Kópbalalyǵa járdem de kóbirek

Sodan bolar Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov 2019 jylǵy jumys qorytyndysy jáne 2020 jylǵa arnalǵan negizgi mindetter boıynsha ótken alqa otyrysynda aldymen áńgimeni jumyssyzdar, járdemaqy, kóp balaly analardyń máselelerinen bastady. Jıynǵa Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov qatysty.

Mınıstrlik 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap engizilgen kóp balaly otbasylarǵa arnalǵan memlekettik járdemaqylardy endi 8-shi jáne odan keıingi balaǵa saralaýdy josparlap otyr. Sonymen 2019 jyldyń qory­tyndylary boıynsha 486 myń otbasyna nemese 2,4 mıllıonǵa jýyq adamǵa ataý­ly áleýmettik kómek (AÁK) taǵaıyndaldy. Jalpy alǵanda, AÁK 244,2 mlrd teńge somasynda tólendi.

– Kóp balaly otbasylarǵa tabystaryna qaramastan balalar sanyna qaraı saralanǵan mólsherde 42 500-den 74 400 teńgege deıin tólenetin jár­dem­aqy engizildi. Bul járdemaqy qazir­diń ózinde shamamen 370 myń otbasyna tólendi. 2020 jyl­ǵa osy maqsattarǵa bıýdjette 177,6 mlrd teńge qarasty­ryl­ǵan. Qazirgi ýaqytta 8-shi jáne odan keıingi balaǵa arnalǵan járdem­aqylardy shamamen ár balaǵa 4 AEK-ten saralaý máselesin qaras­tyrýdamyz. Mysaly, 8 bala­ǵa beriletin járdemaqy mól­sheri 85 myń, 10 balaǵa – 106 myń, 15 balaǵa 159 myń teńge­ni qu­raı­dy, – dedi Birjan Nurym­betov.

Aıtpaqshy mınıstr jańa tásilderge sáıkes AÁK toqsan saıyn taǵaıyndalatynyn atap ótti. Eger eńbekke qabiletti áleý­mettik kómek alýshylar jumys­qa ornalasýǵa járdemdesý shara­larynan bas tartsa, onda AÁK kórsetý búkil otbasyna toqta­ty­latyn bolady.

Bıyl 1 aqpa­nda kómek 37,4 myń­nan astam otbasyna nemese 187,3 myńnan astam adamǵa, sonyń ishinde 122,9 myń balaǵa taǵaıyn­daldy. Sonymen qatar tabysy az otba­sy­lardyń balalary úshin kepil­dendirilgen áleýmettik toptama engizildi jáne berile bastady. Endi ákimniń áleýmettik máse­leler jónindegi orynbasarlary kepildendirilgen áleýmettik toptamalardyń ýaqtyly berilýin qamtamasyz etýi kerek. Tabysy az otbasyndaǵy árbir balaǵa mem­lekettik kómek kórsetilýi qajet.

– Jyl saıyn elimizde 400 myń­ǵa jýyq sábı dúnıege keledi. Ana men balany qoldaý úshin bir­qatar járdemaqy qarasty­rylǵan. Sonymen bala týý jáne 1 jasqa deıingi balanyń kútimi úshin jumys istemeıtin ana­larǵa bıýdjetten memlekettik járdemaqy, al jumys isteıtin analarǵa Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan áleýmettik tólemder qarastyrylǵan. 2019 jyly bıýdjetten 78 mlrd teńge, MÁSQ-dan 167 mlrd teńge bó­lindi. 2020 jyly bıýdjetten 84 mlrd teńge jáne MÁSQ-dan 187 mlrd teńge bólinedi, – dedi bul jóninde mınıstr.

Sondaı-aq ol bala kútimi boıynsha demalysta júrgen áıelderdiń zeınetaqy jarnalary sýbsıdııalanatynyn atap ótti. 2019 jyly 5 mlrd teńge bólingenin, 2020 jylǵa 6 mlrd teńge qarastyrylǵanyn aıta ketti. «Altyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen marapattalǵan, «Batyr ana» ataǵyn alǵan 235 myń kóp balaly anaǵa arnaıy járdemaqy tólenýde. Múm­kin­dikteri shekteýli balaǵa, bala kezinen birinshi toptaǵy káme­letke tolǵan múgedekke kútim jasap otyrǵan 99 myń adam aı saıyn járdemaqy alady.

2019 jyly ana men balany qoldaýǵa bıýdjetten já­ne MÁSQ-dan 372,4 mlrd teńge bólindi. 2020 jylǵa osy maq­sat­tarǵa 558,5 mıllıard teńge qarastyrylǵan. Endi mınıstrlik bala kútimi boıynsha járdemaqy tóleý merzimin 1,5 nemese 3 jyl­ǵa deıin ulǵaıtý nusqalaryn qa­ras­tyrýda.

Al jumyspen qamtý máse­le­sine keletin bolsaq, «Eńbek» mem­lekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde jumyspen qam­týǵa járdemdesý sharalary­men qam­týdy 660-tan 735 myń adamǵa deıin arttyrýdy josparlap otyr. Ná­tı­jeli jumyspen qamtýdy já­ne jappaı kásipkerlikti damytýdyń «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý aıasynda 2019 jyly jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalarymen 660 myń adam qamtyldy. Olardyń 36 paıyzy – jastar, jartysyna jýyǵy áıelder jáne 60 paıyzy – aýyl turǵyndary.

– 450 myń adam jumysqa, onyń 383 myńy nemese 85 pa­ıyzy turaqty jumys oryndaryna ornalastyryldy. 150 myńnan astam adam oqytyldy, sonyń ishinde 75 myń adam bıznes negizderine oqýdan ótti. О́z isin damytý úshin shamamen 18 myń jeńildetilgen mıkrokredıt, 40 myńnan astam memlekettik grant berildi. Bul 18 myń qosymsha jumys ornyn ashýǵa múmkindik berdi. Memleket sýbsıdııalaǵan jumys oryndaryna 140 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Soltústik óńirlerge 9 myńnan astam adam qonys aýdardy, onyń 4,5 myńy eńbekke qabiletti jastaǵy adamdar, olardyń basym bóligi jumyspen qamtylyp, bıznesin damytyp, basqa da qoldaý sharalaryn alyp jatyr. Qazir jumyssyzdyq deńgeıi 4,8 paıyzdy quraıdy. Eger arnaıy baǵdarlama bolmasa, búgingi tańda jumyssyzdyqtyń deńgeıi 7,9 paıyzdy quraıtyn edi, – dedi Birjan Nurymbetov.

1991 jyldan beri 1 mln 57 myń etnostyq qazaq tarıhı otanyna oralyp, oralman mártebesin alǵan. 2019 jyly respýblıkaǵa 9 993 otbasy (17,7 myń etnostyq qazaq) keldi. Azamattyq alý úshin qujattardy tapsyryp úlgermegen 8,2 myń etnostyq qazaq ótken jylǵy oralman már­tebesin uzartý boıynsha birjol­ǵy aksııa sheńberinde Qazaqstan azamattyǵyn aldy.

Jambyl oblysynda turǵyn­dardyń turmystyq tabysyn jaq­­sartý jobasy qolǵa alynyp, respýblıkalyq bıýdjetten 7,2 mlrd teńge bólingeni bel­gili. Jıynda Jambyl oblysy ákiminiń birinshi orynbasary B.Orynbekov osy joba boıyn­sha búginde 7885 aýla qamtyl­ǵanyn aıtty. Onyń 2459 ótinimi «Taraz» ÁKK AQ arqyly nesıe­lendiriledi, qalǵan aýla­lar kooperatıvter arqyly qar­jy­­lan­dyrylady. Bul joba qo­sym­sha tabystyń 41,6 myń teńge­den 104,1 myń teńgege, aýyl sha­rýashylyǵy jalpy ónim­i­niń 2,2 esege ósýine, 2 229 ózin ózi jumyspen qamtyǵan jáne ju­myssyz azamattardy jeke kás­ipker retinde tirkeýge, AÁK alýshylar sanyn 1 154 otba­­sy­nan 799 otbasyna deıin qys­qartýǵa, sút pen etti qaıta óńdeý kásiporyndarynyń ortasha júktemesin 20-25 paıyzǵa arttyrýǵa múmkindik bermek.

Alqa jınalysynda sondaı-aq 2020 jylǵa sheteldik ju­mys kúshin tartý kvotasy, múge­dek­terdi áleýmettik qoldaý men beıim­deý, eńbek qaýipsizdigi men eń­bekti qorǵaýdy baqylaýdy jáne qazaqstandyqtardyń eń­bek quqyqtaryn qorǵaýdy qam­ta­masyz etý jáne basqa da salalar boıynsha keńinen áńgime bolyp, mamandar óz oı-pikirlerin ortaǵa saldy.