Qazir kóshelerge kóz júgirtseńiz, jol-patrýldik polısııasy kólikterin jıi kóresiz. Bul, bir jaǵynan, kóńilge kádimgideı úlken demeý beretini ras. О́ıtkeni, jol-patrýldik polısııasyna tek jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý ǵana emes, sonymen qatar, qoǵamdyq tártipti saqtaý sekildi mańyzdy mindetter júktelgenin umytpaǵan jón.
Mundaı polısııa bólimsheleri 2013 jyly Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn júzege asyrý maqsatynda qurylǵan bolatyn. Árıne, arada kóp jyl óte qoıǵan joq. Biraq, eń basty másele, jol-patrýldik polısııasyn qurý nátıjesi bul istiń ózin-ózi aqtaıtyndyǵyn kórsetti. Al bulardyń sany burynǵy bir-biriniń isin qaıtalaıtyn birqatar qyzmetterdiń basyn qosý arqyly arttyrylǵan bolatyn. Sóıtip, kezekshilikke shyǵatyn polısııa jasaǵy da kóbeıe tústi. Endi jurtshylyqtyń bir baıqaǵany, olar osy qımyl-áreketteri arqyly kez kelgen quqyq buzýshylyqtarǵa baılanysty túsken dabyldarǵa oraı tez qımyldap, kóptegen qylmystyń izin sýytpaı ashýǵa septesin bolady eken. Sonyń nátıjesinde, der kezinde ashylǵan qylmys sany 6,9 paıyzǵa artsa, jol qozǵalysy erejesin buzýshylardy anyqtaý 7,7 paıyzǵa ósip otyrǵan kórinedi.
Árıne, mundaı úlgili úrdis bizdiń el tájirıbesine sońǵy jyldary ǵana enip otyrǵany belgili. Mundaı ozyq qyzmet túri órkenıetti elderdiń birqatarynda baıaǵydan beri júzege asyrylyp keledi. Sondyqtan, olardyń kóp jylǵy jumysynda jetken jetistikterine saı ony úlgi etip alý kóshe tártibin qadaǵalaýda belgili bir tıimdi nátıjelerge naqty qol jetkizýge degen umtylystan týyndaǵany túsinikti. Máselen, oǵan dálel, ótken jyly qoǵamdyq oryndarda jasalatyn qylmystar sany 3,2 paıyzǵa azaısa, sonyń ishinde kóshede oryn alatyn quqyq buzýshylyqtar 4,1 paıyzǵa tómendegen. Sol sııaqty, qazirgi kezde elimizde kólik sany jyl saıyn emes, aı saıyn kóbeıip otyr. Bárin aıtpaǵanda, osy sońǵy tórt jylda elimizde túrli kólik túriniń qarasy aıtarlyqtaı artqanyna qaramastan, kerisinshe, jol apaty azaıa túskeni de baıqaldy. Mine, muny da kólikterdiń ortasynda júrip, júrgizýshilerdiń jol erejelerin buzbaýyn muqııat qadaǵalaý arqasynda jetken jetistik deımiz. Qoǵamǵa naqty keregi de osy emes pe?
Joǵaryda jol-patrýldik polısııasy 2013 jyly ǵana paıda boldy dedik. Al osy jylǵa deıin jol-kólik oqıǵalary (JKO) 65 paıyzǵa ósken eken. Sonyń ishinde jol apaty saldarynan opat bolǵandar sany 0,5 paıyzǵa, jaraqattanǵandar sany 71 paıyzǵa artyp ketken edi. Jol-patrýldik polısııasy qyzmeti óz mindetin oryndaýǵa kirissimen, ıaǵnı 2014 jyldyń qorytyndysyna kóz salsaq, JKO 13 paıyzǵa qysqarǵan. Apat saldarynan qaza bolǵandar sany 15 paıyzǵa azaısa, jaraqattanǵandar sany da 13 paıyzǵa tómendegen. Sol sııaqty, byltyr jol apatynan qazaǵa ushyraǵandar sany 3 245-ten 2 390-ǵa deıin kemipti. Demek, jol-kólik oqıǵalarynyń birtindep bolsa da azaıýy – kúsheıtile túsken baqylaý nátıjesi ekeni anyq.
Mine, endi sol 2013 jyldan beri qaraıǵy bizdiń elimizdegi joǵaryda aıtylǵan tájirıbe nátıjesin eskere kele, ústimizdegi jyldyń qańtar aıynan bastap jol qozǵalysyn qadaǵalaý túgeldeı avtopatrýldeý tásiline kóshti. Oǵan qosa, taǵy bir jańalyq, quqyq buzýshylyqty avtomatty túrde tirkeý júıesi engizildi. Al buǵan deıin osy júıe arqyly tek jol qozǵalysy erejesin buzǵandar ǵana anyqtalatyn.
Mundaı baqylaý men izgilendirý isiniń jaqsylyǵy ushtasa kele, polısııa qyzmetkerleri ala taıaqty da ustamaıtyn boldy. Júrgizýshilerdiń júıkesine tıetin ala taıaqtyń ornyna basqa tásilderdiń qoldanylýy da órkenıettiliktiń bir kórinisi ekeni anyq. Osy arqyly júrgizýshilerdiń de ózara bir-birine degen syılastyǵy, tártipke, zańǵa degen qurmeti arta túsedi dep oılaımyz. Sol sekildi, kólik quraldaryn toqtatý patrýldik avtokóliktegi arnaıy dybys jáne jaryq kómegimen de iske asyrylady. Al keıbir jaǵdaılarda kólik quraldary qolmen belgi berý kezinde bir mezgilde ysqyryq únimen de toqtatylady. Demek, endi jol polısııasy qol kótergende ony jamandyqtyń emes, jaqsylyqtyń belgisi dep uǵaıyq, aǵaıyn!
Aleksandr
TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»