11-15 jastaǵy árbir besinshi qazaqstandyq jasóspirim aı saıyn býllıngtiń qurbany nemese qatysýshysy bolady. Oǵan qatysý uldar arasynda kóbirek taralǵan.
Búginde býllıng álem mektepterinde keńinen taralyp otyr. Býllıng sózi aǵylshyn tiliniń bully, ıaǵnı qorqytý uǵymyn beredi. Bul fızıkalyq agressııany ǵana emes, psıhologııalyq qysym, qorqytý, tartyp alý, qorlaý degendi bildiredi. Mundaı teris áreketter fızıkalyq baılanys, sózder nemese basqa da ádister túrinde bolýy múmkin. Mysaly, bet kórinisin ózgertý nemese ádepsiz qımyl, sondaı-aq býllıngtiń qurbanyn toptan, qaýymdastyqtan ádeıi shyǵaryp tastaýǵa umtylý.
Bir jyldan asa ýaqyt buryn elimizdegi Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵynyń «Mektep jasyndaǵy balalardyń densaýlyqqa qatysty minez-qulqy» («Health behaviour in school-aged children») taqyrybyndaǵy zertteý toby jasóspirimder arasyndaǵy densaýlyq pen ál-aýqat kórsetkishterin zerdeleý maqsatynda qazaqstandyq oqýshylar arasynda saýaldama júrgizdi. Zertteý toby mundaı kórsetkishterdi ár 4 jyl saıyn jınap zertteıdi.
Mektep oqýshylaryna saýaldama júrgizý barysynda, sońǵy eki aıda olardyń býllıngke nemese kıberbýllıngke qanshalyqty jıi qatysqanyn, ózderi onyń qurbandaryna aınalǵany jaıly suraqtar qoıyldy. DSUO zertteý toby ǵalymdarynyń aıtýynsha, býllıng qurbandarynyń da, qatysýshylarynyń da ilespe jáne bolashaqta psıhıkalyq densaýlyqqa baılanysty problemalary bar. Belgili bolǵandaı, 11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 17%-y mektepte aıyna bir nemese birneshe ret býllıng qurbany bolǵan. Bul rette aýyldyqtarmen salystyrǵanda qala oqýshylary jıi zardap shegetinin aıta ketken abzal. Uldar men qyzdar arasynda býllıngtiń taralýy 15 jasqa jaqyndaǵanda azaıady.
Mektepte basqa adamdardyń býllıngine aıyna bir nemese birneshe ret 11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 20%-y qatysty. Osy minez-qulyqtyń taralýy 11 jáne 13 jastaǵy er balalar arasynda eń joǵary kórsetkishke ıe eken. Sonymen qatar jańa tehnologııalardy damytýmen jáne áleýmettik jelilerdi tanymal etýmen býllıngtiń jańa túri kıberbýllıng paıda boldy.
Kıberbýllıng mysaldaryna qorlaý habarlamalaryn jiberý (mátin nemese ınternet arqyly), áleýmettik jelilerde elemeýshilik pikirlerdi jarııalaý, kemsitý fotosýretterin ornalastyrý, sondaı-aq elektrondy nysanda bireýdi qorqytý jatady.
Kıberbýllıng depressııa, úreı, ózin-ózi tómen baǵalaý, emosıonaldyq buzylýlar, psıhobelsendi zattardy qoldaný jáne sýısıdtik minez-qulyq sııaqty psıhıkalyq densaýlyq pen kúrdeli problemalardy damytýǵa yqpal ete otyryp, jasóspirimderdiń densaýlyǵyna teris áser etedi. Búginde 11-15 jastaǵy jasóspirimderdiń 12%-y kem degende bir ret nemese odan da kóp kıberbýllıngke ushyraǵany belgili boldy.
Kem degende bir ret basqa adamdardy kıberbýllıng qurbany etýge jasóspirimderdiń 11%-y qatysqan. Aıta keterligi, mundaı minez-qulyq uldar arasynda keń taralǵan.
Ǵalymdardyń pikirinshe, býllıngti mektep deńgeıinde tómendetý sharalary býllıngtiń aldyn alý boıynsha baǵdarlamalardy engizýdi, ata-analardy tartýdy, tártiptik ádisterdi qoldanýdy, mekteptegi áleýmettik ahýaldy jaqsartýdy, balalardy qadaǵalaýdy qamtıdy.
Ulttyq deńgeıde keshendi strategııalar men aldyn alý baǵdarlamalary, joǵary aqparattandyrý, sondaı-aq býllıng pen kıberbýllıng qurbandaryna qoldaý kórsetý qyzmetin damytý mańyzdy.
DSUO zertteý toby ǵalymdarynyń pikirinshe, zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne densaýlyq saqtaý qyzmetteriniń ózara is-qımylyn jaqsartý jáne zorlyq-zombylyqqa qatysty qoldanystaǵy zańdardy baǵalaý býllıng pen kıberbýllıngke qarsy kúrestiń negizgi quramdas bóligi sanalady.