Jyl saıyn mamyr aıyndaǵy «Sońǵy qońyraý» saltanaty qarsańynda mektep bitirip, shartarapqa tarap ketken túlekter araǵa on, jıyrma, otyz jyl salyp óz uıalaryna saǵynyshpen oralyp jatady. Mektebin aralap, ustazdarymen júzdesip maýqyn basady, synyptastar bir-birin kórip, otbasylarymen tanysyp máre-sáre bolady. О́mirden ótken ustazdar men synyptastar rýhyna Quran aıattaryn baǵyshtap, sadaqa taratady. Mundaı «on jyldyq, jıyrma jyldyq» dep atalatyn basqosý merekeleri qazir barlyq mektepterde dástúrge aınalǵan.
Munyń bári durys ta bolar, biraq... Aıtpaǵymyz – osyndaı basqosýlar ne beredi? Sol kezdesýlerge qatynasýshylarǵa, bolmasa keıingi jastarǵa paıdasy qandaı? Osyndaı saýaldarǵa jaýap taba almaı kúmiljıtinimiz ras. О́ıtkeni, mundaı kezdesýler kóp jaǵdaıda asyn iship, aıaq bosatýdan ári aspaıdy. Bir jylda aýyldyq jerdegi bir mektepti shamamen 50-60 túlek bitirdi degende, árqaısysy 50 myń teńgeden shyǵardy degenniń ózinde 2 500 000 – 3 000 000 teńge qarajat jınalady. Aqsha kóbine meıramhanaǵa, «pohod» dep atalatyn júriske ketedi, saǵynysqan dostardyń keıin jyr qylyp aıtyp júrýine turatyn «júzip ishýge» jumsalady jáne sonymen aıaqtalady. Keshe ǵana ańsap tabysqan synyptastar sońynda kimniń qaıda «basy aýyryp» jatqanyn bilmegen kúıinde bet-betine tarap-tarap ketedi. Quddy mektep bitirýshilerdiń mereıtoılyq júzdesýiniń máni de, sáni de ár butanyń túbinde shúmegin jel úrlep ýildeı shashylǵan bos bótelkelermen ólshenetindeı. Ashy sýǵa qor bolǵan qaıran qarajat deısiń osyndaıda, onyń ornyna aýyl úshin, aýyldyń qarakóz jasóspirimderi úshin ıgilikti is tyndyrsa ǵoı! Keshegi toqyraý jyldarynda shańyraǵy biraz shaıqalyp, irgesin jel úńgigen aýyldardyń sol qalpynan eńse kótere almaı qalǵandary bar, onda keteýi ketip turǵan dúnıeler de shash-etekten. Keshe ǵana óziniń besiginen shyqqan balasy azamat bop oralǵan soń araq iship, kóńil kóterip qana qoımaı, aýyl-anasyna járdem qolyn sozsa deısiń.
Mereıtoıǵa qatar kelgen 10, 20, 30, tipti odan da arǵy jyldardyń túlekteri kúsh biriktirse, kúshi jetpese jartylaı jumysty kelesi jylǵy túlekterge tabystasa, aýylda biraz sharýanyń basy qaraıar edi. Túlekter bárin tyndyryp tastamaǵanymen, aýyldy kórkeıtýge, jaryqtandyrýǵa, jastar úshin sporttyq shaǵyn keshender men alańdar salynýǵa, taǵy da basqa ıgi isterge qozǵaý salsa qandaı ǵanıbet?! Saǵynyshty kezdesý aıasyndaǵy kóńil kóterý, qydyrys, serýendermen, ózge de mándi, mańyzdy sharalarmen birge elge paıdasy tıetin ıigilikti is atqarylsa, aýyldastar úshin, olardyń bolashaq urpaqtary – ózderimizdiń baýyrlarymyz úshin zor saýapty is bolar edi.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.