О́tken jyly Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı- zertteý ınstıtýtynyń qurylǵanyna 80 jyl toldy. Osy ınstıtýtpen birge jasasqan, damýyna óz úlesin tolyqtaı qosqan Orynbek Tóreshev aǵamyzdyń ómirden ótkenine de bir jyl tolyp qaldy. Bıyl 90 jasqa keler edi. El arasynda aǵamyz Orekeń atalyp ketken, óz boıyna ǵana tán erekshe minezdi adal adam edi. Syr boıynda Qorqyt Ata jatqan kıeli elde týyp, jasynan syr súleıleriniń naqyl sózderin boıyna sińire ósken Orekeńniń ómirdegi jáne ǵylymdaǵy ustanymy kópshilikke oı salyp, qaısy birimizdi tańqaldyratyn.
Instıtýttyń aıryqsha damý kezeńi jas maman Orekeńniń eńbek jolynyń bastalýymen tuspa – tus keldi. Mine, sodan beri Orekeńniń osy bir ǵana ınstıtýt qabyrǵasynda sýarmaly eginshiliktiń ǵylymı negizin qalyptastyrýdaǵy eńbegi aýylsharýashylyq salasyn damytýda erekshe oryn aldy. Atap aıtsaq, sýarmaly egistiktiń basty daqyldary – kúzdik bıdaıdyń, qant qyzylshasynyń, júgeriniń, jońyshqanyń aýyspaly egis júıesindegi joǵary ónim alý tehnologııasy jasaqtaldy. Aýyspaly egis júıesi boıynsha da sharýashylyq jaǵdaıyna baılanysty birneshe ekonomıkalyq tıimdi jobalar usynyldy. Osy tehnologııalar tizbegi keıingi zaman talabyna saı organıkalyq taza ónim óndirý baǵytymen sáıkestendirildi. Aram shópterge, zııankesterge, aýrýlarǵa qarsy ýly zattardy qoldanbaı tabıǵı taza ónim óndirý múmkindigi uzaq merzimdi zertteýler nátıjesinde anyqtaldy. Osy jaǵdaıda «jasyl tyńaıtqyshtardy» raps, qysha, túıejońyshqa, asburshaq tárizdi ósimdikterdiń jasyl balaýsasyn topyraqqa sińirý, sonymen qatar kóp jyldyq jońyshqany aýyspaly egis júıesinde keńinen paıdalaný – organıkalyq taza ónim óndirýdiń negizi jáne topyraq qunarlyǵyn saqtaýdyń kózi ekeni anyqtaldy.
Orekeń negizin qalaǵan uzaq merzimdi zertteý alańy (ǵylymı stasıonar) ınstıtýttyń betke ustar, kórnekti, eginshilik mádenıeti óte joǵary obektisiniń biri boldy. Osy jerde kezinde ońtústik óńirde keń taralǵan kúzdik bıdaıdyń jańa «Qarlyǵash» sortynan gektarynan 115s rekordty ónim jınaldy. Respýblıka basshylary, aýylsharýashylyq qyzmetkerleri, sheteldik delegasııalar árdaıym osy Orekeńniń tájirıbelik jumystar atqaryp júrgen alańyn basqalarǵa úlgi etti.
Orekeń uzaq jyldar boıy dıssertasııalyq keńestiń hatshysy da boldy. Joǵary talaptyń arqasynda júzdegen kandıdattyq jáne doktorlyq jumystar qorǵalyp, bári bekitilip, ǵylymı kadrlar daıarlaýǵa qomaqty úlesin qosty.
Árıne aýylsharýashylyq salasynda ǵylymı jospar qurý jáne ony atqarý tek bir ǵana jeke adamnyń isi emes. Orekeń ózimen qyzmettes bolǵan jáne qatar ósken ataqty ǵalymdarmen árqashan tyǵyz baılanysta boldy. Atap aıtsaq, M.Erlepesov, E.Amantaev, I.Ábýǵalıev, V.Jıgaılov, B.Basybekov, M.Rýbenshteın, E.Zenkova, R.Orazalıev, A.Iorganskıı, S.Ramazanova, B.Sarıev, A.Pak, K.Balgabekov, M.Súleımenova, E.Rıabınına, D.Sydyk, J.Qojabaev, G.Meıirman, taǵy basqalary Orekeńniń ǵylymı ortasyn qurady.
Keıingi ınstıtýttyń ǵalymdar býyny A.Ageenko, J.Ospanbaev, Sh.Bastaýbaeva, M.Bekbatyrov, A.Hıdırov Orekeń qol jetkizgen zertteýlerdiń nátıjelerin jańa dáldik jáne sandyq tehnologııalar men tamshylap sýarý negizinde odan ári jalǵastyryp, zamanaýı úlgidegi eginshilik júıesin qalyptastyrýǵa at salysýda.
Almaty qalasynyń irgesinde ornalasqan ǵylymı qalashyqtyń kórnekti aýyl azamaty Orekeń ózine de, basqaǵa da talap qoıa bilgen. Onyń negizi Orekeńe tán shynaıylyq jáne eńbekqorlyq. Osyndaı kópshilikke úlgi bolatyn qasıetter osy áýletke de tán bolýy kerek. Onyń týǵan aǵasy – Qazantaev Qonysbek te syr óńiriniń ardaqtysy, elge eńbegi sińgen parasatty tulǵa bolǵan adam.
Orekeńniń báıbishesi búginde toqsan jasty alqymdap qalǵan, joǵary oqý ornynda ustazdyq qyzmet atqarǵan, aýylymyzdyń qadirlileriniń biri. Balalary Gúlmıra, Qanysh, Álııa joǵary bilimdi, ákeniń eńbek jolyn jalǵastyryp júrgen azamattar.
Mine, Orekeńniń ómirden ótkenine de bir jyl shamasy bolyp qaldy. О́zara áńgimede Orekeńniń erekshe minezderin, áriptesterine talap qoıa bilýin, atqarǵan eńbeginiń qortyndysyn árdaıym eske alyp otyramyz. Ujymdaǵy onyń orny tolmaı turǵan sııaqtanady da turady. Aýylsharýashylyǵynyń ǵylym doktory, professor Orynbek aǵamyz osyndaı azamat bolǵan. Instıtýt tarıhynda Orekeńniń orny erekshe, ol týraly áli de bolsa jazylary haq.
Ǵalıolla Meıirman,
aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor, UǴA akademıgi