О́tken aptada Iemendegi atysty ýaqytsha toqtatý kelisimi aıaqtaldy. Osyǵan baılanysty Saýd Arabııasy beıbitshilik jóninde jańa kelissózder júrgizbek. Alaıda hýsıtter jaǵy usynystan bas tartty.
Koronavırýs pandemııasy men munaı qunynyń quldyraýy Saýd Arabııasyna ońaıǵa tımegeni anyq. Sondyqtan Er-Rııad bıligi Iemendegi bes jyldan asqan azamattyq soǵysqa yqpal etýin barynsha tómendetpek. Osy maqsatta Saýd Arabııasy hýsıttermen mámilege kelýdi jón sanap otyr.
Esterińizge salsaq, Iemendegi qarýly qaqtyǵys 2014 jyldan beri jalǵasyp keledi. Osy ýaqyttan beri shııtterdiń «Ansar-Alla» qozǵalysyna jatatyn hýsıt kóterilisshileri úkimet áskerimen soǵysyp jatyr. Saýd Arabııasy sýnnıtterdiń basyn qosyp, koalısııa quryp, 2015 jylǵy naýryzdan bastap azamattyq soǵysqa aralasqan-dy. Úkimet áskerine bolysqan olar talaı márte hýsıtterge qarymta soqqy jasady.
Alaıda hýsıtter 2014 jyly Iemen astanasy Sanany basyp alyp, úkimetti Saýd Arabııasyna qashýǵa májbúrlegen-tuǵyn. Sodan beri qarýly qaqtyǵystar sál saıabyrsyǵanymen, múldem toqtaǵan joq. Halyqaralyq qoǵamdastyq hýsıt kóterilisshilerin Iran qoldaıdy dep aıyptady. Alaıda ony Tegeran da, hýsıtter de joqqa shyǵardy.
О́kinishke qaraı, BUU-nyń beıbit kelisimge kelý jóninde áreketteri nátıje berer emes. Búginge deıin osy elde myńdaǵan adam qaza taýyp, mıllıonǵa jýyq ıemendik bosqynǵa aınaldy.
BUU tarapy usynǵan beıbit kelisim jasasýǵa buǵan deıin eki tarap ta ynta tanytpaǵan. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, munaı baǵasynyń quldyraýy men koronavırýs Saýd Arabııasynyń kózqarasyn ózgertti. Áıtse de hýsıtter ózderi qoıǵan talaptar oryndalǵanda ǵana ústel basyna otyratynyn jetkizdi. Máselen, kóterilisshiler ózderiniń qaramaǵyndaǵy Iemenniń soltústik bóliginen blokadany alyp tastaýdy talap etip otyr. Sondaı-aq Sanamen aradaǵy áýe qatynasyn qaıta qalpyna keltirýdi surady.
«Bizdiń talabymyz óte qarapaıym. Elimizden ketińder, blokadany alyńdar, bombalaýdy doǵaryńdar», deıdi kóterilisshiler basshylarynyń biri Muhammed Álı ál-Hýsı.
Sonymen qatar hýsıtter Iemende sheteldik kúshterdiń bolmaýyn, koalısııaǵa múshe memleketter qıraǵan úılerdi, zaýyttardy jáne dúkenderdi qalpyna keltirý shyǵynyn kóterýdi, jumysshylardyń jalaqysyn 10 jyl boıy tólep turýdy surap otyr. Sonda ǵana kóterilisshiler Er-Rııadqa kelip, kelisimge qol qoımaq. Buǵan deıin hýsıt basshylary mámile jasasý tek shetelde júzege asatynyn málimdegen edi.
Saýd Arabııasy men Iemen úkimeti BUU-nyń usynysyn qabyldap, elde tynyshtyq ornatýǵa múddeli ekenin bildirdi. Alaıda kóterilisshiler uıymnyń usynysyna múldem qarsy. Joǵaryda aıtylǵan talaptardan bólek, hýsıtter Saýd Arabııasyn Iemenniń úkimet basshysy Mansýr Hadıdi qoldamaýy tıis dep esepteıdi. Degenmen, kóterilisshiler Iranmen aradaǵy baılanysty úzýge qulyqty emes.
Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Iemendegi azamattyq soǵysqa qatty alańdaýynyń taǵy bir sebebi – koronavırýs pandemııasy. Ázirge eldegi jaǵdaı beımálim. Sáýirdiń basynda bir adamnyń vırýs juqtyrǵany anyqtaldy degen aqparat taraǵan. Keıin onyń saý ekeni belgili boldy. Alaıda COVID-19 juqtyrǵandar týraly naqty málimet aıtý qıyn. Alda-jalda vırýs epıdemııalyq sıpat alsa, el bıligi ony baqylaı almaı qalýy ábden múmkin. О́ıtkeni Iemendegi aýrýhanalarda maman jetispeıdi, qural-jabdyqtar joqtyń qasy. Tipti keı kezde elektr jaryǵy óship qalady. Qysqasy, Iemendegi jaǵdaı máz emes.
Hýsıtterdiń talabyn halyqaralyq qoǵamdastyq ta, Saýd Arabııasynyń da qanaǵattandyrýy ekitalaı. Birinshiden, elge ákelinetin taýarlar men munaı ónimderi porttar arqyly kirgiziledi. Iаǵnı blokada bar degen syltaý shyndyqtyń aýylynan alys jatyr.
Ekinshiden, Iemen úkimetin halyqaralyq qoǵamdastyq moıyndaǵan. Ádil saılaý arqyly saılanǵan. Eger úkimetti qoldaýǵa kelgen sheteldik ásker elden ketse, bul BUU-ǵa da, halyqaralyq qoǵamdastyqqa da, Saýd Arabııasyna da syn bolar edi.
Muny hýsıtter de, Saýd Arabııasy da jaqsy túsinedi. Wall Street Journal-dyń paıymdaýynsha, kóterilisshiler múmkin emes talap qoıý arqyly kelissózderge yntasyz ekenin ańǵartty.