29 qazan – Dúnıejúzilik ınsýltpen kúres kúni. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, 2016 jyly júrek-qantamyrlary aýrýynan álemde 17,9 mıllıon adam kóz jumǵan. Bul sol jyly qaıtys bolǵandardyń 31%-yn qurady. Osy adamdardyń 85%-y júrek talmasy men ınsýltten zardap shekken. Al júrek-qantamyrlary aýrýynan kóz jumǵandardyń 80%-y tabys deńgeıi tómen jáne ortasha elderde tirkelgen kórinedi.
Qazaqstanda jyl saıyn 40 myńnan astam adam ınsýlt alyp, onyń 5 myńǵa jýyǵy alǵashqy 10 kún ishinde qaıtys bolady. Insýltke shaldyǵatyndardyń 53%-y erler bolsa, 47%-y áıelder kórinedi. Buǵan qosa 37%-y 41-60 jas aralyǵyndaǵylar bolsa, 31%-y 61-70 jas aralyǵyndaǵylar eken. 28%-y 71 jastan asqan qarttardy qurasa, 16-40 jas aralyǵyndaǵylar 4%-dy quraıdy. Al osy jalpy ınsýltke shaldyqqandardyń 68%-y eńbekke jaramdy adamdar bolyp shyqty.
Bul týraly Dúnıejúzilik ınsýltpen kúres kúni qarsańynda Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy Insýlt máseleleri jónindegi respýblıkalyq úılestirý ortalyǵy men Qazaqstandaǵy DDU eldik keńsesiniń birlesip uıymdastyrýymen «Insýltten saqtaný joldary» taqyrybynda ótken ashyq konferensııada aıtyldy.
Konferensııa jumysyna medısına qyzmetkerlerinen basqa respýblıkanyń densaýlyq saqtaý salasynyń áleýmettik qyzmetkerleri, neırohırýrgııa ortalyǵynyń emdelýshileri, Nur-Sultan qalasynyń turǵyndary qatysty. Konferensııa spıkerleri retinde «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ Basqarma Tóraǵasy, doktor Serik Aqsholaqov, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Medısınalyq kómekti uıymdastyrý dırektory Maǵrıpa Embergenova, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Qazaqstandaǵy Turaqty ókili doktor Oleg Chestnov sóz sóıledi.
Mamandardyń aıtýynsha, durys tamaqtanyp, kúndelikti dene shynyqtyrýmen aınalysqanda jáne araq, temekiden bas tartqan jaǵdaıda júrek talmasy men ınsýlttiń 80%-ynyń aldyn alýǵa bolady. Sondaı-aq qan qysymyn, holesterın deńgeıin turaqty ólshetip turý da mańyzdy. «Álemde júrek-qantamyrlary aýrýynan zardap shegetinderdiń qatary artyp keledi. Bizdiń halyqqa da dendep kirgen derttiń aldyn alý úshin adamdardy aqparattandyryp qana qoımaı, naqty baǵdarlamalardyń oryndalýyn toqtatpaýymyz kerek. Salaýatty ómir saltyn nasıhattaýdy jappaı júrgizýge tıispiz. Sonda ǵana biz nátıjege jetemiz», dedi Serik Aqsholaqov.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Medısınalyq kómekti uıymdastyrý departamentiniń dırektory Maǵrıpa Embergenovanyń aıtýynsha, qan aınalymy júıesiniń aýrýlary ólimniń negizgi sebepteriniń qataryna ǵana emes, sonymen qatar halyqtyń medısınalyq kómekke júginýiniń jáne aýrýhanaǵa jatqyzýdyń eń jıi sebepteri de bolyp otyr. Sondyqtan da densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberine óńirlerdegi ólim-jitimniń jáne basqa da terapevtik aýrýlardyń negizgi sebepteriniń biri bolǵan júrek-qantamyrlary aýrýynyń aldyn alýdyń, emdeýdiń, dıagnostıkalaýdyń jáne medısınalyq ońaltýdyń tıimdi ádisteri engizilgen. Sondaı-aq mınıstrlik «Qazaqstanda ótkir ınsýltterdi basqarýdyń ıntegrasııalanǵan modelin engizý boıynsha Jol kartasyn» bekitý qajettiligi týraly strategııalyq mańyzdy sheshim qabyldady.
Jıynǵa jınalǵandardyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy júrek-qantamyrlary aýrýynyń órshýine temeki, araqtan bas tartpaý, tuzdy shamadan tys paıdalaný, dene belsendiliginiń tómen bolýy, sondaı-aq halyq arasynda holesterınniń jalpy deńgeıiniń joǵarylaýy, arterııalyq qysymnyń kóterilýi sebep bolyp otyr.
Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń derekteri boıynsha, Qazaqstandaǵy ınfeksııalyq emes aýrýlardyń kórsetkishi Eýropa aýmaǵyndaǵy eldermen salystyrǵanda eń joǵary kórsetkishke ıe bolyp otyr. Iаǵnı júrek-qantamyrlary aýrýy, dıabet, obyr jáne sozylmaly respıratorlyq aýrýlardan 2015 jyly 100 myń adamnyń 486-sy qaıtys bolsa, bul kórsetkish Eýropa elderinde 100 myń adamǵa shaqqanda 380 adam ǵana bolǵan. Dál osy jyly elimizdiń ómir súrý uzaqtyǵy 72 jas bolsa, Eýropa elderinde 77,9 jasqa jetken.
«75 jasqa deıingi halyqtyń ólim-jitimin boldyrmaý kóbinese ınsýltke qarsy júrgizilgen nátıjeli kúreske baılanysty bolady. BUU-nyń 2015-2030 jyldarǵa arnalǵan turaqty damý maqsattaryna qol jetkizý úshin Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyna qatysýshy elder, onyń ishinde Qazaqstan da 2030 jylǵa deıin ólim-jitimdi 30%-ǵa azaıtý mindettemesin alatyny týraly málimdegen. DDU Qazaqstanmen yntymaqtastyqtyń basym baǵyttarynyń biri retinde ınsýlt aýrýlaryn anyqtaýdy qoldaıdy jáne qazaqstandyq seriktesterge barynsha qoldaý kórsete otyryp, osy saladaǵy jumysty jandandyrý qajet dep sanaıdy», dedi konferensııada sóz alǵan Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Qazaqstandaǵy Turaqty ókili doktor Oleg Chestnov.
Konferensııa kezinde Serik Aqsholaqov pen Oleg Chestnov Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Qazaqstandaǵy ókildigi men Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy arasyndaǵy «Nıettestik týraly memorandýmǵa» qol qoıdy. Bul qujatta ınsýlttiń aldyn alý jáne emdeý, sondaı-aq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy basqa da máseleler boıynsha birlesken is-sharalar ótkizý kózdelgen.
Maıgúl SULTAN,
«Egemen Qazaqstan»