Jańa júıeniń tıimdi tusy kóp

Memleket densaýlyq salasyna jumsalatyn qarjyny jyl saıyn eselep ósirip jat­qany­na qaramastan, turǵyndar­dyń kún sanap ósip kele jat­qan medısınalyq qyzmetterge degen qajettiligin jaba almaı otyr. Sebebi týý deńgeıi artýda, sozylmaly, ınfeksııalyq emes naýqastar qatary ulǵaıýda, ınno­vasııalyq tehnologııalar qarqyndy engizilýde. Bul – úlken shyǵyn. Medısınalyq uıymdardaǵy uzyn-sonar kezek pen kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyzdyǵy azamattardy aqy­ly emhanalarǵa júginýge májbúr­leıdi. Al aqyly qyzmet jaǵdaıy tómen azamattarǵa qoljetimsiz.

Mine, osy atalǵan problemalardy mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý (MÁMS) arqyly sheshýge bolady.  MÁMS júıesiniń basty maqsaty – me­dısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn jaqsartý. Bul elimizdegi saqtandyrylǵan azamattardyń jynysyna, jasyna, áleýmettik jaǵdaıyna, turǵylyqty jerine, sondaı-aq tabysyna qaramastan,  medısınalyq jáne dárilik kó­mekti teń dárejede alýyna ke­pil­­­dik beredi. Iаǵnı, syrqattaný, ja­­ra­qat alý, júktilik kezeńi men týý jáne múgedektik, kárilik ke­zin­­de ha­­lyq­tyń densaýlyǵyn áleý­­met­­tik tur­ǵyda qorǵaý bolyp tabylady.

MÁMS tıimdiligin taratyp aıtsaq, eń aldymen salym­shy­lar ózi tańdaǵan kez kelgen emhana­dan kómek ala alady. Bul jaǵ­daı­da emhana shyǵy­ny toly­ǵy­men áleýmettik medısı­na­lyq saq­tan­dyrý qory esebinen óteledi.

Qazirgi tańda Germanııa, Fran­­sııa, Koreıa, Japonııa, Bel­gııa, Slovakııa syndy 30-ǵa tar­ta memlekette áleýmettik saqtan­dyrý, al AQSh-ta jeke saqtan­dyrý júıesi bar. Mindetti medı­sına­lyq saqtandyrý úlgisin tań­daý barysynda elimiz 50-den astam memlekettiń tájirı­besin zerdeledi. Álem boıyn­­sha densaýlyq saqtaýdy qarjy­lan­dyrýdyń negizgi úsh úlgisi – bıýdjettik, saqtandyrý jáne aralas úlgisi qoldanylýda. Alaıda kóp elde «bıýdjettik» jáne «saq­tandyrý» modelderi­niń tıim­diligi dáleldengendik­ten Qazaq­stan medısınalyq saqtandyrýdyń osy aralas modelin tańdady.   

Sonymen MÁMS júıesinde saqtandyrylǵan azamattarǵa qandaı kómek kórsetiledi? Birin­shiden, medısınalyq-sanı­tarlyq alǵashqy kómek ambýlatorııalyq turǵydan tegin qamtamasyz eti­ledi. Oǵan kúndizgi kútim, pro­fı­laktıka, dıagnostıka, naýqas­tar­dy emdeý, júktilik kezeńin ba­qy­laý, medısınalyq manıpý­lıasııa jáne taǵy basqalary kiredi.

Ekinshiden, memlekettik tegin medısınalyq kómektiń jedel járdem jáne sanıtarlyq avıa­sııa­ǵa, áleýmettik mańyzy bar  (on­ko­lo­gııalyq, týberkýlez, dıabet, t.b) aýrýlarǵa kómektesýge, pro­fılaktıkalyq egýge kepildik beri­ledi.  Ambýlatorııalyq-emha­na­lyq deńgeıde dári-dármekpen qam­tamasyz etý dárilerdiń beki­tilgen tizbesine sáıkes resept negizinde tegin júzege asyrylatyn bolady.

Taǵy bir aıta keterligi, memleket qor aktıvteriniń saqtalýyna kepildik beredi. 2020 jyldan bastap halyqtyń 13 sanaty úshin jarna aýdarady. Eger siz myna atalǵan sanattardyń: balalar, kóp balaly analar («Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri) Uly Otan soǵysy ardagerleri, múgedekter, jumyssyz retinde tirkelgen azamattar, stýdentter, zeınetkerler, bala kútimi boıynsha demalystaǵy adamdar, ınternat tárbıelenýshileri jáne taǵy basqalarynyń birine jatsańyz, onda emińizdiń aqysyn memleket tóleıdi, avtomatty túrde medısınalyq saqtandyrý múshesi bolasyz. «Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý týraly» zańǵa sáıkes esepteý jáne tólemder men jarnalardy tóleý aı saıyn júrgiziledi.

Aıta keterligi, tegin nemese jeńildikpen beriletin dári-dármekter tizimin kezeń-kezeńi­men, ıaǵnı qordyń kiris bóligi ulǵaıýyna baılanysty keńeıtýdi júzege asyrý josparlanǵan. Elimizde MÁMS júıesi boıynsha mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý polısi berilmeıdi. Emdelýshiniń mártebesi JSN arqyly elektrondy derekter bazasynda kórsetiledi.

Anargúl SMAǴULOVA,

«Mamandandyrylǵan balalar úıi» MKM dırektorynyń orynbasary