Úkimettiń baspasóz ortalyǵynda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaev Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý barysy jáne 2020 jylǵa qoıylǵan basymdyqty mindetter týraly aıtyp berdi. Bul týraly Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Berdibek Saparbaev Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimet músheleri elimizdegi barlyq óńirlerdiń, onyń ishinde aýdan ortalyqtary men shalǵaı aýyldardyń turǵyndarymen kezdeskenin atap ótti. Barlyǵy 500-den asa kezdesý ótkizildi, azamattardan 70 usynys kelip tústi, 2500 suraq boıynsha jaýap jáne túsinik berildi.
«Bul kezdesýlerdiń basty mindeti júrgizilip jatqan memlekettik saıasatty jáne turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartý boıynsha qabyldanyp jatqan baǵdarlamalardy túsindirý boldy. Qazaqstandyqtardy kóbine-kóp áleýmettik máseleler – jumyspen qamtý, bilim berý, densaýlyq saqtaý máseleleri tolǵandyrady. Biz, árıne, barlyq qoıylǵan suraqtarǵa jazbasha túrde de, aýyzsha da tolyqqandy jaýap berdik» dedi B. Saparbaev.
Turǵyndardyń tabysyn arttyrý
Vıse-premer 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap eń tómengi jalaqy mólsheri 42500 teńgeni quraıtynyn atap ótti. Búgingi tańda mundaı jalaqyny 1,3 mln-ǵa jýyq adam alady. Sonymen qatar, bıyl 1,5 mln memlekettik jáne azamattyq qyzmetshilerdiń eńbekaqysy kóterildi. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha kásiporyndardyń basshylary da ózderiniń tómen jalaqy alatyn jumyskerleriniń eńbekaqysyn 32%-ǵa kóterdi. Osylaısha, 2019 jyly tómen jalaqy alatyn 1,2 mln qazaqstandyqtyń eńbekaqylary ósti.
Borysh júktemesin azaıtý sharalarymen 565 myńǵa jýyq qazaqstandyq qamtyldy. Bul maqsatqa bıýdjetten 115 mlrd teńge bólindi. Sonymen qatar, barlyq qazaqstandyqtardyń aıyppuldary men ósimpuldaryn esepten shyǵarý boıynsha tapsyrma berildi. Osy sharamen 1,2 mln-ǵa jýyq adam qamtyldy, olardyń 33,6 mlrd teńge somasyna aıyppuldary men ósimpuldary keshirildi.
Aldaǵy jyly 500 myń muǵalimniń jalaqysy 25%-ǵa artady, 215 myń dáriger men meıirbıkeniń jalaqysy tıisinshe 30% jáne 20%-ǵa kóbeıedi. 34 myń mádenıet, óner jáne muraǵat qyzmetkerleriniń, sondaı-aq 25 myń áleýmettik qyzmetkerdiń jalaqysy 30%-ǵa artady.
2,2 mln qazaqstandyqtyń zeınetaqysy 7%-ǵa, memlekettik járdemaqy 5%-ǵa ındeksasııalanady. Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan úsh áleýmettik tólem túri boıynsha 132 myń alýshy úshin járdemaqy keminde 30%-ǵa ósedi.
2019 jyly ataýly áleýmettik kómekpen 1,6 mln qazaqstandyq qamtyldy, onyń ishinde 1,1 mln — balalar. El bıýdjetinen 245 mlrd teńge bólindi.
«Sonymen qatar Úkimetke berilgen tapsyrma jergilikti bılik organdarymen pysyqtaldy, olar qosymsha qoldaý sharalaryn kórsetetin boldy. Sonyń nátıjesinde, 2,2 mln jýyq qazaqstandyq 128 mlrd teńge somasyna qosymsha áleýmettik qoldaýmen qamtyldy» dedi vıse-premer.
Budan basqa, tabysyn jasyrýmen, masyldyqtyń artýymen t. b. baılanysty AÁK qate esepteý máseleleri sheshildi. Úkimet zań jobasyn ázirledi, ony búginde Parlament maquldady.
«Bul jerdegi eń basty másele — kópbalaly otbasylarǵa memlekettik járdemaqylar tólenedi, bul rette mundaı otbasylardyń tabystary eskerilmeıdi. AÁK buryn qalaı tólense, solaı saqtalady. Jańa kómek túri — kepildendirilgen áleýmettik paket» dedi B. Saparbaev.
Qazaqstandyqtardyń jumyspen qamtylýyn qamtamasyz etý úsh jyldan beri Qazaqstanda «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy iske asyrylýda. Onyń basty maqsaty — eńbekke ornalasýda qazaqstandyqtarǵa kómek kórsetý. Iаǵnı, oqytý, belgili bir mamandyqtar boıynsha daǵdylardy ıgerý, granttar men tómen paıyzben shaǵyn nesıeler usyný.
Bıyl «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jumyspen qamtýda qoldaý jáne kásipkerlikti damytý sharalarymen 623 myń adam qamtyldy, onyń ishinde 416 myń adam eńbekke ornalastyryldy, 131 myń adam oqytyldy, 46 myń grant pen shaǵyn nesıe berildi, ońtústikten soltústikke 9 myń adam kóshirildi. A. j. 11 aıda baǵdarlamany iske asyrýǵa bıýdjetten 176 mlrd teńge baǵyttaldy.
Kelesi jyldan bastap «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasynda ózgerister kútilýde. Máselen, qysqa merzimdi kásiptik oqytý jumys berýshilerdiń ótinimderi boıynsha júrgiziledi, «Alǵashqy jumys orny» jáne «Urpaqtar kelisimsharty» jańa tetikteri engiziledi.
Sondaı-aq «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtý men jappaı kásipkerlikti damytý memlekettik baǵdarlamasynyń úshinshi baǵyty aıasynda Mańǵystaý, Qyzylorda, Jambyl, Almaty, Túrkistan oblystary, Nur-Sultan qalasy sekildi eńbekke jaramdy adamdary mol aımaqtan Pavlodar, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan tárizdi eńbek kúshi az aımaqtarǵa azamattardy kóshirý kózdelgen. Bıyl elimizdiń ońtústik óńirlerinen soltústigi men shyǵysyna 9 myńǵa jýyq adam qonys aýdardy. Búginde Nur-Sultannan Ekibastuzǵa 200-ge jýyq adam kóshirildi. Olar jumyspen jáne baspanamen qamtamasyz etildi. Endi atalǵan tájirıbeni Aqmola jáne Qaraǵandy oblystaryna taratý josparda bar.
Halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryn qoldaýdaǵy jańashyldyqtar
«Jalpy, elimizdiń bıýdjetindegi áleýmettik shyǵyndardyń úlesi jyl saıyn artyp keledi. Salystyrý úshin aıtar bolsaq, 2018 jyly bul úles 43% boldy, 2019 jyly – 45%, 2020 jyly — 50%. Bul bizdiń el basshylyǵynyń saıası baǵyty áleýmettik sıpatta ekenin, ıaǵnı halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵanyn bildiredi» dedi B. Saparbaev.
B. Saparbaevtyń aıtýynsha, kásipkerlik belsendilikti yntalandyrý maqsatynda kóp balaly jáne az qamtamasyz etilgen otbasylarǵa mıkrokredıt berý sharttaryn jeńildetý josparlanǵan. Atap aıtqanda, mólsherlemeni jyldyq 6%-dan 4%-ǵa deıin tómendetý, mıkrokredıt berý merzimin 5 jyldan 7 jylǵa deıin ulǵaıtý kútilýde.
Búgingi tańda Qazaqstanda 690 myńǵa jýyq múmkindigi shekteýli adam turady. Olardyń 400 myńy eńbekke jaramdy. Múgedek jandardy áleýmettik qorǵaý aıasynda bıyl bıýdjetten járdemaqy tóleýge jáne tehnıkalyq ońaltý quraldarymen qamtamasyz etýge 400 mlrd teńge bólindi. Sondaı-aq múgedekterdiń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jónindegi 2025 jylǵa deıingi ulttyq jospar qabyldandy jáne oryndalyp jatyr.
Ońaltý máselelerine erekshe nazar aýdarylady. 2020 jyly Nur-Sultan, Kókshetaý jáne Almaty qalalarynda ońaltý ortalyqtarynyń qurylysy bastalady. MJÁ aıasynda jáne Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynyń qarajaty esebinen ońaltý ortalyqtarynyń jelisin damytý máselesi pysyqtalyp jatyr. Pılottyq rejımde múgedek azamattarǵa ońaltý quraldary men qyzmetterin derbes tańdaýǵa múmkindik beretin Áleýmettik qyzmetter portaly jumys isteıdi.
5 jylǵa múgedektik belgilenetin aýrýlardyń tizimi bekitildi, múmkindigi shekteýli balalarǵa keshendi kómek kórsetýdiń jol kartasy jasalyp jatyr, jumys berýshilerdiń múmkindigi shekteýli azamattardy jumysqa ornalastyrý kvotalaryn saqtaýyna monıtorıng kúsheıtiledi. Búgingi tańda 17 myńǵa jýyq jetim balalar járdemaqy alady. Bul sanatqa shamamen 1000 páter jáne 2000-nan astam oqý granty bólindi.
Sheteldik jumys kúshin tartý
Kelesi jyly sheteldik jumys kúshin tartýǵa kvota 49 myń adamnan 29 myń adamǵa deıin qysqartylady, jumys berýshilerdiń ákimshilik jaýapkershilikteri kúsheıtiledi. 30-dan asa sheteldik jumyskerlerdi tartatyn kásiporyndar jyl saıyn josparly túrde tekseriletin bolady. Bul rette 4-shi sanat boıynsha ruqsat berýdi birshama qysqartý josparlanǵan. Sonymen qatar, sheteldik juymskerlerdi otandyq mamandarmen mindetti túrde almastyrý tájirıbesin qaıtarý kózdelgen.
2019 jyly densaýlyq saqtaý salasynda ne isteldi?
2020-2025 jyldarǵa arnalǵan Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy ázirlenip, bekitildi, onyń basty mindeti - kórsetiletin medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn jaqsartý.
«Ol úshin bizge jaqsy medısınalyq kadrlardy daıarlap, medısınalyq qyzmetkerlerdiń statýsyn arttyrý qajet, medısınalyq uıymdardy materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtaýdy jaqsartyp, medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý kerek» dedi vıse-premer.
Sonymen qatar halyqtyń densaýlyǵy týraly Kodeks jobasy ázirlendi, ol qazir Parlament Májilisiniń qaraýynda jatyr.
Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizýge ázirlik boıynsha aýqymdy jumystar atqaryldy.
«Búginde biz daıynbyz. Qazaqstandyqtardyń málimetterin ózektilendirdik, statýstaryn anyqtap, esepke aldyq, qoldanystaǵy aqparattyq júıelerdi kiriktirdik» dedi B. Saparbaev.
2019 jyldyń 11 aıynda jumys berýshiler esebinen Qorǵa 275 mlrd teńgege jýyq qarjy tústi. Jyl saıyn keminde 500-700 mlrd teńge jınaý mindeti jur.
MÁMS engizý nátıjesinde kelesi jyldan bastap bir saqtandyrylýshyǵa shyǵyndarynyń 57,5%-ǵa - 55 myń teńgede 87 myń teńgege deıin ósýi kútiledi, medısınalyq ınfraqurylym damytylady, medısınalyq tehnıkamen jaraqtandyrylý deńgeıi 70%-dan asady, joǵary tehnolorgııaly medısınalyq kómekke qoljetimdilik men medısınalyq qyzmetter kórsetý sapasy artady.
1,8 mln qazaqstandyq tegin dári-dármektermen qamtamasyz etiledi. Jyl saıyn dári-dármektermen qamtamasyz etý úshin 93 mlrd teńge qarajat bólinedi. Búginde DariKz mobıldi qosymshasy iske qosylǵan, onda dárige qatysty nusqaýlyqpen tanysyp, eger onyń quny ruqsat etilgen baǵadan asatyn bolsa, shaǵym jasaýǵa bolady. Sonymen qatar, dári-dármekterdi elektrondy satyp alý men berýdi esepke alý júrgiziledi, barlyq dári-dármek túrleriniń baǵasyn retteý engizildi, 1439 biryńǵaı baılanys ortalyǵy men dári-dármekterdi alǵany týraly sms-habarlama iske qosylǵan. Pasıentterdiń qajettiligi men olarǵa bosatýǵa deıin dári-dármektermen qamtamasyz etý júıesin tolyq avtomattandyrý júrgizilýde, dári-dármekterdi qadaǵalaý júıesi engizilýde.
«Osy aıdyń sońyna deıin biz I toqsanǵa dári-dármekterdi satyp alýdy qamtamasyz etýimiz kerek, qańtar aıynda bizde dári-dármekter tapshylyǵy bolmaýy tıis» dedi B. Saparbaev.
Bilim berý salasynda josparlanǵan reformalar
Úkimet 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan Bilim berý men ǵylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn ázirlep, bekitti, onda 3 jastan 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi tárbıemen 100% qamtý sharalary, apatty jáne úsh aýysymdyq mektepter máselelerin sheshý, jeke ınvestorlardy tartýmen MJÁ jobalaryn iske asyrý qarastyrylǵan.
Joǵary oqý oryndaryn ońtaılandyrý jumystary júrgizildi. Úkimet janynan komıssııa quryldy. 7 JOO tekserýden ótti. Keıbir JOO-lardyń lısenzııalary qaıtaryp alynady, keıbireýleri biriktiriletin bolady.
Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesine kelsek, 2020 jyldyń 1 tamyzynan bastap elimizdegi barlyq mektepterde beınebaqylaý kameralary ornatylady. Oǵan shalǵaıdaǵy aýyldardyń mektepteri jatpaıdy.
Oqý jylynyń sońyna deıin barlyq mektepter qolaıly ortamen qamtamasyz etiledi, ıaǵnı, barlyq daladaǵy dárethanalar joıylady.