Qoǵamda polıseıler týraly pikir men kózqaras ár alýan. Jýyrda bir apaı «polıseılerdi aıaımyn, ózimniń jalǵyz ulym bar, olar da sol sııaqty áke-sheshesiniń aıaýly perzenti, jubaıynyń arqa súıer azamaty, bala-shaǵasynyń asyraýshy ákesi emes pe? Men jumysqa ketken ulymdy ártúrli ýaıymdar jeteginde kútip, ol úıge engenge deıin degbirim qalmaıdy, olardyń da ata-anasynyń dál mendeı bolyp kútetini anyq. Biraq halyq syılamaıdy, aýyzdaryna kelgendi aıtyp, ójektep jatady. Tipti sońǵy kezderi ábden júni jyǵylyp, saǵy synǵan polıseıler kóshede adamdardy, ne kólikti qyzmet babynda toqtatqanda aýyr sóz aıta ma nemese ilik izdep sál nárseni taýdaı etip vıdeoǵa túsirip, aıdaı álemge jaıyp abyroıdy túsirer dep úreılene me, áıteýir ózderi qorqyp, jigersizdeý sóıleıdi, jaltaqtap-jasyp turady. Tipti polıseı jaman degenniń ózinde erteń ózderiniń bala-shaǵasy arasynan eshkimniń saqshy bolmaýyna kepildigi joq qoı olardyń», degen edi kúıine.
Nege bulaı? Rasynda tártip saqshysy bolý jekkórinishti qyzmet pe? Symdaı tartylǵan symbatty tulǵasyna kórikti formasy, formasyna kórkem pagony jarasyp, jan-jaǵyna batyldyǵymen, ádildigimen, qaırattylyǵymen úlgi bolýy tıis saqshylar mundaı kúıge qalaı tústi? Kishkentaı balalarǵa «óskende kim bolasyń?» degende «polıseı bolamyn!» dep oılanbaı-aq jaýap beretin bul qyzmet, bul mamandyq tap-taza bala qııaldyń qyzyǵýshylyǵyna ıe edi...
Negizi polıseı de, polıseılik qyzmet te jaman emes – olar qoǵamdyq qaýipsizdikti qadaǵalaýshylar, tártipti qamtamasyz etýshi kúsh. Zábir kórgen men japa shekkenniń shaǵym aıtyp barar qorǵany, aqqa jaq bolyp ádildikke arasha túser oryn. Biraq polıseıler dál osy údeden kórine alyp júr me? Qoǵam arasyndaǵy áńgime de, týyndap turǵan másele de – osy jerde.
Biraq elde lańkester lań salǵan qıyn kezderde eldi aman saqtaý úshin eń aldymen keýdesin oqqa tosqan – polıseıler, óz ómirin ózi tárk etip kópirden ne bıik úıden sekirmek bolyp bel býǵandardyń janynan tabylyp, óz basyn qaterge tigetin – polıseıler, aqjal tolqynmen alysyp sýǵa batyp bara jatqan adamdy baıqasa teńizge, alapat órtti kórse jalynǵa qoıyp ketetin – polıseıler. Kóshedegi ury-qaryny aýyzdyqtap, kúni-túni kóshe boılap tártipti talap etip júretin de – solar. Jol saqshylary qadaǵalap turmasa ersili-qarsyly aǵylǵan kólikter arasynda qandaı bassyzdyqtar bolatynyn elestetip kórińiz, sebebi myńdaǵan kólikterdiń tizginindegilerdiń kimder ekenin eshkim bilmeıdi...
Polıseıler arasynda bireýdi qutqaramyn dep ózi ajal qushqan bozdaqtar az emes. Tirisinde polıseı bolǵany úshin jer-jebirine jetetin halqy qaıǵyly kezde aıanyshpen qarap, azaly sózin arnaıdy. Túsiniksiz. Azamattyń kózi tirisinde qadiri joq, ólgen soń baǵaly. Sonda «polıseı tek qyzmet babynda qaza bolsa ǵana qurmetti bola ma?» dep oılaısyń.
El pikirine súıensek, olar polıseılerge kóbine paraqorlyq úshin renjıdi eken. Jol boıynda – aqsha, qylmysty isti tergeý-ashý úshin – aqsha, kez kelgen isi túsip barǵan adamnyń taǵdyryn, isin para sheshedi dep qynjylady turǵyndar. О́kinishtisi, paraqorlyq, sybaılastyq barlyq salada bar. Eger bul jaman áreket dendep ketpese memlekette sybaılastyqqa qarsy kúresetin bildeı organ qurylyp, bilek sybanyp, belsene iske kiriser me edi?! Alaıda osylaı renjıtinder birjaqty pikirge súıenedi, sebebi polıseıdiń bári paraqor emes. О́z isin adal atqaryp, el-jurtynyń yqylasyna bólengen, qaıyrymdylyq isterimen elin súısintken, qarapaıym baýyrǵa kómek qolyn sozyp júrgen saqshylar az emes. Jol boıynda kólik qozǵalysy erejesin buzyp ótip parany ózi usynatyn júrgizýshiler de bar. «Altyn kórse perishte joldan taıar» degendeı, tek polıseı emes, ońaı jerden túsip turǵan oljadan, oıda joqta sap ete qalǵan syıdan bas tartý kóp adamnyń qolynan kele bermeıtin tirlik! Jol erejesin buzbaǵan, eshqandaı kinási joq júrgizýshi-jolaýshydan qyzmet babyn paıdalanyp «temekige aqsha» suraǵan polıseı – óz qyzmetiniń mánin túsine almaı, aldyna kelgennen alý kerek degen oıdan ári asa almaı qalǵan jartykesh jaýaptylyqtaǵy jandar, polıseılik qyzmet ondaılardyń orny bolmaýy qajet.
Al qazaq támsilinde aıtylatyn «Bir qaryn maıdy shiritetin bir qumalaqty» ózge salalardan da kezdestirýge bolady. Bir qyzyǵy keshe jumyssyz kezinde para alatyndardy synap-minep otyratyndardyń áldeqalaı «barmaq jalatatyny bar» jumysqa ornalassa – jalap-juqtaýdy qalaı tez meńgerip ketetine tańǵalasyń. Osyǵan qarap qyzmetti, tipti jaman da bolsa para alýdy synaıtyndardyń arasynda adaldyq, ádildikke arasha bolýshy shynaıy jandarmen birge, kóre almaýshylyqtan, qyzǵanyshtan, paıdakúnemdikten asyra sóz aıtyp, kúıine yzalanatyndar da bar deýge bolady.
Jýyrda Mańǵystaýda tártip saqshylarynyń qyzmetine syn bolyp, abyroılaryna daq salatyndaı oqıǵa tirkeldi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Mańǵystaý oblysy boıynsha departamenti oblystyq prokýratýramen birlesip, Mańǵystaý oblysy Polısııa departamentiniń laýazymdy tulǵalarynyń zańsyz áreketin áshkereledi. Iаǵnı, olar Aqtaý qalasynda karantın kezinde «jumys isteýdi» jalǵastyrǵan jezóksheler ordasynyń zańsyz áreketine polısııanyń «qamqorlyq» jasaǵanyn anyqtady.
Bul týraly Mańǵystaý oblysynyń Qoǵamdyq kommýnıkasııalar ortalyǵynda ótken brıfıngte Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Mańǵystaý oblysy boıynsha departamenti Tergeý basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Baımyrza málimdedi.
Baýyrjan Serikulynyń aıtýynsha, oblys aýmaǵynda karantın jarııalanǵanyna qaramastan polısııa qyzmetkerleri quqyqbuzýshylyq áreketterdi toqtatý sharasyn qolǵa almaǵan. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet tártip saqshylary koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrǵan adamnyń jezókshelikpen aınalysatyn shetel azamatshalarymen baılanysta bolǵany týraly aqparatty jasyryp qalǵan dep tujyrymdap, polısııa osy týraly málimetti «qupııada ustady» dep jarııalady.
– Atalǵan málimetterge saı, para alý, qyzmettik ókilettikterin asyra paıdalaný, jezókshelikpen aınalysýǵa arnalǵan oryndardy uıymdastyrý jáne olardy jasyrý, adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin jaǵdaılardy jasyryp qalý faktileri boıynsha sotqa deıingi tergeý amaldary júrgizilýde, – dedi ol.
Saqshyǵa jaraspaıtyn óreskel áreket, ózderi qyzmet etetin, qorǵap-súıenetin zańǵa qarama-qarsy tirlik. Biraq sol úshin búkil polıseıge kúıe jaǵa almaısyń, mysaly, bir muǵalimniń, bir jolseriktiń, bir dárigerdiń nemese kez kelgen bir adamnyń áreketi búkil ujymynyń, áriptesteriniń aınasy emes, bir jýrnalıstiń pikir-paıymy barsha jýrnalıster qaýymynyń ýáji emes.
Osylaısha qyzmetin orynsyz, tipti teris baǵytta paıdalanǵandardyń kesirinen onsyz da halyq arasynda bedeli kóterilmeı kele jatqan tártip saqshylarynyń qyzmeti synǵa ilikti. Kináliler jazalanatyny anyq, alaıda olardyń qateliginiń «qoltańbasy» saqshylarǵa degen senimdi suıylta bere me degen oı týyndaıdy. Elimizde tótenshe jaǵdaı engizilip, karantınniń shekteý-sharalary kúsheıgen shaqta qyzmetteri birneshe esege artqan, indetten buryn da kezdesken qıyndyqtarda da saptan joǵalmaǵan saqshylardyń ózindik orny bar. Jol jıeginde qyzmet atqaryp turǵan polıseılerdi kólikpen qaǵyp ótý, ony «chellendjge aınaldyrsa» dep keleke etý – óreskeldik. Polıseı de – adam, otbasyn asyraý úshin nápaqa taýyp, memleketke qyzmet etip júrgen azamat. Polıseılerge degen qurmetsizdik, anaıy sózder men tildeýler olardyń da júıkesin juqartyp, «kúni-túni tynym tappasa da basynan sóz ketpeıtin» qyzmetten óz erkimen ketýine májbúr etedi.
О́z baýyry túgil basqany «О́kpege qısa da ólimge qımaıtyn» halqymyz saqshylardy synasa da syılaǵany jón, al olardyń ómirine qaýip tóndirýge eshkimniń haqy joq! Halyqtyń syny – tártipsizdi tezge salar qalyp, biraq tek oryndy bolsa. Qazaqtyń daýlar men ártúrli máselelerdi sheshetin bı-sheshenderge qazylarǵa, aqsaqaldarǵa júginýi eldiń únin tyńdaý, jurtshylyq sotyn moıyndaýy jón-aq, biraq búginde áleýmettik jelide otyryp oryndy-orynsyz pikirlerdi jaýdyrý – batyrlyq-bılik, azamattyq emes ekeni belgili. Mindi túzetý úshin synnyń ózi oryndy, tereń tolǵanystan týyndaǵan kósheli ýájderden qurylatyn fılosofııalyq sheshim bolýy tıis. Sondaı-aq saqshylar da jónsiz áreketi óziniń ǵana emes, tutas salanyń, barsha áriptestiń abyroıyn aıaqasty eter isterden saq, attaryna kir keltiretin isterden aýlaq bolyp, el-jurtyna súıkimin ketirmese eken!
Mańǵystaý oblysy