Pedagog mártebesi bıikteıdi

El bolyp eńsemiz kóterilip, damyǵan eldiń qataryna qosylýǵa nıet etip jatqanda olqy tusymyzdy toltyrýdy qolǵa aldyq. Sonyń biri – pedagog bedeli. «Alty Alashtyń balasy bas qossa, tórdegi oryn muǵalimdiki», dep Maǵ­jan Jumabaev aıtqan edi. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev el arasyndaǵy osy sózdi qaıta tiriltip, 2019 jylǵy 30 jeltoqsan kúni «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa qol qoıyp, pedagog mártebesin zańmen bekitti.

«Pedagog mártebesi týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine pedagog már­tebesi, oqýshy men muǵalimge júktemeni tómendetý máseleleri boıynsha ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalary Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jylǵy 5 qazandaǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýyn jáne Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy pedagogterdiń Tamyz konferensııasynda aıtqan tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda ázirlengen bolatyn.

Jańa zańda qarastyrylǵan pozısııa­lardyń barlyǵy muǵalimniń jeke damýyna jáne oqý prosesin jetildirýge múm­kindik beredi. Atap aıtqanda, peda­gogtiń oqytý men tárbıeleýdiń avtor­lyq ádisterin ázirleý jáne qoldaný, oqý quraldaryn tańdaý, aqparattyq resýrs­tardy tegin paıdalaný, biliktilikti arttyrý jáne taǵylymdamadan ótý for­malaryn tańdaý boıynsha kásibı qu­qyqtary keńeıtildi.

Pedagogke tán emes fýnksııalar­ǵa tartýǵa, shamadan tys esep berýge, ne­gizsiz tekserýler júrgizýge tyıym salý arqyly júktemeni azaıtý boıynsha jeke normalar kózdelgen. Osy normalar bu­zyl­ǵan jaǵdaıda quqyq buzýshylyq sýbek­tisine baılanysty 20-dan 120 aılyq eseptik kórsetkishke (AEK) deıin aıyppul salynady.

Budan bólek, pedagog mamandardyń balalaryn balabaqshaǵa ornalastyrýda basymdyq berý, «Qazaqstannyń eńbek sińirgen ustazy» memlekettik marapaty sııaqty birqatar materıaldyq emes yntalandyrý qarastyrylǵan. Bul rette áskerı qyzmetke shaqyrýdy ke­ıinge qaldyrý, aýyldyq jerde jumys isteıtin pedagogterge joǵary jalaqy tóleý, densaýlyǵyn saqtaý, «Úzdik pedagog» syndy granttarǵa áleýmettik kepildikter saqtalǵan.

Jergilikti atqarýshy organdarǵa peda­gogterdiń eńbegin kótermeleýdiń qosymsha sharalaryn, sonyń ishinde jer­gilikti erekshelik belgilerimen, qur­metti ataqtarmen marapattaý, birjolǵy syıaqy tóleý quqyǵy beriletin bolady.

Kózdelgen normalardyń mańyzdy blok­tarynyń biri – materıaldyq ynta­landyrý. Negizgi materıaldyq yntalan­dyrý­larǵa synyp jetekshiligi men dáp­ter teksergeni úshin eki ese mólsherde qosymsha aqy, pedagogıkalyq sheberligi úshin qosymsha aqy, barlyq pedagogter úshin demalys ýaqytyn 56 kúnge deıin ulǵaıtý, tálimgerlik úshin qosymsha aqy tóleý jáne basqa da sharalar jata­dy. Buǵan qosa magıstr dárejesi bar tul­ǵalar úshin 10 AEK mólsherinde qosymsha aqy qarastyrylǵan. Bul norma óz kezeginde mektepte jumys isteıtin 5029 pedagogke qatysty jáne mektepterge akademııalyq dárejesi bar jańa ma­man­dardy tartýdy kózdeıdi.

«Pedagog mártebesi týraly» zańdy Má­jilis depýtattary da qyzý talqylap óz tara­pynan birqatar usynys aıtyp, túze­týler engizdi. Olar: – 2021 jylǵy 1 qyr­kúıekten bastap orta bilim berý uıymdary pedagogteri úshin aptalyq normatıvtik oqý júktemesin 18 saǵattan 16 saǵatqa tómendetý jónindegi norma;

– pedagogterdiń pedagogıkalyq etıka normalaryn buzýy buryn kózdelgendeı ákimshilik quqyq buzýshylyqqa emes, Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksinde kórsetilgen kásibı jaýap­syz­dyqqa ákep soǵatyn teris qylyqqa teńestirildi;

– bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ aıqyndaıtyn tizbe boıynsha bilim alýshylar men tárbıelenýshiler ara­syndaǵy halyqaralyq olımpıa­dalardyń, konkýrstar men sporttyq jarystardyń jeńimpazyn, júldegerin daıyndaǵan pedagogke tıisti memlekettik bilim berý uıymynyń qyzmeti boıynsha únemdeý esebinen laýazymdyq úsh aı­lyq aqy mólsherinde birjolǵy syıaqy tólenýin kózdeıtin norma engizildi;

– «Qazaqstannyń eńbek sińirgen us­tazy» qurmetti ataǵymen marapat­tal­ǵan pedagogke 1000 eselengen aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde birjolǵy tólem belgilendi;

– mádenıet jáne sport salasyndaǵy memlekettik bilim berý uıymdarynyń jáne áskerı oqý oryndarynyń pedagog­terine magıstr dárejesi úshin 10 eselengen aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde qosymsha aqy engiziledi;

– aýyldyq jerlerde jumys isteıtin pedagogterge jeke turǵyn úı qurylysy úshin jer ýchaskelerin basym tártippen berýge kepildik belgilendi;

– pedagogtiń bilim alýshylar, tár­bıelenýshiler jáne olardyń ata-anasy nemese ózge de zańdy ókilderi tarapynan ózine qurmetpen qaraýdy jáne tıisti minez-qulyqty talap etý quqyǵy naqtylandy;

– muǵalimderdi ózderine tán emes jumystarǵa tartý, olardy qoǵamnyń áleýmettik, mádenı jáne ekonomıkalyq damýyna járdemdesýge mindetteıtin nor­malar jáne qaıtalanatyn erejeleri bar normalar alynyp tastaldy;

– óziniń laýazymdyq mindetin oryndaý kezinde pedagogke bylapyt sóı­legen, mazaq qylǵan, beıádep is-áre­ketter jasaǵan jáne de buqaralyq aqparat quraldaryn nemese telekommýnı­kasııa jelilerin paıdalaný arqyly basqa da osyndaı áreketterge barǵan adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylady. Mysaly, pedagogterge etıkaǵa jat qylyq kórsetken jeke tulǵaǵa 30 AEK mólsherinde aıyppul salý kózdel­gen. Eger ol adam osy ákimshilik jaza qol­danylǵannan keıin bir jyl ishinde qaı­talap jasaǵan bolsa, oǵan 40 AEK mól­sherinde aıyppul salynady nemese 5 táýlikke deıingi merzimge ákim­shi­lik qamaýǵa alynady. Osy quqyq buzý­shylyqty on eki jastan on alty jasqa deıingi balalar jasasa, ata-anasyna nemese olardy almastyratyn adamdarǵa 20 AEK mólsherinde aıyppul salynady. Osy áreket ákimshilik jaza qoldanylǵannan keıin bir jyl ishinde qaıtalansa, bul aıyppul 10 AEK-ke ósedi;

– joǵary oqý oryndarynyń pedagog­terinen basqa, barlyq pedagogterge áskerı qyzmetke shaqyrýdy keıinge qaldyrý jónindegi norma qarastyryldy. Buryn mundaı norma tek aýyldyq jerlerde jumys isteıtin pedagogterge qatysty edi.

Ustazdardyń quqyǵy, bedeli, áleý­mettik jaǵdaıy zańmen bekitilip, úlken qurmet kórsetilgen soń, olarǵa qoıy­latyn kásibı talap ta arta túsedi. «Mek­teptiń jany – muǵalim. Ol qandaı bolsa, mektep te sondaı bolmaqshy. Iаǵnı, muǵa­lim bilimdi bolsa, balalar mektep­ten tereń bilim alyp shyqpaqshy. Solaı bol­ǵan soń, eń áýeli mektepke keregi – bilimdi, pedagogıka, metodıkadan habar­dar, jaqsy oqyta biletin muǵalim», degen Ah­met Baıtursynulynyń sózi búgingi us­tazǵa qoıylatyn talapty dóp basyp tur.

Balabaqsha – mektep – kolledj – joǵary oqý ornynda beriletin bilim men tárbıeniń qaınar kózi ustazdyń óresine, bilimdiligine baılanysty.

Jańa zań elimizdiń tıisti deńgeıdegi bilim ordalaryndaǵy muǵalimderge de, bilim alýshylarǵa da tıimdi bolyp, bilim sapasyn arttyrýǵa zor múmkindik beredi dep senemin.

Ábdimanap BEKTURǴANOV,

Májilis depýtaty,

Nur Otan partııasynyń  «Bilim berý» baǵyty boıynsha partııalyq kýratory