Almatyda Ulttyq ǵylym akademııasynyń dástúrli jalpy jınalysynyń sessııasy ótti. Búginde ǵylymdy qoldaý, qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý máselesi qoǵamda jıi talqylanatyn máseleniń birine aınaldy. Jıynda sóz alǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov ǵalymdarǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna oraı Úkimette ǵylym salasyn qoldaýǵa baılanysty naqty sharalar qolǵa alynǵanyn jetkizdi.
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, 2025 jylǵa qaraı ǵylymǵa bólinetin qarjy kólemin IJО́-niń 1 paıyzyna jetkizý mindeti tur. Mınıstr qoldaý bir paıyzǵa jetken jaǵdaıda qarjyny tıimdi paıdalaný úshin ǵylymdy basqarý máselesi mańyzdy ekenin aıtty. Bul úshin atalǵan baǵyttaǵy tıisti normatıvter durys jumys isteýi tıis. Sonymen qatar ǵylymdy konkýrstyq qarjylandyrýda úsh jyl merzimniń uzaq ýaqyt ekeni, osy úsh jyl ishinde qanshama ózgerister oryn alatyny ári konkýrstan ótpeı qalǵan ǵalymdardyń basqa salaǵa bet túzeıtini aıtyldy. Aldaǵy ýaqytta ǵylymı jobalar oryndalý merzimine oraı qarjylandyrylmaq. Onyń ishinde qysqa ári uzaq merzimdi jobalar da qarastyrylyp, aǵymdaǵy jyldan bastap halyqaralyq birlesken jobalar da júzege asatyn bolady. Al bıyl grant boıynsha qarjylandyrý konkýrsy kezekten tys ótedi. Sondaı-aq mınıstr jas ǵalymdardy qoldaý máselesine erekshe nazar aýdarylatynyn aıtty. Ulttyq ǵylymı keńes jumysyna toqtalý barysynda osy merzimge deıin basymdyq berilip kelgen jeti salanyń qataryna jaratylystaný ǵylymy qosylǵany belgili boldy.
«Búginde elimizde jaratylystaný ǵylymdarynyń qalyptasqan mektebi bar. Úkimet otyrysynda osy tizimge jaratylystaný ǵylymdary endi», dedi mınıstr. Ǵylymı jýrnaldarda maqala jarııalaýdyń ózektiligin qozǵaǵan A.Aımaǵambetov, bul baǵytta memleket tarapynan qarjylandyrýǵa basa kóńil bólip otyrǵan О́zbekstan tájirıbesin tilge tıek etti. Halyqaralyq jýrnaldarda qazaq tiline, tarıhyna qatysty maqalalar jarııalaýdyń qajeti qanshalyqty, deı kele mınıstr aldaǵy ýaqytta ǵylymı jýrnaldardyń memlekettik turǵydan qoldaý tabatynyn atap ótti. Otandyq ǵylymdy damytyp, básekege qabiletti etýde ǵalymdar yqpaldastyǵynyń mańyzdy ekenin, joǵary oqý oryndarynda oqytýshylyqpen, al ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda ǵylymmen aınalysyp júrgen ǵalymdardyń ǵylymdy damytýǵa kúsh-jigeri asa qajet ekenin nazarǵa aldy.
Jıynda Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti Murat Jurynov byltyr atqarylǵan jumystarǵa qatysty esep berip, ǵylym boıynsha Ulttyq baıandamany daıyndaý jáne basyp shyǵarý jumysy, halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyq, eldegi jáne álemdegi ǵylymnyń jaı-kúıin salystyrmaly baǵalaý, basym baǵyttar, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdy ǵylymı turǵydan qamtamasyz etýdiń ózektiligine toqtaldy.
Sessııanyń kún tártibine sáıkes M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Kenjehan Matyjanov ulttyń rýhanı kóshbasshysy Abaı shyǵarmashylyǵyndaǵy adamzattyq qundylyqtar jaıyna toqtaldy. «Abaıdy ultymyzdyń mádenı kapıtaly retinde nasıhattaýymyz kerek. О́rkenıetti elder qazaqtyń bolmys-bitimin, mádenıeti men ádebıetin, rýhanı óresin álemdik deńgeıdegi birtýar perzentteriniń dárejesimen, tanymaldyǵymen baǵalaıtynyn umytpaıyq. Sondyqtan Abaıdy jańa Qazaqstannyń brendi retinde álem jurtshylyǵyna keńinen tanystyrý qajet», degen el Prezıdentiniń júrekjardy pikiri HHI ǵasyrdaǵy abaıtanýdyń basty baǵdary bolýǵa tıis» dedi K.Matyjanov.
Al «Ál-Farabı murasy jáne Uly dala qundylyqtary» baıandamasynda Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Zııabek Qabyldınov ǵulama ǵalymnyń álemdik beınesine, izgilikti oı-pikirlerine toqtalyp, ál-Farabı qazaq halqynyń ǵana emes, álemdik órkenıettiń rýhanı ıgiligine qyzmet etkenin atap ótti. Baıandamasyn farabıtanýdyń negizi Aqjan Mashanıden bastaý alady dep bastaǵan ǵalym osy baǵyttaǵy zertteýlerdiń mańyzdylyǵyna zer saldy.
Ǵalymdardyń alqaly jıyny salany tolǵandyrǵan máselelerdi ortaǵa salýmen, sondaı-aq búginge jetken jetistikterdi saralaýmen jalǵasyn tapty. О́tken jyly qazaqstandyq ǵalymdar jasaǵan ǵylymı jańalyq az bolǵan joq. M.Jurynov óz baıandamasyna byltyr ǵalymdarǵa ál-Farabı atyndaǵy ǵylym, tehnıka salasyndaǵy Memlekettik syılyqtardy berý zor jetistik sanalǵanyn arqaý etti. Olardyń qatarynda UǴA akademıkteri T.Sharmanov, T.Espolov, A.Medeý, I.Beısenbetov, N.Ivanov, T.Sadyqulov jáne UǴA qurmetti múshesi T.Dosmuhanbetov bar. Sonymen qatar ótken jyly UǴA ujymdyq múshesi – D.V.Sokolskıı atyndaǵy Janarmaı, katalız jəne elektrohımııa ınstıtýty Máskeý halyqaralyq akademııasy ǵylymı jetistikteri úshin «tıtandy elektrolızden keıingi hımııalyq eritý qubylysy» ǵylymı jańalyǵy dıplomǵa ıe bolsa, avtorlar toby hımııa salasyndaǵy alǵashqy ǵylymı jańalyǵy úshin Nobel syılyǵynyń laýreaty Petr Kapısanyń Altyn medalimen marapattaldy. Sondaı-aq QazjolǴZI avtorlar tobynyń «Nanoqurylymdy bıtýmdardyń paıda bolý qubylysy» eńbegin erekshe atap ótý qajet. Olardyń ishinde Ulttyq ǵylym akademııasynyń qurmetti múshesi B.Teltaev, A.Alybaı, A.Abjalıeva bar. Ǵylymı jańalyq retinde ótken jyldyń shildesinde Máskeýdegi halyqaralyq ǵylymı jańalyqtar men ónertabystar avtorlarynyń akademııasynda tirkeldi.
M.Jurynov atap ótkendeı, 2003 jyly UǴA akademıkteriniń bastamasymen ári Prezıdent Jarlyǵymen respýblıkalyq qoǵamdyq birlestikke aınaldy. Eki reformadan keıin UǴA ınstıtýttarsyz, respýblıkalyq orta mektepterdiń quqyqtary negizinde mınıstrliktiń Ǵylym departamentiniń qaraýynda boldy. Oǵan akademıkterdiń kelispegeni belgili. Sonyń saldarynan UǴA ǵylymı uıymdardy ákimshilik-basqarý qyzmetinen aıyrylyp, 45 akademııalyq ınstıtýt akademııa quramynan basqa vedomstvolarǵa – Bilim jáne ǵylym mınıstrligine, ulttyq kompanııalarǵa aýystyryldy. Degenmen quramynda elimizdiń barlyq jetekshi ǵalymdary bar birden-bir ámbebap ǵylym akademııasy bola otyryp, Ulttyq ǵylym akademııasy barlyq jetekshi álemdik qaýymdastyqtardyń bedeldi múshesi bolyp qala bermek. Otandyq ǵylym salasy qandaı qıyn qystaý kezeńder bolsyn joǵary bedelge ıe bola beredi.
ALMATY