Jolaýshy bolyp jolǵa shyqqan adam eń birinshi barar baǵytyna jyldam ári jaıly jetýdi kózdeıdi. Kólikke kónbeı, júrdek poıyzǵa minbeı, ushaqty unatatyn jandar da jeterlik. Qalaı bolǵanda da, árkim óziniń qalaǵan tulparyn tizgindeıdi. Sapar – san túrli taǵdyrlardy túıistiretin aıryqsha alań desek artyq aıtqandyq bolmas, sirá. Erkin júrip, el aralaý barysynda eki saǵat sapardyń ózinde de etene jaqyn bolyp ketetin jandar kezdesedi. Syrlasasyz. Muńdasasyz. Kúlesiz. Jylaısyz. Sońynda qımaı-qımaı qoshtasasyz.
Qarasha jurtpen qatarlasyp qarashanyń basynda Arqadan Alataýǵa at basyn burdyq. Nıet – týma-týys aǵaıynnyń qyzyq-qýanyshyna ortaqtasý. Birligimizdi tanytyp, bir bolý. Elordalyqtar «eski vokzal» dep atap ketken «Astana-1» temir jol vokzalynan júrdek poıyz bir ysqyryp aldy da qozǵalyp ketti. Eńbektegen bala, eńkeıgen qart, erkelegen boıjetken, entelegen bozbala bári-bári bir vagonǵa jaıǵasqan. Ártúrli áńgime, san túrli kóńil-kúı. Qasymyzǵa jaıǵasqan Serik esimdi saparlas aǵamyz osydan jetpis jyl buryn kóz jazyp qalǵan úlken ájesiniń ul-qyzdary, ıaǵnı jıensharlarymen qaýyshýǵa bara jatyr eken.
«Bul bir qıyn da, qyzyq oqıǵa boldy. Narynqol jaqtaǵy Shonjy aýdanynda Taıtaraz degen bı bolǵan desedi. Sol Taıtarazdyń Tásheke degen balasy bolǵan eken. Taıtaraz bı uly Táshekeni ertip shamamen 1912-1913 jyldary Qytaıǵa ótken eken. Tásheke er jetip, es bilgen shaǵynda ákem Ánbııanyń týǵan qaryndasy Merýerthan apamyzben bas quraǵan desedi. Bul mólshermen 1955 jyl bolýy kerek. Al 1962 jyldary olar Qazaqstanǵa qonys aýdaryp, Kegen aýdanyna kelip toqtaıdy. Keıin Tásheke atamyz da, Merýerthan apamyz da ómirden ótip, olardyń jolyn urpaǵy jalǵastyrady. Ákem Qytaıda qalyp, qaryndasy Qazaqstanǵa jol alǵan sátten bastap eki aradaǵy qarym-qatynas saıabyrlap, sońynda bir-birin tappaı hat-habarsyz qalady. Biz eseıe kele ákemiz osy bir oqıǵany kún saıyn qulaǵymyzǵa quıyp: «Qazaqstanda jıenderiń bar, qaıtseńder de sol kisilerdi taýyp, týystyqtyń altyn jibin qaıta jalǵańdar» degen bolatyn. Sol amanatty oryndaý – perzenttik paryzym», deıdi aǵamyz.
Iá, estimegen elde kóp. Eki arasyn shekara bólgen naǵashy-jıenderdiń áserli áńgimesin bir kúlip, bir kúrsinip tyńdadyq. Bir-birin janushyra izdegen jaqyndardyń hıkmetti hıkaıasy bir qursaqta týyp, bir qalada turyp jatsa da birin-biri sırek kóretin uıaty joq uıalastarǵa sabaq bolsa deımiz. Mańdaıǵa jazylǵan taǵdyrdyń mashaqaty men marapaty qatar júretini beseneden belgili. Qýanasyń qýarasyń. Qaýyshasyń, qoshtasasyń. Esine eski kúnder túsip ketti me, áıteýir Serik aǵamyz terezege uzaq qarap, oıǵa shomyp otyrdy da áńgimesin ári qaraı jalǵady.
«Biz kóz jazyp qalǵan Merýerthan apamyzdyń Adasqan degen qyzy bar eken. Qazirgi ýaqytta Kegen aýdanynda turatyn kórinedi. Sol kisiniń esimin estigende bir túrli kúı keshtim. Bir jaǵy úlken apamyz týystarynan adasyp qalǵandyqtan qoıylǵan bolýy kerek dep topshyladym. Nede bolsa barlyǵyn barǵan soń kóremiz», dedi saparlasymyz.
Serik aǵamyzdyń tereń tebireniske toly oqıǵasynan keıingi qalǵyp ketken qııalymyzdy «shemishke», «mıneralka» dep aıqaılaı kirgen apaıdyń ashy daýysy oıatyp jiberdi. San túrli baǵytqa sapar shegý barysynda túrli adamdardy kezdestirip jatamyz. Olardyń minezi de san alýan, bolmys-bitimi de bólek. Bireýi áńgimeshil bolsa, endi biri janyndaǵysyn jaqtyrmaı, eki aýyz sóz aıtýǵa da erinip turatyndar bolady. О́zimizdiń de kemshiligimiz keńirdekten keletin pende bolǵasyn, bireýdiń jaratylysy jaıly jaq ashý da artyqtaý bolar, sirá. Sol sebepti adam balasyn alalaýdan aýlaqpyz.
Qosylýǵa asyqqan qos taǵdyr ıeleriniń ótken ómirin emes, aldaǵy ǵumyryn kóz aldyma elestetip ornyma jaıǵastym. Quddy bir ertegideı elestegen eki týystyń arasyndaǵy baıyrǵy baılanys pen endigi jaqyndyqtyń joly qalaı jalǵanbaq degen suraqtyń jaýabyn izdeýmen boldym. Sol sátte oıyma Alla Rasýli Muhammedtiń (s.a.s.) aǵaıyn-týysqa qaraılasý men zııarat etýdiń abzal ekenin ańǵartatyn, «Kim rızyq-nesibesiniń kóbeıýin jáne ǵumyrynyń uzaq bolýyn qalasa, aǵaıyn-týystyq qarym-qatynasyn kúsheıtip, oǵan qaraılassyn» degen sózi oraldy.
Vagonyna túrli taǵdyrdy tıep alǵan júrdek poıyz júrek soǵysyndaı únimen úzdiksiz yzǵytyp barady. Poıyzdyń qaı terezesinen qarasańyz da dalıǵan darhan dalamyzdy kóresiz. Kókjıegine kóz jetpeıtin ulanǵaıyr atyrap batyrlardyń qanymen, babalardyń janymen kelgenin uǵynyp, bir qýanyp, bir kúrsinip ishteı shúkir etesiń. Qýanyshyń – osyndaı keń baıtaq jerińniń bary. Al kúrsinisiń - baıtaq jeriń bar bolsa da, tar qalada talasyp ómirdiń ótip jatqany shyǵar, sirá...
Bir oıansam, biz mingen poıyz Balqash kólin baýyrlap barady eken. Kórshi orynǵa jaıǵasqan kókemniń qasynda jasy qyryqtarǵa jaqyndaǵan bir kelinshek Bishkekten ákelgen taýaryn jarnamalap jatyr.
«Búgingi zamanda erigip júrgen eshkim joq. Árkim nesibe-nápaqa tabý úshin túrli tirshilik jasap, áli kelgenshe áreket etýde. Meniń de otbasym bar. Úıde bos jatqansha joldasyma kómek bolsyn dep az-maz aqsha taýyp, bir jyrtyǵymyzdy jamaýǵa járdemdesemin. «Qoly qımyldaǵannyń, aýzy qımyldaıdy» dep qazaq beker aıtpaǵan ǵoı», deıdi saýdager apamyz. Bireýler onyń satyp júrgen zatyn kórip, baǵasyn surap saýdalasyp jatsa, endi bireýleri «osylar da júre beredi eken», «tynysh qana úıinde otyrmaı ma» degen syńaımen jaqtyrmaı qarap otyrǵanyn janary jasyrmady. Saýda áıel adamnyń aınalysatyn salasy bolyp sezilgenimen, sút pisirim ýaqyttyń ishinde qoldaryna túrli buıymdar, kitaptar, án oınatqyshtar men uıaly telefondy qýattaıtyn qurylǵylar qushaqtap saýda qylyp júrgen qazaq jigitteriniń de qarasy qalyń ekenin baıqadyq. Osy poıyzdarda satyp júretin dinı kitaptardy paraqtaý barysynda sol kitaptyń ne baspasy, ne avtory belgisiz ekenin ańǵarý qıyn emes. Satyp júrgen adamy da taýary sııaqty mylqaý. Sóılemeıdi. Estimeıdi. Kópten kókeıimde júrgen másele bolǵandyqtan osy maqalany daıyndaý barysynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Sharıǵat jáne pátýa bóliminiń mamany Hasan Amanqulovqa atalǵan kitaptardyń ishinde dinı basqarma bekitpegen, ıaǵnı baspasy da, avtory da belgisiz kitaptar kezdesetinin jetkizdik. Buǵan QMDB ne deıdi? Sondaı saýdagerlerge qandaı da bir shara qoldanyla ma?» degen saýal qoıdym. Ol kisi: «Bizge ótinishpen kelgen adamdardyń kitaptaryn saraptamadan ótkizip beremiz. Saraptamadan ótpegen kitaptardy satqyzý, satqyzbaý bizdiń quzyretimizge jatpaıdy. Onymen din isteri basqarmalary aınalysady», dep qysqa qaıyrdy.
Soqpaǵyn Soltústikten bastaǵan temir tulparymyz Ortalyqqa aıaldap, Ońtústikke aıańdaıtyn sát te jaqyndady. Táýlik ishinde táýir tanysqa aınalyp úlgergen adamdar bir-birine jyly lebizderin bildirip, shyraıly júzben shynaıy qoshtasty. Biz kórgen-bilgenderimizdi kóńil tarazysyna salyp, túıgenimizdi sizdermen bólisýge asyqtyq.