Qazaqstan Respýblıkasynyń QK Tyl jáne qarý-jaraq basqarmasynyń bastyǵy Asylbek Satybaldınov otandyq óndirýshiler, áskerı kıim nysany jáne oǵan qoıylatyn talaptar týraly suraqtarǵa jaýap berdi. Bul týraly Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Asylbek Ermekuly, Qarýly Kúshterde qandaı kıim-keshek túrleri bar?
Qazaqstan Respýblıkasynyń QK áskerı qyzmetshilerin, áskerı bólimderi men mekemelerin zattaı múlikpen jabdyqtaý normalaryna sáıkes áskerı qyzmetshiler 169 kıim túrimen, onyń ishinde fýrajka, qalpaq, kıtel, jyly kúrteshe, jeıde, galstýk, báteńke, týflı, jáne t.b qamtamasyz etilýi tıis.
Áskerı kıim nysanynyń birneshe túri bar: erekshe saltanatty, saltanatty, kúndelikti, dalalyq jáne jumys formasy. Sondaı-aq olar jazǵy, qysqy, sapqa arnalǵan jáne saptan tys, tıisinshe erlerge jáne áıelderge arnalǵan bolyp bólinedi.
Árbir áskerdiń óz kıim kııý nysany bolady.
Áskerı qyzmetshilerdiń áskerı kıim-keshegi úshin jańa tús úılesimdiligi qoldanyldy:
Qurlyq áskerleri kıim nysanynyń túsi – qara jýsan tústes:
Áýe qorǵanysy kúshteri kıim nysanynyń túsi – kók tústi;
Áskerı Teńiz kúshteriniń kıim nysanynyń úlgisi – qara tústi.
Joǵary ofıserlik quramnyń saltanatty kıim kııý nysany qazaqı oıý-órnek pen lavr órnegimen árlenip biriktirilgen.
Kıimdi satyp alýdyń tártibi qandaı?
Memlekettik qorǵanys tapsyrysy júıesinde (odan ári - MTQ) Qorǵanys Mınıstrligi tek áskerı taýarlardy, ıaǵnı daıyn ónimdi alýshy bolyp tabylady, QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq mınıstrligimen birigip, kelisimder jasaıdy.
Qorǵanys mınıstrligi kelisimshart jasaý mindemetteleri prosessine qatyspaıdy. Memlekettik qorǵanys tapsyrysynyń oryndaýshylarymen, ıaǵnı mata óndirýshilerimen tikeleı kelisim-shart qatynastaryna Qorǵanys mınıstrliginiń qatysy bolmaıdy.
Qorǵanys mınıstrligi tehnıkalyq erekshelikter usyna ma?
Iá, kıim kııý nysanyna qoıylatyn barlyq talaptardy Qorǵanys Mınıstrligi usynady. Tehnıkalyq erekshelikterdi ázirleý kezinde QR kontınentaldy aýa-raıy, ıaǵnı temperatýra jazda 45-ten joǵary qysqy ýaqytta 50 gradýs 0-den tómenge deıin, kúz ben kóktemde qatty jańbyr men jelde ózgerýi eskeriledi. Kıim kııý nysanynyń áskerı qyzmetshini qorǵaýy biz úshin mańyzdy, dalalyq shyǵýlar men jaýyngerlik is-áreketti oryndaýda fýnksıonaldy bolý kerek. Sonymen qatar kıim kııý nysany jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaýda ámbebap jáne yńǵaıly bolýy shart. Áskerı is-áreketti oryndaǵanda túrli jaǵdaılar bolýy múmkin, atap aıtqanda áskerı qyzmetshi jaraqat alýy múmkin, sondyqtan osy erekshelikterdiń barlyǵy eskerilýi qajet.
Áskerı kıim kııý nysanyna qoıylatyn talaptardy ázirleý kezinde ótken jyldardaǵy kıimderge, zamanaýı tehnologııalar men shet elderdiń ozyq tájirıbelerine taldaý jasalady.
Qazirgi tańda zamanaýı joǵary tehnologııalyq matalardyń paıda bolýymen Qazaqstan Respýblıkasynyń QK áskerı qyzmetshilerdiń kıim kııý nysanyn, kóbine dalalyq kıim kııý nysanyn daıyndaýǵa paıdalaný qajettiligi týyndady.
Mataǵa qatysty talaptar qanshalaqyty jıi ózgeredi?
Satyp alynatyn zattaı múliktiń tehnıkalyq erekshelikteri tikeleı oryndaýshy kásiporyndarmen ázirlenip, kelisilgen. Búgingi tańda, tehnologııalar bir orynda turmaıdy, sondyqtan biz kıim sapasyn jaqsartý qajettigin túsingen kezde, oılaǵanymyzdy júzege asyramyz. Biraq taǵy da aıta ketkim keledi, bul sátterdiń bári birinshi kezekte oryndaýshymen kelisiledi, óıtkeni olardyń múmkindikteri de shekteýli.
Máselen, 2015 jyly ústińgi kıimge qajetti materıaldar aralas rıpstop maqta-mata túrinen kórsetilgen.
Taýar óndirýshiler ózderi óndiretin matalardy tehnıkalyq erekshelikterge qosý týraly Qorǵanys mınıstrligine resmı hat joldady. Qorǵanys mınıstrligi (2015-2016) osy máseleni qaraı otyryp, otandyq ónimdi qoldaý maqsatynda otandyq óndirýshilerdiń shıkizattaryn, matalary men materıaldaryn paıdalaný jaıly bóligine tehnıkalyq erekshelikterge jáne ázirlenip jatqan standarttarǵa ózgerister engizildi. Atap aıtqanda, dalalyq kıim nysany.
2016 jyly qorǵanys mınıstri Qazaqstan aýmaǵynda polıamıdti jipterden (kúrtesheler, membranalyq quramdarǵa sińdirýge salynǵan matalar), polıefırli jipterden, rıpstop jáne taǵyda basqada matalar óndirý múmkindigin qarastyrýdy tapsyrdy.
2016-2017 jyldary áskerde usynylǵan mata túrinen jasalǵan kıim-keshek qoldanyldy, alaıda onyń sapasy tómen, merziminen buryn tez tozaatyn bolyp shyqty.
Áskerı bólimder men merzimdi qyzmettegi iskerı qyzmetshilerdiń ata-analarynyń taraptarynan túsken sansyz shaǵymdarynan keıin, áskerı bólimder men merzimdi qyzmettegi áskerı qyzmetshilerdiń ata-analary tarapynan dalalyq kıim-keshek matasynyń sapasyna, sarbazdardyń qys mezgilinde tońyp, syrqattanýyna baılanysty tehnıkalyq erekshelikterdi qaıta qaraý jáne «Qazaqstan ınjınırıng UK» AQ men «Jasampaz» konsorsıýmynyń burynǵy eskertýleri men usynystary negizinde ózgerister engizý týraly sheshim qabyldandy.
«Rıpstop» degen matanyń túri qandaı?
Rıpstop – bul dalalyq kıimdegi mata bolyp tabylady. Ol ádette polıesterden nemese neılonnan jasalǵan, armılengen jiptiń arqasynda matanyń salmaǵy men taǵyzdyǵyn saqtalady, sonymen qatar joǵary tózimdilikke ıe.
Rıpstop matasy sý ótkizbeýshiligi, sý men otqa tózimdiligi, salmaǵy, syndy tekstýranyń túrli sıpattamalarmen talaptarǵa sáıkes óndiriledi. Bul sıpattamalar dala jaǵdaıynda, oqý-jattyǵý jáne sabaq kezinde óte mańyzdy bolyp tabylady.
Polıýretandy tósemi bar kıim-keshekke qatysty jańa talap qabyldaý týraly sheshim ne úshin qabyldandy? Jáne ol nege qajet boldy?
Áskerı kıim nysanyn jaqsartý maqsatynda áskerı qyzmetshilerdiń pikirleri men sheshimderi, sonymen qatar, QR UQK Shekara qyzmetiniń tájirıbesine súıene otyryp, 2019 jyldyń qańtar aıynda quramynda polıýretandy tósemnen turatyn matadan jasalǵan dalalyq jyly kúrtesheni úlgi retinde daıyndaý usynylǵan bolatyn.
Bul sheshimdi talap dep aıtý qate, sebebi Qorǵanys mınıstrligi otandyq taýardy jetkizýshilerge dalalyq kıimniń synamadan ótken túrlerin daıyndap berý usynyldy. О́z kezeginde taýar jetkizýshilermen úlgi úshin jasalǵan toptamany jetkizý jáne tájirıbeli áskerı kıim kıilý júrgizýdi uıymdastyrý týraly kelistik.
2019 jyldyń basynda MQT-2019 aıasynda satyp alynatyn dalalyq qysqy nysandy kıim-keshektiń kólemi 10 000 jýyq polıýretandy tósemdi jıyntyǵyn alý týraly bekitilgen. Qarýly Kúshterge ol jıyntyq ótken jyldyń aıaǵynda kelip tústi jáne 2020 jyldyń aqpan aıynan bastap kıimdi tájirıbe retinde áskerlerge berýge daıyn.
Tájirıbelik kıim kıilip tekserýden (synaq merzimi - 6-10 aı) ótken soń olardyń taldaý men odan ári qoldanýdyń usynystary boıynsha qorytyndy qabyldandy.
Dalalyq kıim jeke áskerı qyzmetshi men jalpy QR QK-niń jaýyngerlik ázirlikti anyqtap qana qoımaı, qazirgi zamannyń talabyna saı bolý kerektigin túsiný qajet.
Bul tekserý tártibi matany tájirıbede tekserý qajet, onyń berilgen sıpattamasy rastalsa, 2021 jyldan Mınıstrlik onyń satyp alýǵa kirisedi.
Bizdiń áskerı qyzmetshilerge arnalǵan áskerı kıim nysanyn daıyndaıtyn jetkizýshiler kimder?
Memlekettik qorǵanys tapsyrysy boıynsha satyp alynatyn 96 % deıin qajetti múlikti Mınıstrlik otandyq taýar óndirýshilerge tapsyrys berýdi jón kóredi. Aıta ketsek, qalǵan 4 % - memlekettik satyp alýdyń qazaqstandyq múgedekter qoǵamy arasynda konkýrs jarııalaý arqyly tapsyrys beriledi.