Rezıdentterdiń depozıtarlyq uıymdardaǵy depozıtteriniń kólemi bir aıda 3,1% tómendep, 19 649,7 mlrd teńgeni qurady. Zańdy tulǵalardyń depozıtteri 5,7% -ǵa 9 935,0 mlrd teńgege deıin, jeke tulǵalardyń depozıtteri 0,3% -ǵa 9 714,6 mlrd teńgege deıin azaıdy. Bul týraly keshe Ulttyq banktiń baspasóz qyzmeti habarlady.
«Ulttyq valıýtadaǵy depozıtterdiń kólemi bir aıda 2,9% -ǵa 1112,3 mlrd teńgege deıin ósti, shetel valıýtasyndaǵy depozıtter 10,0% -ǵa 8528,4 mlrd teńgege deıin tómendedi. Dollarlandyrý deńgeıi 2020 jyldyń sáýir aıynyń sońynda 43,4% qurady (2019 jylǵy jeltoqsanda - 43,1%)», - delingen habarlamada.
Ulttyq valıýtadaǵy zańdy tulǵalardyń depozıtteri 2020 jylǵy sáýirde 0,3% -ǵa 5654,5 mlrd teńgege deıin ósti, shetel valıýtasyndaǵy 12,5% -ǵa 4 280,6 mlrd. teńgege deıin tómendedi (zańdy tulǵalardyń depozıtterinen 43,1%) .
Mysaly, qarjy sarapshylary 2018 jyly depozıtterdiń tolyq jiktemesi paıda bolǵannan keıin qazaqstandyq bankterdiń klıentteri ózderiniń jeke maqsattary men úmitterine sáıkes keletin depozıt túrin tańdaı alatynyn aıtady. Sol sebepti bul saýalǵa jaýap bermesten buryn eń aldymen, depozıttiń ár túriniń artyqshylyqtary men aıyrmashylyqtaryn qarastyramyz.
Qarjy naryǵyn qadaǵalaý jáne retteý agenttiginiń mamandarynyń aıtýynsha eń joǵary paıyzdyq mólsherlemeli depozıtter uzaq ýaqytqa aqsha salýdy josparlap, ony osy merzimde paıdalanbaıtyndar úshin tıimdi. Sonymen birge, olar jınaq salymdary boıynsha ósip otyrǵan mólsherlemeler depozıtten aqshany merziminen buryn alý boıynsha eń qatań shekteýlerdiń ornyn toltyrý bolyp tabylatyndyǵyn da eskertedi.
Kez-kelgen banktiń standartty usynystary óteý merzimi boıynsha bir, eki jáne úsh jyl, biraq birneshe aıǵa jetkilikti usynystar bar. «Joǵaryda kórsetilgen shekteýler Qazaqstan Respýblıkasynyń Azamattyq kodeksinde belgilengen, sondyqtan barlyq bankterde jaǵdaı birkelki bolady. Osy shekteýlerge baılanysty jınaq salymy naqty maqsatqa aınalady: salymshy naqty aqshanyń qashan qajet bolatyndyǵyn naqty túsinýi kerek », dedi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi ókilderi. Merzimdi emes salymǵa keletin bolsaq, agenttik ókilderiniń baǵalaýy boıynsha, qazaqstandyqtar úshin eń tanymal túri, ony kez kelgen ýaqytta toltyrýǵa jáne eń az qaldyq shegin qaldyryp alýǵa bolady.
«Onyń ústine, mundaı salymnyń sońǵy qaıtarymy kapıtaldandyrýǵa áser etedi. Bank eki negizgi nusqany usyna alady: paıyzdardy jeke banktik shotqa (nemese kartaǵa) tóleý nemese kapıtaldandyrý. «Eger siz bólek esepshotta tólegińiz kelse, onda syıaqy nomınaldy mólsherleme boıynsha alynady. Bul qarapaıym paıyz: salymnyń qaldyǵy mólsherlemege kóbeıtilip, paıyz mólsherin alady. Bul rette, kapıtaldandyrý - bul salym somasyna eseptelgen syıaqyny avtomatty túrde qosý. Salym somasy eseptelgen syıaqy esebinen kóbeıedi, al kelesi kezeńde bank osy ósken somaǵa paıyzdardy esepteıdi. Kapıtaldandyrylǵan salymdar boıynsha osy sońǵy qaıtarym jyldyq tıimdi paıyzdyq mólsherleme dep atalady », - dep túsindirdi agenttik qyzmetkerleri.
О́z kezeginde, merzimdi depozıt – bul agenttikte belgilengen jınaq pen merzimdi emes depozıtter arasyndaǵy ymyraǵa kelý. Bul salym sizge aqshany tolyq nemese ishinara tóleýge, ishinara syıaqydan aıyrýǵa múmkindik beredi.
Osylaısha, merzimdi salymdar boıynsha paıyzdyq mólsherlemeler sharttarǵa baılanysty ózgeredi - neǵurlym uzaq bolsa, soǵurlym joǵary bolady. Aqshany merziminen buryn alyp tastaǵan jaǵdaıda, paıyzdyq mólsherleme depozıttiń barlyq merzimine tómendetiledi. Onyń deńgeıiniń qandaı deńgeıge deıin tómendetiletini kelisimshartqa baılanysty.
Aıta ketý kerek, agenttik aı saıyn depozıtterdiń barlyq túrleri boıynsha usynylatyn eń joǵary paıyzdyq mólsherlemelerdi esepteıdi. Usynylǵan maksımaldy mólsherlemeler joǵarylasa nemese tómendese, ár bank derbes depozıtter boıynsha stavkalardy kóterý nemese tómendetý nemese aǵymdaǵy jaǵdaıdy saqtaý boıynsha sheshim qabyldaıdy. Bul naryqtyq jaǵdaıǵa, banktiń depozıttik saıasatyna jáne salymdar aǵymyndaǵy ár banktiń qajettiligine baılanysty. «Alaıda, jańa maksımaldy mólsherlemeler buryn ornalastyrylǵan salymdar boıynsha talaptarǵa áser etpeıtinin eskerińiz. Eger siz depozıt salǵan bolsańyz, onda onyń stavkasy uzartylǵanǵa deıin - joǵaryǵa nemese tómenge qaraı ózgermeıdi, dep atap ótti agenttik ókilderi.
Sarapshylar kúni búginge deıin depozıttiń senimdiligi nemese qundy qaǵazdardyń tartymdylyǵy, kiristiligi aınalasynda toqtamdy pikirge kelgen joq. «Osy eki arada – táýekel men kiristilik arasyndaǵy tepe-teńdikti qalaı tabýǵa bolady?» degen suraqtyń 100 túrli jaýaby bar. Sebebi olardyń árqaısysy qısyndy.
KASE sarapshylarynyń pikiri boıynsha naryqta tartymdy paıyzdyq mólsherlemeden basqa, táýekelsiz osyndaı quraldar bar. Mysaly, qor naryǵy boıynsha sarapshy Asylbek Buırabaev táýekel parametrine júginetin bolsaq, onda kópshilik qorlardyń teńgerimdi strategııasy bar jáne joǵary nesıelik reıtıngi bar emıtentterdiń baǵaly qaǵazdarǵa basymdyq bergen durys dep esepteıdi. Ol sonymen bir mezgilde KASE-de ınvestısııalyq qorlardyń baǵaly qaǵazdary alty emıtenttiń jeti quralymen usynylatynyn da aıtyp ótti.
Birinshiden, Ortalyq bank - bul kiristi arttyrý. «Salystyrmaly táýekel jaǵdaıynda birqatar oblıgasııalar ınvestorǵa joǵary paıda alýǵa múmkindik beredi. Bir qyzyǵy, keıbir bankterdiń oblıgasııalary ınvestorlarǵa sol nesıelik uıymdarda ashylǵan salymnan góri kóp paıda ákelýi múmkin» deıdi A. Buırabaev.
Sonymen qatar, oblıgasııalardan túsetin tabys tek tólengen paıyzdardan (kýpondardan) ǵana emes, sonymen birge ekonomıkadaǵy tómen paıyzdyq mólsherlemeler kezeńinde qaǵazdyń qymbattaýynan da bolýy múmkin. Ekinshiden, túrli salalarǵa ınvestısııa salý múmkindigi. Bank salasy keıbir ýaqyt kezeńderinde jaqsy kórinbeýi múmkin. «Biraq oblıgasııalar naryǵy tek banktik boryshtyq baǵaly qaǵazdarmen shektelmeıdi - ınvestor kompanııalardyń baǵaly qaǵazdaryn metallýrgııa, munaı-gaz, taý-ken óndirisi, aýylsharýashylyǵy, joǵary tehnologııalyq jáne basqa salalardan satyp alý múmkindigine ıe», A. Buırabaev.
Úshinshiden, naryqtyq jaǵdaılarǵa ıkemdi beıimdelý múmkindigi. Salym merzimi ádette shartta kórsetilgen. Ashylǵan kezde depozıtter boıynsha stavkalar bekitilip, belgili bir ýaqyt ótkennen keıin olar naryqtyq mólsherlemelerden tómen bolýy múmkin. Oblıgasııalar paıyzdyq mólsherlemelerdiń ózgeretin deńgeıine ıkemdi túrde ıkemdelýge múmkindik beredi. Mysaly, ınvestor tómen stavka kezinde qysqa oblıgasııalarǵa artyqshylyq bere alady jáne joǵary tabystylyq kezeńinde uzaq oblıgasııalardy satyp ala alady.
Tórtinshiden, merziminen buryn toltyrýǵa nemese alýǵa tyıym salynady. Oblıgasııalar bırjada satylady jáne saýda kezeńinde kez kelgen ýaqytta satylýy nemese satyp alynýy múmkin. Bul oblıgasııalardy satyp alý úshin belgili bir somany jınaqtaý úshin bólshek ınvestorlarǵa únemi aqsha únemdeýge múmkindik beredi.
Besinshiden, uzaq merzimdi ınvestısııalar. Banktik salym týraly kelisimderdiń kópshiliginde 3 aıdan 3 jylǵa deıingi merzimge qarajat salýǵa múmkindik bolsa, oblıgasııalar kiristerdi edáýir uzaq merzimge belgileýge múmkindik beredi: bes, on nemese odan da kóp jyl.
Altynshydan, óte qysqa merzimdi ınvestısııalar. Oblıgasııalar boıynsha paıyzdyq kiristi kýpon túrinde de, kún saıyn esepteletin jınaqtalǵan kýpondyq kirisi bar qaǵazdy satý túrinde de alýǵa bolady. Basqasha aıtqanda, ınvestısııanyń ár kúnine paıyzdar esepteledi. Bul qarajatty bir aıǵa, bir aptaǵa nemese tipti bir kúnde ornalastyrýǵa múmkindik beredi. Kásip ıeleri úshin bul jaqyn arada qajet bolýy múmkin ýaqytsha bos aqshany ornalastyrýdyń tamasha múmkindigi.
Jetinshiden, táýekel / kirý qatynasyn túzetý múmkindigi. Tabystylyǵy Ulttyq Banktiń bazalyq mólsherlemesine jaqyn joǵary senimdi memlekettik baǵaly qaǵazdardan basqa, siz naryqta sál táýekeldi baǵaly qaǵazdardy taba alasyz, biraq kiristiligi anaǵurlym tartymdy. Oblıgasııalar naryǵynda ınvestorda ár túrli táýekel / qaıtarymdylyq sıpattamalary bar qol jetimdi ınvestısııalyq nusqalardyń keń tańdaýy bar, olardyń ishinen siz ózińizge ońtaıly portfel jınaı alasyz.