Naýryz merekesiniń rýhanı mańyzyn zoraıtatyn tetikteriniń biri – tatýlyq meıramy ekendigi. Iаǵnı naýryz kúni arazdasqan adamdar keshirisip, tatýlasady. О́ıtkeni tatýlyq – berekeniń basy. «Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi, altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi» degendeı tatýlyqtyń týy jelbiregen jerde eldiń yrysy ósedi, baǵy artady, bolashaǵy baıandy bolady.
Mysaly, qazaqtyń qabyrǵaly úsh bıiniń biri qaz daýysty Qazybek 1742 jyly oırattyń qolyna túsken Abylaı sultandy qutqaryp alý úshin elshilikke baryp, qontaıjynyń qońyr ordasynyń qaq tórine jaıǵasyp alyp: «Biz qazaq degen mal baqqan elmiz, eshkimge soqtyqpaı jaı jatqan elmiz. Elimizden qut-bereke qashpasyn dep, jerimizdiń shetin jaý baspasyn dep, naızaǵa úki taqqan elmiz...» dep sózin bastap, jaý qalmaqty qarpysýǵa emes, tatýlyqqa shaqyrady. О́ıtkeni burynǵy babalarymyz tatýlyq bar jerde, baıandy tirlik bolaryn baıaǵydan bilgen hám arazdyqtyń emes, berekeniń týyn bıik ustaǵan.
Sol sııaqty halqymyzdyń kemeńger qalamgeri Ábish Kekilbaev, qudaıdyń ózi bir-birine tileýles júretin, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara alatyn, tatý, baýyrmal, meıirban qaýymǵa erekshe qarasatyn sekildi, dep jazǵanyn da oqyǵan edik.
Rasynda qalamger aǵamyz aıtqandaı, paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s) óziniń úmbetterine: «Iá, Alla! Senen aıaqta nyq turýdy jáne týra joldy ustanýda batyldyq suraımyn» deıtin duǵany kóp aıtyp júrýdi buıyrǵan eken.
Osy duǵany tápsirlegen úlken ǵulama ımam at-Tabaranı (873-971) bunda tynyshtyq pen tatýlyqtyń kilti jatyr. Qoǵamda bolyp jatqan jat nársege nemquraıly qaraǵan adamdardyń basyna qıyndyqtar túsedi. Keıbir adamdar asyǵystyq tanytyp, kúmándi bastamalarǵa erip ketedi. Sóıtip Alla berip turǵan tynyshtyq pen tatýlyqtan aıyrylady. Atalǵan aıatta aıtylǵandaı, aıaǵyna nyq turyp, asyǵystyq tanytpasa jáne kúmánsiz durys sheshimder qabyldasa, sol qoǵam, sol orta, sol qaýym, sol memleket naǵyz jetistikke jetedi dep túsindirgen eken.
Demek tatýlyq-tynyshtyq degenimiz – beıbit ómir súrýdiń, sol arqyly jaqsylyqqa jol salyp, órkendeýdiń eń bir jarqyn úlgisi ispettes. Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev birneshe jyl buryn «Habar» telearnasyna bergen suhbatynda, «Qazaqstanymyzdyń tynyshtyǵy men ósip-órkendeýi úshin qolymnan kelgenshe jumys istep kele jatyrmyn. О́mir baqı osy jumyspen ótetin bolamyn. Meniń basqa armanym da, basqa oılaıtyn oıym da joq. Tek qana elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsa eken, ósip-órkendeý toqtamasa eken degen maqsat. Menińshe, eldiń de maqsaty osylaı bolýy kerek» degeni myna zamanda tatýlyq pen tynyshtyqtyń qanshalyqty mańyzdy ekenin meńzese kerek.
Bıyl týǵanyna 175 jyl tolǵan mereıtoıyn atap ótkeli otarǵan Abaı atamyz da adamdar arasyndaǵy tatýlyq jaıly:
Kemdi kún qyzyq dáýren tatý ótkiz,
Jetpese, birińdikin biriń jetkiz!
Kúnshiliksiz tatý bol shyn kóńilmen,
Qııanatshyl bolmaqty esten ketkiz!
Bir jerde birge júrseń basyń qosyp,
Birińniń biriń sóıle sóziń tosyp.
Birińdi biriń ǵızzát, qurmet etis,
Turǵandaı beıne qorqyp, janyń shoshyp, dep tolǵaǵan kórinedi. Ǵulama aqynnyń osy bir shýmaq óleńine bir sát zer salyp, ózi aıtqandaı tereńine boılap kórsek qoı. Birińdi biriń syıla, – deıdi dana: «turǵandaı beıne qorqyp, janyń shoshyp». Bul uǵymdy sharıǵat tilimen aıtsaq, musylmanshylyq degenimiz – tatýlyq, ıaǵnı siz kórshimen tatý bolmaıynsha, ony «janyń shoshyp» syılamaıynsha jáne basqalarǵa «kúnshildiksiz tatýlyq» tanytyp, ózińe tilegen jaqsylyqty oǵan da tilemeıinshe eshqashan shyn musylman bola almaısyz.
Demek, naýryz meıramynyń da negizgi rýhanı tetigine balanyp otyrǵan «tatýlyq» uǵymy onyń eń bıik mańyzy bolmaq. О́ıtkeni ol (tatýlyq) adamdy kórkeıtedi, kórkem minez qalyptastyrady, jaqsy minez adamǵa abyroı ákeledi, jamandyqtan qorǵaıdy. Bunyń bári tatýlyqtyń arqasynda iske asady.