Basty resýrs – baı adamı kapıtal

«IT-qoǵamdastyǵymen kezdesýde damýǵa ne kedergi bolatyny, ol úshin qandaı jaǵdaılar ja­­saý qajettiligi, ákimdiktiń ja­saýshylarǵa qandaı kómegi tıetini  já­ne olardyń qalaǵa qandaı paı­da beretini týraly ashyq áń­gi­melestik. Iskerlik keńeske bala­ma retinde osy jáne bas­qa máselelerdi sheshý úshin IT-keńesin quratyn bolamyz. Aı saıyn kezdesip, birlesken is-qı­mylymyzdy úılestirip, tak­tıkalyq jáne strategııalyq jos­parlarymyzdy ázirleımiz. Al­matyda IT-salasynyń basty re­sýrsy – baı adamı kapıtal bar. Programmısterdiń mektebin ashý jónindegi bastamany qoldaımyz. Jalpy ınfraqurylymdy da­my­­týǵa kómektesip, barlyq múd­deli taraptardy tartyp, ǵylymı ıns­­tıtýttar men joo-nyń ále­ý­e­­­­­tin paıdalanamyz.

«Bizdiń qalamyz osy saladaǵy álemniń barynsha ınnovasııaly, ilgeri damyǵan qalasy bolady jáne bolýy tıis. Bul saýda ba­symdylyǵy bar ekonomıkanyń qurylymyn ózgertip, megapolıs ómi­rinde IT-qoǵamdastyǵynyń úle­sin keńeıtedi», deıdi Almaty ákimi.

Sodan bergi ýaqytta elek­tron­­dy kommersııa, onlaın qyz­­metter, bilim berý, ınves­tı­sııa salalarymen aınalysatyn sıfr­­ly kompanııalardyń ókil­deri sandyq júıeniń odan ári qalyptasýy týraly ózderiniń kózqarastaryn usynyp jatyr. Telekommýnıkasııa naryǵyna úlken ózgerister ákelgen sıfr­landyrý prosesi búgingi kúni álemniń kóptegen elinde júzege asyrylý ústinde. Sol kóshke qo­sylǵan Almatynyń sıfrly álemi zamanaýı tehnologııalardy densaýlyq saqtaý, bilim berý, bıznes, qaýipsizdik jáne kólik sııaqty salalarda engizý azamattarǵa esh kezeksiz, ǵalamtor arqyly mem­lekettik qyzmetterdi paıdalanýlaryna múmkindik beredi dep kútip otyrmyz.

DC halyqaralyq zertteý reı­­tınginde sıfrlandyrý deń­geıi boıynsha álem qalalary ara­synda Almaty 25-orynda turǵanyn málimdegen bolatyn. DC reıtıngine Orta Azııa el­deriniń qalalary boıynsha engen alǵash jáne jalǵyz qala – Almaty. Eger sıfrlandyrý deńgeıi boıynsha Almatyny TMD elderiniń qalalarymen sa­lys­tyrsaq, biz úshin eń basty báse­keles Máskeý eken. 2 mln tur­ǵyny bar Almatynyń 15 mln turǵyny bar Máskeýmen báse­kelesýi qıyn. Biraq turǵyn­da­rynyń aqparatty tehnologııa­men qam­tylý kórsetkishi turǵysynan ke­ler bolsaq, ońdy nátıje Alma­tyǵa bet buryp tur dep aıtýǵa bolady.

Halyqaralyq zertteýler qo­rytyndysy boıynsha taıaý arada álemdik ekonomıkanyӊ jaӊa tendensııalarǵa negizdeletinin aıtty. Dástúrli dúkender qyz­metine, qolma-qol aqshaǵa, óndi­ris­tegi qol eӊbegine suranys azaıady. Barlyq saýda-sattyq pen qyzmet kórsetý elektrondy túrde ınternet arqyly júzege asady.

Reseı men TMD-daǵy «Orange Business Services» bıznes-she­shim­der men ınnovasııalar depar­tamentiniń dırektory Elena Kraýsh­kınanyń aıtýynsha, Al­maty IT-keńesi der kezinde qu­ryldy. Endi onyń múmkindigin bız­nes pen bılik arasyndaǵy dá­nekerlikke jumyldyrý kerek. 2019 jyldyń úshinshi toq­sanynyń qorytyndysy boıynsha Al­matydaǵy zattar ınterneti mo­bıldi baılanys naryǵymen salys­tyrǵanda 3,5 esege kóbeıipti.

«SAS Qazaqstan» bıznes sarapshylar kompanııasynyń dırektory Andreı Sýstavovtyń aıtýyn­sha, IoT – zattar ınternetiniń álem­dik naryǵynan óz úlesimizdi alý­ǵa bizdiń de múmkindigimiz bar eken. 2018 jyldyń qory­tyn­dy­sy boıynsha Almatyda zattar ınterneti mobıldi baılanys naryǵymen salystyrǵanda 3,5 esege kóbeıipti. Qazir kommýnı­ka­sııalyq qurylǵylarda otyra­tyn 5 mıllıondaı abonent bar. «Dástúrli tirkelgen baılanysty mobıldi qondyrǵylar yǵys­tyra bastady. Bul naryq bizdiń ómiri­mizge endi. IoT – zaman aǵymynyń mańyzdy jańa bóligine aınala bas­tady», deıdi Andreı Sýstavov.

Aıta keteıik, zattar ınterneti na­ryǵy aqparat almasýǵa múm­kindik beretin elektronıka­men, ınternetke shyǵý múm­kindi­gi­men jabdyqtalǵan fızı­ka­­lyq obek­tilerdiń jelisi. «IoT» óndiristik tehnologııasy Qa­zaqstannyń óń­deı­tin jáne qaıta óńdeıtin sala­syna beıimdele bastaıdy dep úmit­tenemiz», deıdi Andreı Sýstavov.

Qazaqstan DSU-ǵa kirgende, Eýra­zııalyq odaqqa múshe elderdiń aldynda kedendik bajdardyń tó­mendetilgen mólsherlemesi qol­danylatyn taýarlardyń qoz­ǵalysyn baqylaý júıesin qurý mindettemesin moınyna alǵan edi. Sonyń aıasynda «Vırtýaldy qoıma» modýli 1 sáýirden bas­tap iske qosyldy. Modýl salyq tóleýshiniń qoımasyndaǵy taýar­dyń Qazaqstanǵa ákelýden bastap, tutynýshyǵa ótkizýge deıingi tiz­­­begin qadaǵalaýǵa múmkindik be­redi. Bul Qazaqstanda zattardyń ın­ter­net naryǵyn damytýǵa ba­ǵyt­­talǵan zańnamalyq qujatt­ar­dyń alǵashqysy.

«2018 jyly Reseı IoT-ba­ǵytqa 4 mlrd AQSh dollaryn aýdar­dy. Bul qarjyǵa aqparatty tehnologııany satyp alý, qyzmet kórsetý jáne baılanys salalaryn aqparatty tehnologııa baǵ­darlamalarymen qamtamasyz etý shyǵyny kiredi. 2019-2020 jyldary memlekettik sektor IoT sektoryna «aqyldy qalalar» problemasyn sheshý úshin ınvestısııa salýdy josparlap otyr. IoT sektoryn jeke-dara damyta almaımyz. Naryqtyń bul segmenti álemdik tehnologııalar naryǵymen ınte­grasııalanýymyzǵa, tehnologııa tiz­begine tezirek qosylýymyzǵa múmkindik beredi», deıdi Andreı Sýstavov.

Sarapshylar bizge IT nary­ǵynyń qazirgi qalyptasqan qu­ry­lymyn emes, oǵan qatysty kóz­qarasty ózgertý qajet ekenin aıtady. Osylaı bolǵanda ekonomıkany sıfrly júıege kó­shýdiń qarqyny kúsheıetin kó­rinedi. Osyǵan qatysty IT qaýym­dastyq prezıdenti Nurlan Isın bizben áńgimesinde IT nary­ǵy­nyń ıntegrasııasy degen termın paıda bolatynyn aıtty. Je­keshelendirý nátıjesinde shet­e­ldik ınvestorlardyń qata­ry kóbeıdi. Bizge olarmen báse­kelesýge týra keledi. Biz aqpa­rattyq qaýipsizdigimizdi ózimiz ázi­r­­­legen aqparattyq tehno­logııa­nyń kúshimen ǵana qorǵaı alamyz.

Nurlan Isınniń sózinshe, bar­lyq salany birdeı qamtyp, ozyp shyǵý múmkin emes. Sondyqtan múmkindigimizge saı keletin, shamamyz kóteretin sektorlarǵa qar­jy salǵanymyz durys shyǵar. IT salasynda baǵyt-baǵdar naqty­lanbaı, konsensýsqa jetý múmkin emes.

«Almatynyń IT múmkindigin Qazaqstannyń múmkindiginen bólip qaraýǵa bolmaıdy. Sondyqtan Almatynyń IT sektorynyń múm­kindigi memlekettik deńgeıde zert­telýi kerek. Baǵyt pen baǵ­dar zertteý nátıjesi boıynsha naq­­tylanýy kerek. Almaty ákim­digi janynan qurylǵan IT-keńe­si osy máselelerdi tereńdep zert­­teýdi qolǵa alýy tıis. Bul ba­ǵyt-baǵ­darlardy durystap úıles­ti­rýge múmkindik beredi», dep túıdi oıyn Nurlan Isın.