń ataqtysy – 25 qazanda 27 jasqa tolǵaly otyrǵan Agbenený. Ol – Rıo Olımpıadasynyń qola júldegeri, álemniń tórt dúrkin chempıony. Gaıe men Malonga bıylǵy dúnıejúzilik dodada dara shyqty. Bıýshar da «qara jaıaý» emes. Onyń álem birinshiliginde eki ret júldegerler sanatyna qosylyp, qart qurlyqtyń teńdessizi atanǵanyn jankúıerler jaqsy biledi.
Asa jeńil salmaqtaǵy Darııa Bılodıdtiń teńdessiz óneri men orasan zor tabysyna tańdanbaý da, tamsanbaý da múmkin emes. Byltyr Bakýde bas júldeni oljalaǵan boıjetkenniń esimi eń jas álem chempıony retinde dzıýdo kúresi tarıhyna altyn áriptermen jazyldy. Ýkraına balýany bul belesti nebári 17 jasynda baǵyndyrdy. Bıyl Bılodıd sol nátıjesin Tokıoda qaıtalady. Qarsy kelgenderdi alyp ta, shalyp ta jyǵyp, altyn tuǵyrdan qol bulǵady. Odan bólek, ol Eýropa chempıonaty men Eýropa oıyndarynda aldyna jan salmady. Qazirgi kezde Darııa óz salmaǵynda dara tur.
57 kılo salmaq dárejesinde 29 qazanda 24 jasqa tolǵaly otyrǵan kanadalyq Krısta Degýchıdiń qarqyny kúshti. Úıeńki japyraqtar eliniń ókili byltyrǵy álem chempıonatyndaǵy qola medalin bıyl altynǵa almastyrdy. Tokıodaǵy tartysta óz qarsylastarynyń barlyǵyn kúmánsiz utty. Al asa aýyr salmaqta Idalıs Ortıske teń keler eshkim joq. 30 jastaǵy Kýbanyń maqtanyshy Olımpıada (1 altyn+1 kúmis+1 qola) men Panamerıka oıyndarynda (3 altyn) úsh retten jáne álem chempıonatynda jeti márte (2 altyn+2kúmis+3 qola) jeńis tuǵyryna kóterildi. Sondaı-aq Ortıs 2007-2019 jyldar aralyǵynda qatarynan 14 jyl boıy Panamerıka birinshiliginde qarsylas shaq keltirgen joq.
Álemdik reıtıngte «TOP-10» dzıýdoshynyń qatarynda Kúnshyǵys eli ókilderiniń qarasy mol. Japonııanyń 15 sportshysy úzdikter sanatynda. Ekinshi orynda – Fransııa quramasy. Olardyń bes balýany sol belesten kórinýde. Úshinshi – altynshy oryndardy Brazılııa, Germanııa, Gollandııa jáne Kosovo komandalary ózara bólisýde. Sol elderdiń árqaısysynyń tórt-tórt balýany aldyńǵy lekte. Iá, alǵash atalǵan úsh memlekettiń osyndaı kórsetkishke qol jetkizýi zańdy. О́ıtkeni olarda myqty bapkerlik mektep te, jeńispen órilgen baı dástúr de bar. Al nebári 2 mıllıonǵa jeter-jetpes halqy bar, táýelsizdik alǵanyna 11 jyldan endi ǵana asqan shaǵyn ǵana Kosovo dzıýdoshylarynyń búgingi tańdaǵy tabysyna tańdanbaý múmkin emes.
Sondaı-aq Kanada, Ulybrıtanııa, Slovenııanyń – úsh, Ýkraına, Mońǵolııa, Reseı, Ispanııa, Izraıldiń – eki, Argentına, Qazaqstan, Serbııa, Belgııa, Shveısarııa, Majarstan, Aýstrııa, Aýstralııa, Shvesııa, Pýerto-Rıko, Kýba, Chernogorııa, Ázerbaıjan, Belarýs jáne Ońtústik Koreıanyń bir balýanyn úzdik ondyqtyń qatarynan keziktirýge bolady.