Ǵylym salasynda jyljý bar. Áttegen-aı deıtinimiz, ashylǵan jańalyqtar zerthana ústelinde ǵana qalyp qoıyp jatqan kórinedi. Oǵan sebep, óndiris oshaqtary kemshin. Kúni keshe Sársen Amanjolov ýnıversıtetiniń fızıka-matematıka korpýsynda ǵylymmen aınalysyp júrgen azamattardyń eńbekterin kózben kórdik. Búgingi qoǵamǵa qajet dúnıeler shyǵaryp jatyr. Tipti sý súzýge arnalǵan úsh seksııaly súzgilerin patenttep te alǵan.
Qaltarystaǵy eńseli bólmege kirip barǵanymyzda, ortadaǵy stanok tynymsyz jumys istep turǵan-dy. Astynan appaq plastmassa staqandar topyrlap túsip jatty. Eki mınýtta bireýin shyǵarady eken. Zerthanashylardyń biri anaý basynan qaptaǵy túıirshikterdi belgili mólsherde salyp otyrady. Alyp apparattyń ishinde qandaı úderis júrip jatqanyn boljaý qıyn emes. Bilýimizshe, túıirshikterdi stanoktyń bir bóliginde eritip, ekinshi bóliginde qalypqa soǵady da, staqan etip shyǵara beredi. Suranysqa qaraı kez kelgen qalypty qoıyp, basqa da dúnıeler shyǵarýǵa bolatyn sekildi. Mundaǵy ǵalymdar sý súzgilerin bastan-aıaq ózderi óndiredi. Eń qyzyǵy, staqan ishindegi súzgiler taza tabıǵı materıaldan jasalady.
«Kádimgi ósimdik qaldyqtaryn órteý arqyly kómir, sellıýloza alamyz. Mynaý appaq untaq kádimgi qaǵaz jasaıtyn shıkizat. Ony mıkroskoppen qarasańyz, uzyn-uzyn talshyqtar kórinedi. Muny mólsherine qaraı jelimmen aralastyryp, presteseńiz, kúndelikti qoldanyp júrgen qaǵaz shyǵady. Alaıda bizde óndiris joq. Kimde-kim qaǵaz shyǵaramyn dese, zerthanadaǵy jasap jatqan dúnıelerimizdi alyp barmaımyz ba? О́kinishtisi, óndiris joq», deıdi S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń ujymdyq qoldanystaǵy ulttyq ǵylymı zerthana meńgerýshisi Qydyrmolla Aqatan.
Kórdińiz be, ǵalymdar ónim formýlasyn oılastyryp, daıyndap qoıǵan. О́kinishtisi sol, zerthanadan ary shyqpaıdy. Munda jazýǵa arnalǵan qaǵaz ǵana emes, túr-túrin jasaýdyń jolyn qarastyrǵan. Maılyqtan bastap, qaǵaz dorbaǵa paıdalanatyn qaǵazdarǵa deıin bar. Ras, ekologııalyq ónim – kásiptiń kózi. Sonymen qatar topyraq qunaryn arttyrýǵa baǵyttalǵan gıdrogel de oılastyrǵan.
«Jaýyn-shashyn azaıyp, qurǵaqshylyq bolǵan kezderi gıdrogel óz boıyndaǵy ylǵaldy ósimdikke berip, qaıta sińirip alý qasıetine ıe. Onyń ústine, bakterııaǵa qarsy qasıeti de bar. Bular kúnbaǵys tuqymynyń qaýyzynan, kúrish sabanynan alynǵan mıkrokrıstaldy bıomaterıaldar», deıdi aǵa ǵylymı qyzmetker Aınur Qumarbekqyzy.
Aıtqandaı, zerthanalardyń birinde sý súzgileriniń staqandary quıylyp jatsa, endi birinde bıomaterıaldan jasalǵan súzgiler óndiriledi. Ony júzege asyrý úshin ǵalymdar ósimdik bıomassasyn órteý arqyly kómir alady. Sony ǵoı, súzgi retinde paıdalanyp júrgenderi. Hımııa ǵylymdarynyń PhD Qydyrmolla Aqatannyń aıtýynsha, bul súzgiler sýdy tazartýdyń ózinde quramyndaǵy paıdaly elementterdi saqtap qalady. Al kópqabatty turǵyn úılerdiń búıirinde turatyn súzgiler sýdyń túgin qaldyrmaı súzip shyǵady. Demek, ondaı sýdyń ne paıdasy, ne zııany joq.
Ýnıversıtettegi taza sý súzgilerin jasaý jobasy «Agua-Saf» atty respýblıkalyq patent alyp, endi kommersııalandyrýdy josparlap otyr. Bul súzgiler naryqqa shyqsa, baǵasy qoljetimdi, sapasy joǵary bolary anyq. Sonymen qatar joǵaryda aıtqandaı, qaǵaz óndirý sekildi jumyspen aınalysýǵa bel býǵan kásipkerlerge de joǵary oqý orny ǵalymdary qoldaý kórsetýge ázir.
Shyǵys Qazaqstan oblysy