Baýyrlas Túrkııa elindegi zamandastardyń pandemııa kezindegi jumysyn bilý úshin Túrkııa Respýblıkasy Jastar jáne sport mınıstrligine qarasty Samsýn Atakým jastar birlestiginiń jetekshisi Talha Damen áńgimelesken edik. Qazaqstandyq stýdentterdiń elge qaıtýyna kómektesken Túrkııadaǵy volonter jastardyń jumysy týraly suhbatty nazarlaryńyzǵa usynamyz.
– Jastar uıymdary tótenshe jaǵdaı kezinde qandaı qyzmetter atqarýda?
– Koronavırýs pandemııasy Túrkııany da ábigerge saldy. Elimiz bul synaqty meılinshe az shyǵynmen ótkerýi úshin tótenshe jaǵdaıǵa erte qamdanyp, vırýsqa qarsy túrli is-sharany qolǵa aldy. Eń aldymen, oqýshylar men stýdentter onlaın oqýǵa kóship, úılerine qaıtaryldy. Bizdiń jumysymyz jastarmen baılanysty bolǵan soń, biraz jospardy keıinge shegerýge týra keldi. Osy kezde jastar qaýymy elge qandaı kómegimizdi tıgizemiz dep, qoldan keler múmkindikterimizdi usyndyq. Túrkııadaǵy jastardyń árbir uıymy óz úlesin qosýǵa tyrysty. Az ýaqytta josparymyzdy daıyndap, iske kiristik. Jastar uıymdary mınıstrlikpen baılanysty bolǵan soń bir-birimizden habar alyp otyrý da, birlese is-qımyl jasaý da yńǵaıly.
Tótenshe jaǵdaı erejesine sáıkes, Túrkııadaǵy 65 jastan asqan zeınetkerler men 20-ǵa tolmaǵandarǵa dalaǵa shyǵýǵa tyıym salyndy. Olardy azyq-túlik, dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesi azamattyq qoǵam, jastar uıymdarymen qosa memlekettik deńgeıde nazarǵa alyndy. Jastar uıymdary alǵashqy kúni-aq qajetti betperde, antıseptık taratýǵa kiristi. Oǵan qosa dinı qurylymdar ókilderi dalaǵa shyǵa almaıtyn azamattarymyzdyń jalaqysyn bankten arnaıy kólik aldyryp, úılerine jetkizip berdi. Jastardyń taǵy bir toby azyq-túlik pen dári-dármek jetkizýmen aınalysady. Jastar ortalyǵynda áleýmettik dúkender jasaqtaldy. Bul júıe ár aımaqta qalyptasqan.
Osyndaı kezeńde densaýlyǵyn qaterge tigip jumys isteýge májbúr bolǵan azamattarymyzǵa: medısına qyzmetkerleri, dúkendegi satýshylar men áskerıler, polısııalarǵa betperdeler tarattyq. Bir ǵana Samsýn qalasynda bir kúnde 1000-1200 betperde taratylady. Osyǵan deıin 15 000 betperde tigilip, taratyldy. Bul da ózinshe bir qoldaý. Bir medısına qyzmetkerin dertten aman alyp qalý memleket úshin úlken olja. О́ıtkeni qazirgideı naýqas sany eselep artyp jatqan ýaqytta ár medısına qyzmetkeriniń orny bilinedi.
Qazirgi tańda memleket «Halyq ómir súrse, memleket te ómir súrmek» uranymen jumys istep jatyr. Iаǵnı memleket úshin ár adamnyń orny mańyzdy. Sondyqtan joǵaryda aıtylǵan sheshimdi qabyldaýǵa májbúr boldy.
Medısına qyzmetkerleri de damylsyz jumys istep jatyr. Polısııa men áskerlerimiz de halyqqa qyzmet jumystaryna jumyldyryldy. Olar da aýyldar men qalalardaǵy turǵyndardy azyq-túlikpen qamtamasyz etýde. Karantınge baılanysty týǵan kúnderin toılaı almaı kóńil kúıi túsken balalar týraly jıi aıtylady. Osy oraıda áskerimiz balaqaılardy týǵan kúnimen arnaıy baryp quttyqtap, kóńilin kóterdi. Osy syndy halyqtyń kóńilin kóteretin aksııalar da mańyzdy.
AQSh, Ulybrıtanııa, Qytaı memleketteri Túrkııadan gýmanıtarlyq kómek surady. Túrkııalyq ınjenerler 14 kúnde 5 000 ókpege arnalǵan jasandy jeldetkishter jasap shyǵardy. Ásirese Ulybrıtanııaǵa úlken kólemde kómek jetkizildi. Medısına quraldaryn jetkizýge tasymalmen aınalysatyn 4 iri kompanııa atsalysty. Bizdiń medısınanyń joǵary deńgeıde ekenine kóz jetkizgendeı boldyq.
– Áleýmettik dúkender týraly aıtyp ótseńiz?
– Álemde daǵdarys bastaldy degen áńgimeler tarap jatyr. Bul degenimiz halyqtyń ómir sapasynyń tómendeıtinin bildiredi. Halyqtyń jaǵdaıy qıyndaıtyny anyq. Búginge deıin Túrkııa úkimeti 4 mln otbasyǵa aqshalaı kómek taǵaıyndady. Álbette bul joqty jamaýǵa jetkiliksiz. Sondyqtan volonterler kásipkerlermen birlese otyryp áleýmettik dúken ashýdy qolǵa aldy. Jastar ortalyǵyndaǵy kitaphanany dúkenge aınaldyrdyq. Kásipkerler men basqa da azamattarymyz qoldarynan kelgen kómekti kórsete alady. Iаǵnı bul – altýrızmge negizdelgen joba. Memleket tarapynan eshqandaı qoldaýsyz, azamattardyń bir-birine degen janashyrlyq sezimimen qolǵa alyndy. Dúkennen nannan bastap, daqyldarǵa deıingi tamaq túrlerin taba alasyz. Onda kelgen árbir qajettiligi bar adam qalaǵanyn ala alady, esh shekteý qoıylmaıdy. Buryn Osman ımperııasynda da «Sadaqa tasy» degen úrdis bolǵan. Iаǵnı biz ata-babamyzdyń dástúrindegi tanymdy jańarttyq. Baılar álgi tastyń ústine artylǵan tamaǵyn qoıyp, qajet etken adam sol jerden emin-erkin alatyn bolǵan. Ramazan aıynda bul da otandastarymyzdyń saýap jınaýyna múmkindik beretin amal dep bilemiz. Muqtajdar da, kómek berýshiler de áleýmettik dúkender ashylǵan kúnnen beri kelip jatyr.
– Qazaqstandyq stýdentterdiń elge qaıtýyna atsalysypsyzdar...
– Ázerbaıjan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan sııaqty baýyrlas elderdiń jastaryn qoldaýmen aınalysatyn, Jastar mınıstrligine qarasty senim uıymy bar. Biz sheteldik stýdentterdiń repatrıasııasyna kómektestik. Alǵashqy medısınalyq tekseris, aqparat alý, qajetti jabdyqtarmen qamtamasyz etý sekildi jumystarǵa jumyldyq. Jalpy, shetelden kelgen kez kelgen adamdy karantınge jatqyzý qolǵa alynǵan. Olardyń barlyq shyǵyny memleket tarapynan óteledi.
Osyǵan deıin Ystanbul áýejaıynda shetelde jazasyn ótep jatqan 1000-ǵa jýyq afrıkalyqtyń qalyp qoıǵany týraly aqparat keldi. Olardy óz memleketteri de qabyldaı almaıtynyn habarlady. Sodan bizdiń elimiz olardy Karabúk oblysyna jetkizip, óz qaraýyna aldy. Oǵan da jastardyń volonterlik shtabtary kómektesti.
– Memleket onlaın baılanysqa kóshti, osy oraıda basqa qandaı sharalar qolǵa alyndy?
– Jastar onlaın baǵdarlamalarǵa jumylyp, túrli baǵdarlamalardy júrgizip jatyr. Úıdegi azamattardyń jaǵdaıyna da kóńil bóldik. Jastar uıymy retinde jastardyń ýaqytyn tıimdi ótkizýge qatysty baǵdarlamalardy bastadyq. Búginde barlyq respýblıka boıynsha túrli onlaın jarystar, marafondar ótip jatyr. Úzdikterine syılyǵymyz da bar. Bapkerler arnaıy vıdeolar daıyndap áleýmettik jelidegi túrli toptar arqyly taratyp, sol arqyly jastardyń densaýlyǵyn da nazardan tys qaldyrǵan joqpyz. Bul kezeńniń óteri sózsiz, alaıda jańa kezeńge deni saý jastarmen aıaq basýymyz mańyzdy. Olardyń psıhologııalyq densaýlyǵyna da kóńil bóldik. Art-terapııany negizge alyp, mýzykaǵa den qoıdyq. Túrli kýrstar júrgizilip jatyr. Bul sabaqtar respýblıkalyq arnalardan tikeleı efırde kórsetiledi. Oǵan qosa otbasymen sapaly ýaqyt ótkizýge qatysty pedagogtar jasaǵan baǵdarlamalar taratylýda. Iаǵnı oqýshylar men stýdentter tek oqý baǵdarlamasymen shektelip qalmaýy úshin tańdaý múmkindigin usyndyq.
Ramazan aıynda respýblıka boıynsha Quran oqý kýrsyn bastadyq. 4 adamnan qurylǵan toptar birdeı ýaqytta Quran oqıdy. Erejege sáıkes, 1 aı ishinde bir top Qurandy tolyq oqyp bitirýi kerek. Men turyp jatqan Samsýn qalasynda 16 top Quran oqýda.
Sonymen qatar oblystaǵy 81 jastar uıymy, respýblıkanyń qaı aımaǵynda qandaı shara bolyp jatqanynan ońaı aqparat ala alatyn baǵdarlama jasap shyǵardyq. Ony shetelde de qoldana alasyz, júktep alyp, barlyq baǵdarlamaǵa qatysý múmkindigine ıe bolasyz. Onda mektep baǵdarlamasyn oqytýdan bastap, til úırený, túrli aspaptarda oınaý, sport úıirmeleri de bar. Bul da jastardyń áleýmettenýine jol ashady. Baǵdarlamaǵa 1000 túrli is-shara qosylǵan. Kishkentaı balaqaılarǵa ertegi oqý baǵdarlamasy iske qosyldy. Kúnine jarty saǵat túrli ertegi oqylady. Sonymen qatar erekshe qajettiligi bar azamattarǵa habar taratý da qarastyrylǵan. Iаǵnı ár baǵdarlamanyń sýrdo aýdarmasy bar.
Jastardyń memleket úshin mańyzdy kezeńde kómek kórsete alýy jaqsy múmkindik. Bul kezeńdi tek birlesip, erejelerdi saqtaý arqyly jeńetinimiz anyq. Ár jas ózin memleketke kerek ekenin sezinip, kómek bere alatynyn túsingen kezeń boldy deı alamyn. Bul birligimizdi nyǵaıtyp, jastardyń oı ushqyrlyǵyn damytýǵa jol ashty. Tek tótenshe jaǵdaı emes el bolashaǵyna úlken úles qosatyn jobalarǵa jumylatyn kún alys emes dep senemin!
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Cvetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»