Qazirgi tańda turmystyq qajettilikterdi sheshýge, iri satyp alýlar jasaýǵa nemese kútpegen shyǵyndardy jabý maqsatynda nesıe alý qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Alaıda keıde qarjylyq qıyndyqtar týyndap, nesıeni ýaqytyly tóleý múmkin bolmaı qalady. Mundaı jaǵdaıda boryshkerlerge neni bilgen mańyzdy? Osy saýal tóńireginde qajetti keńester alý úshin sarapshy mamandarǵa júgingen edik.
Búginde elimizdiń nesıe saıasatyna birqatar ózgeris enip otyr. Atap aıtqanda, endi boryshkerler qaryzyn 30 kúnnen artyq keshiktergen jaǵdaıda ekinshi márte nesıe berýge tyıym salynady. Sondaı-aq alǵash ret nesıe rásimdeýshilerge qatysty talaptar qatańdaıdy. Osyǵan baılanysty qaryz alýshylardyń da jaýapkershiligi aıtarlyqtaı artatyny túsinikti. Bank máseleleri jónindegi táýelsiz sarapshy Nurjan Bııaqaevtyń aıtýynsha, tólemdi keshiktirgen jaǵdaıda eń aldymen nesıe berýshi tarapqa habarlaý kerek.
«Eń aldymen bankke nemese sizdiń nesıeńiz rásimdelgen mıkroqarjy uıymyna júginý qajet. Sol jerde tólem boıynsha qıyndyq týyndaǵanyn nemese merzimi ótip ketken bereshek qalyptasqanyn kórsetip, resmı túrde ótinish jazǵan durys. Bul jaǵdaıda mindetti túrde jazbasha habarlaý usynylady. Múmkindik bolsa, uıymnyń bólimshesine nemese fılıalyna jeke baryp, oflaın formatta tapsyrǵan jón. Al eger ondaı múmkindik bolmasa, ótinishti onlaın túrde, mobıldi qosymsha nemese resmı servıster arqyly joldaýǵa bolady. Degenmen eń tıimdisi – máseleni aldyn ala eskertip, uıymǵa tikeleı ózińiz baryp habarlasý», deıdi Nurjan Bııaqaev.
Endi boryshkerlerdiń bank shottary tolyq buǵattalmaıdy
Sarapshy mamannyń aıtýynsha, eger ótinishte keltirilgen málimetter qanaǵattanarlyq jaǵdaıda bolmasa bank tolyqtaı bas tartyrýǵa quqyly. Sol sebepten nesıe berýshi tarappen júzbe-júz kezdesý máseleni jeńildetýge aıtarlyqtaı jol ashady.
«Bólimshege barǵan kezde ótinishke túrli rastaıtyn qujattardy qosa tirkeýge múmkindik bolady. Mysaly, azamat jumystan aıyrylǵan bolsa, jumystan bosatylǵany týraly anyqtama usyna alady. Eger jumyssyz retinde tirkelse, tıisti memlekettik portaldan alynǵan anyqtamany qosa beredi. Jalaqysy azaısa, tabysynyń tómendegenin rastaıtyn qujat tapsyrýyna bolady. Eger jumysta qysqartý bolsa, sol týraly buıryq nemese anyqtama beriledi. Densaýlyǵyna baılanysty eńbekke jaramsyzdyq nemese múgedektik jaǵdaıy týyndasa, medısınalyq qujattar usynylady. Sondaı-aq dekrettik demalysqa shyqqan jaǵdaıda da tıisti anyqtamalar tirkeledi. Qarjylyq jaǵdaıdyń nasharlaǵanyn dáleldeıtin ózge de qujattardy qosa berý mańyzdy. Osyndaı qujattar tolyq usynylsa, bank ótinishti jan-jaqty qarap, oń sheshim qabyldaýy múmkin. Al eshqandaı rastaıtyn qujattar bolmasa, bank ótinishti keri qaıtarýǵa nemese bas tartýǵa zańdy túrde quqyly», deıdi sarapshy.
Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 18 paıyz deńgeıinde saqtap qaldy
Resmı málimetterge súıensek, elimizde 2024 jyly shamamen 8,9 mıllıon adam nesıe alǵan. Bul el halqynyń edáýir bóliginiń qarjy uıymdary aldynda qaryz mindettemesi bar ekenin kórsetedi. О́tken jyly nesıe alýshylar sany azdap qysqarǵanymen, eldegi qaryz alýshylar sany áli de joǵary deńgeıde qalyp otyr. Bul rette bir adamnyń atyna keıde birneshe nesıe rásimdelgenin de esten shyǵarmaǵan jón. Al qaryz alýshyǵa bank kelisim bermeı, is sotqa ótkende nesıe tóleýshiniń óz quqyqtaryn bilgen mańyzdy deıdi qarjyger.
«Eger bank sotqa júginse, qaryz alýshynyń zańmen qorǵalatyn quqyqtary bar. Sot prosesinde bank talapker retinde, al qaryz alýshy jeke tulǵa retinde jaýapker bolyp tanylady. Alaıda bank tarapynan zańbuzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda, azamat qarsy talap qoıýǵa quqyly. Mundaı kezde bank jaýapker retinde qaralýy múmkin. Qaryz alýshy sotta óz múddesin jeke qorǵaýǵa, sondaı-aq zańgerdi nemese advokatty ókil retinde tartýǵa quqyly. Sonymen qatar ol bank talaptaryna qarsylyq bildirip, qarsy talap-aryz bere alady. Qajet bolǵan jaǵdaıda qaryzdy óteý kestesin qaıta qaraýdy suraýǵa da quqyǵy bar. Sondaı-aq tatýlasý nemese medıasııa rásimine qatysý múmkindigi qarastyrylǵan. Ádette sottyń aldyn ala otyrysynda sot taraptarǵa tatýlasý, medıasııa nemese qaryzdy qaıta qurylymdaý joldaryn usynady. Eger taraptar ózara kelisimge kele almasa, is jalpy tártippen sot qaraýyna jiberiledi. Sondyqtan qaryz alýshy sotqa shaqyrtý alǵan jaǵdaıda óz quqyqtaryn tolyq paıdalanyp, barlyq qujattaryn muqııat daıyndap, qajet bolsa kásibı zań kómegine júgingeni durys», deıdi Nurjan Temirǵalıuly.
Nesıe – nesibe emes
Kóp jaǵdaıda qaryz alýshylar nesıeni nesıemen jaýyp jatady. Qarjy mamanynyń aıtýynsha, bul eń óreskel sheshimderdiń biri. Sarapshy másele tipti sheshimin tappasa nesıe rásimdemeı, ózgelerden qaryz alyp jaǵdaıdy retteýge shaqyrady.