Elimizde jańa Konstıtýsııa jobasyn qabyldaý jónindegi referendým jaqyndaǵan saıyn qoǵamdaǵy belsendilik te kúsheıip keledi. Sońǵy júrgizilgen áleýmettik zertteý nátıjeleri halyqtyń bul máselege joǵary qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn kórsetedi. Saýalnama derekterine sáıkes, el azamattarynyń basym bóligi jańa Konstıtýsııa jobasymen tanys jáne referendýmǵa qatysýǵa nıetti. Bul jaǵdaı eldegi konstıtýsııalyq reformanyń qoǵamdyq talqylaýdan tys qalmaǵanyn ańǵartady, dep jazady Egemen.kz.
2026 jyldyń 16 aqpany men 4 naýryzy aralyǵynda júrgizilgen qoǵamdyq pikir saýalnamasy 17 oblys pen respýblıkalyq mańyzy bar úsh qalany qamtydy. Zertteýge 18 jastan asqan 8 myń azamat qatysqan. Reprezentatıvti iriktemege negizdelgen zertteýdiń statıstıkalyq qatelik deńgeıi ±3,02% quraıdy. Saýalnama nátıjeleri halyqtyń konstıtýsııalyq ózgeristerge qatysty belgili bir kózqaras qalyptastyra bastaǵanyn kórsetedi.
Konstıtýsııalyq reforma týraly habardarlyqZertteý nátıjesi boıynsha, respondentterdiń 67,1 paıyzy jańa Konstıtýsııa jobasynyń mazmunymen tolyq nemese ishinara tanys ekenin aıtqan. Al 27,3 paıyzy jobanyń talqylanyp jatqanyn estigenin jetkizgen. Bul kórsetkishter qoǵamnyń basym bóliginiń konstıtýsııalyq reformalardan habardar ekenin ańǵartady.
Sarapshylardyń pikirinshe, mundaı deńgeıdegi habardarlyq kezdeısoq emes. Sońǵy jyldary konstıtýsııalyq ózgerister qoǵamdyq keńistikte jıi talqylanyp keledi. BAQ-taǵy jarııalanymdar, sarapshylardyń pikirleri jáne túrli qoǵamdyq talqylaýlar azamattardyń nazaryn osy taqyrypqa aýdarǵan.
Sonymen birge zertteý jańa Konstıtýsııa jobasyna qatysty kózqarastyń negizinen oń ekenin kórsetedi. Saýalnamaǵa qatysqandardyń 90,9 paıyzy jańa Konstıtýsııany qabyldaýdy qoldaıtynyn bildirgen. Onyń ishinde 67,1 paıyzy tolyq qoldaıtynyn aıtsa, 23,8 paıyzy kóbine qoldaıtynyn jetkizgen.
Degenmen qoǵamdyq pikir árdaıym birkelki bolmaıdy. Respondentterdiń 4,6 paıyzy jańa Konstıtýsııaǵa qarsy ekenin bildirse, taǵy 4,5 paıyzy naqty sheshim qabyldamaǵanyn aıtqan. Bul kórsetkishter qoǵamda belgili bir pikir alýandyǵynyń bar ekenin de kórsetedi.
Qandaı normalar qoldaýǵa ıe?Saýalnama nátıjeleri jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy keıbir erejeler qoǵam tarapynan erekshe qoldaý tapqanyn baıqatady. Ásirese qoǵamnyń qundylyqtaryna jáne azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty normalar joǵary qoldaý kórsetkishine ıe.
Atap aıtqanda, tabıǵatqa uqypty qaraý qaǵıdatyn Konstıtýsııada bekitý ıdeıasyn respondentterdiń 95 paıyzy qoldaǵan. Bul ekologııalyq máselelerdiń qoǵam úshin mańyzdy taqyrypqa aınalǵanyn kórsetedi.
Sondaı-aq mádenıet, bilim, ǵylym jáne ınnovasııa qundylyqtaryn bekitý normasy 91,6 paıyz qoldaýǵa ıe bolǵan. Sıfrlyq ortada azamattardyń derbes derekterin qorǵaý máselesin 89,9 paıyz respondent qoldaǵan.
Nekeni er men áıel arasyndaǵy erikti ári teń quqyqty odaq retinde aıqyndaý normasyn da qoǵamnyń edáýir bóligi qoldaıtynyn bildirgen. Bul usynysqa 86,7 paıyz respondent oń kózqaras tanytqan.
Sarapshylar mundaı nátıjeler qoǵam úshin mańyzdy qundylyqtar qataryna ekologııa, bilim, tehnologııalyq qaýipsizdik jáne áleýmettik ınstıtýttardyń turaqtylyǵy kiretinin kórsetedi dep esepteıdi.
Qoǵamdyq talqylaýdyń sıpatyZertteý nátıjeleri konstıtýsııalyq reformanyń talqylanýy kóbine beıresmı ortada júrip jatqanyn kórsetedi. Respondentterdiń 40,1 paıyzy bul máseleni otbasy múshelerimen talqylaıtynyn aıtqan. Al 29,9 paıyzy dostary men tanystary arasynda pikir almasatynyn jetkizgen.
Áriptester arasynda talqylaý úlesi 24,2 paıyzdy quraıdy. Bul derekter konstıtýsııalyq reformanyń tek saıası nemese saraptamalyq deńgeıde ǵana emes, kúndelikti ómirde de talqylanyp jatqanyn kórsetedi.
Sonymen birge azamattar jańa Konstıtýsııa týraly pikir qalyptastyrýda kóbine sarapshylardyń kózqarasyna súıenetinin aıtqan. Saýalnamaǵa qatysqandar zańgerlerge, saıasattanýshylarǵa, áleýmettanýshylar men analıtıkterge, jýrnalısterge, azamattyq qoǵam ókilderine jáne depýtattarǵa senim bildiretinin jetkizgen.
Referendýmǵa qatysý nıetiZertteýdiń mańyzdy kórsetkishteriniń biri – azamattardyń elektoraldyq belsendiligi. 2026 jyldyń 15 naýryzynda ótetin respýblıkalyq referendýmǵa qatysýǵa nıettilerdiń úlesi 74,8 paıyzdy qurap otyr.
Bul kórsetkish halyqtyń eldegi mańyzdy saıası prosesterge qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn kórsetedi. Sonymen birge bul deńgeı referendým nátıjesiniń qoǵamdyq legıtımdigine áser etetin mańyzdy faktor sanalady.
Daýys berýge qatysýdy josparlap otyrǵan azamattardyń basym bóligi jańa Konstıtýsııany qoldaýǵa nıetti ekenin aıtqan. Olardyń 90,9 paıyzy referendýmda «qoldaımyn» dep daýys berýdi josparlap otyr.
Aqparat kózderi qandaı?Zertteý nátıjeleri azamattardyń referendým týraly aqparatty negizinen sıfrlyq medıadan alatynyn kórsetedi. Respondentterdiń 34,8 paıyzy aqparatty áleýmettik jelilerdegi jazbalardan alady.
Internet-basylymdardaǵy jańalyqtar ekinshi orynda tur – 32,1 paıyz. Al teledıdar jańalyqtaryn 30,6 paıyz respondent negizgi aqparat kózi retinde ataǵan.
Sonymen qatar ár besinshi azamat aqparatty áleýmettik jelilerdegi qysqa vıdeolar arqyly alatynyn aıtqan. Bul qazirgi aqparattyq keńistikte sıfrlyq formattardyń yqpaly artyp otyrǵanyn kórsetedi.
Qoǵamdyq belsendilik belgisiSaýalnama nátıjeleri el azamattarynyń konstıtýsııalyq reformaǵa beıjaı qaramaıtynyn kórsetedi. Halyqtyń basym bóligi jańa Konstıtýsııa jobasyn ázirleý barysynda qarapaıym azamattardyń pikiri belgili bir deńgeıde eskerildi dep esepteıdi.
Degenmen kez kelgen qoǵamdyq saýalnama belgili bir kezeńdegi kóńil kúıdi ǵana kórsetedi. Al konstıtýsııalyq ózgeristerdiń naqty baǵasy ýaqyt óte kele, olardyń quqyqtyq júıede qalaı iske asatynyna qaraı qalyptasady.
Sondyqtan referendým tek saıası rásim ǵana emes, qoǵamnyń memleket damýynyń jańa kezeńine qalaı qaraıtynyn kórsetetin mańyzdy ındıkator retinde qarastyrylady. Al onyń nátıjesi Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq reformalardyń kelesi baǵytyn aıqyndaýǵa yqpal etýi múmkin.