Súıispenshilik kúlli jaratylys ataýlynyń – sebepkeri. О́ıtkeni, Alla adamdy Abaı atamyz aıtqandaı súıispenshilikpen jaratqan. Sondyqtan da súıispenshilik uıalaǵan qoǵam, otbasy tynyshtyq pen berekeniń bastaýy. «Otbasy nemese shańyraq súıispenshilikke toly bolsa – izgiliktiń kórkem saraılarynyń biri, al berekesiz bolsa – azaptyń tereń shuńqyrlarynyń biri» dep, jazady mysyrlyq tanymal oqymysty Ata ás-Synbatı.
Demek, shańyraqty izgilik saraıyna aınaldyratyn amal, ol – otbasylyq súıispenshilik. Al, azap shuńqyryna túsirtetin is, ol – otbasy músheleri birin-biri jekkórýshilik. Súıispenshiliktiń otyna jylynyp ósken urpaq ómirde meıirimdi, qaıyrymdy, sypaıy, shynaıy bolady. Sol sebepti, súıispenshilik degenimiz – tek otbasynyń ǵana emes, áýlettiń, tuqym-juraǵattyń muraty. Ondaı áýlet júzdegen jyldar ótse de qurymaıdy, ósip-órkendeıdi, tálimdi-tártipti bala-shaǵa ósiredi. Ol balalar ulystyń tiregine aınalady.
Eger áýletim óssin, tuqymym qurymasyn, shańyraǵym shirimesin deseńiz – úı ishińizde súıispenshilik ornatyńyz. Otbasyndaǵy súıispenshilik shartsyz bolýy kerek. «Osylaı isteseń seni súıemin, óıtpeseń súımeımin» deý shartty súıispenshilik belgisi. Bul baıandy, berekeli bolmaıdy. Yqylasqa emes, esepke qurylǵandyqtan bir kúni bir jerden jarylady. О́ıtkeni adamnyń bolmys-bitimi men jaratylysynda taǵdyrdyń úlesi bar. Al taǵdyrdyń ıesi – Alla. Aqyldy adam óz taǵdyrynyń bolmysyn baǵalaı otyryp, keıbir keleńsiz oqıǵaǵa tap kelse, oǵan kóne otyryp, sabyrlyqpen súıispenshilik tanytýy kerek. Qasıetti kitapta: «Rasynda, jaqsy kórgenderińdi durys jolǵa sala almaısyń. Biraq Alla kimdi qalasa ony týra jolǵa salady» deıtin ashyq maǵynaly aıat bar. Osy aıatqa tápsir jasaǵan ǵalymdar bireýdi jaqsy kórý úshin odan tek jaqsylyq talap etý durys emes ekenin aıtady.
Al erli-zaıyptylar arasyndaǵy súıispenshiliktiń belgisin, aralarynda qyzǵanysh bar ma, joq pa, sodan baıqaýǵa bolady. Biraq ta nadan qyzǵanyshtan súıispenshilik izdeýge bolmaıdy. Qyzǵanysh shekten shyqsa, jıirkenishke ulasady. Keıde súıispenshiliktiń ózi qyzǵanyshqa ulasyp ketetin jaǵdaılar bar. Ondaı jaǵdaı – súıispenshiliktiń otyn óshiredi. Sondyqtan saq bolý kerek. Qyzǵanyshtyń eń jamany – súıgen nársesin jaqsylyq jolynan qyzǵaný. Ondaı jaǵdaıda sol qyzǵanǵan nársesi pendeniń óz basyna pále bop jabysady. Odan qutyla almaı álekke túsedi.
Súıispenshiliktiń quny – shynaıy yqylas. Yqylassyz jasalǵan árbir amal qabyl emes. Paıǵambarymyzdan jetken «Amaldyń qabyl bolýy – yqylasqa baılanysty» degen ósıetti, ǵulamalar biraýyzdan «ósıetterdiń atasy» dep baǵa bergen.
Demek, súıispenshiliktiń anasy – yqylas. Yqylas ta ynta bolmasa, súıispenshilik tolyq emes. Ol jylt etpe, áńgúdik súıispenshilikke ulasady. Jaryńa «seni súıemin» dep qoıyp, yqylas-ynta tanytpasańyz, ol adam – súıispenshiliktiń qunyn bilmeıtin, ony tóleýden bas tartqan pende bolǵany. Qunsyz súıispenshilik – kóldeneń tabysqa jatady.
Eger súıispenshilik kórsoqyrlyqqa jeteleıtin bolsa, ol – jaı qumarlyq. Mundaı juptardyń súıispenshiligi bir-birin tanyǵanǵa deıin nemese kezdeskenge deıin ǵana jalǵasady. О́ıtkeni mundaı súıispenshilikte tamyr bolmaıdy.
Otbasylyq qarym-qatynasy súıispenshilikke qurylmaǵan shańyraq – tek otaǵasynyń aıǵaıymen amalsyz ómir súrip júredi de otaǵasynyń bedeli álsiregen nemese ol dúnıeden ótken jaǵdaıda byt-shyt bop tarap ketedi.
Osyndaı dıktatorlyq shańyraqta ósken balanyń rýhy ezilip-janshylyp, sanasy zalymdyqqa beıimdeledi. Múláıim, pasyq bolyp ósedi. Musa kelmeı turǵanda, perǵaýynnyń qol astyndaǵy Israıl urpaqtarynyń jaǵdaıy osyndaı edi. Osy bir tulaboıyna quldyq úreı sińgen adamdardy Musa jaryqtyq 40 jyl boıy (keıbir derekterde 60 jyl) qý mekıen dalada ertip júrip, quldyqtyń qara tańbasy súıegine sińgen urpaq almasqansha (ólip taýsylǵansha) tárbıeledi.
Jalpy alǵanda otbasy múshelerine erkindik súıispenshilik arqyly beriledi. О́ıtkeni súıspenshilik arqyly beriletin bul nyǵymet – otbasylyq birlik-berekeni arttyra túsedi. Osylaı qoǵamda erikti erkin tulǵalar paıda bolady. Erikti tulǵalar – erikti qoǵamdy túzeıdi. Qoǵamda bir-birin súıip, súıispenshilikpen otaý quratyndar kóbeıedi. Sóıtip eldiń, memlekettiń irgetasy bekıdi. Bizdiń aıtyp júrgen zaıyrly qoǵam degenimiz osy.