Úkimet bes aıdyń qorytyndysyn qarady

Ekonomıkalyq belsendilikke – erekshe nazar

Ekonomıkanyń, bank salasynyń jaı-kúıi, respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy, memlekettik satyp alýdaǵy jergilikti qamtý týraly Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov, Ulttyq bank tór­aǵasy E.Dosaev, Qarjy mınıstri E.Ja­maýbaev, ónerkásip jáne energetıka sektoryndaǵy jaǵdaı týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri B.Atamqulov pen Energetıka mınıstri N.Noǵaev, agroónerkásip keshenindegi ahýaldy Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov, óńirlerdiń damý barysyn Al­maty oblysynyń ákimi A.Batalov, Qaraǵandy oblysynyń ákimi J.Qasymbek, Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Q.Aqsaqalov baıandady.

R.Dálenov esepti kezeńde baıqalǵan oń trendterdi atady. «О́ndiristik sektorda ósý jalǵasýda. Qyzmetter sektory mamyrdan bastap serpindi qalpyna kelýde. Sonymen birge saýda balansynyń saldosy joǵary ósýdi kórsetti. О́ndiristik sektor boıynsha qurylysta – 5,9%-ǵa, ken óndirýde – 5,2%, óńdeý ónerkásibinde – 4,9% jáne aýyl sharýashylyǵynda 2,2%-ǵa ósý baıqaldy», dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda qyzmet sektorlarynda, sonyń ishinde kólik qyzmetterinde – 14,1%-ǵa, saýdada – 12,3%, jyl­jymaıtyn múlik operasııalarynda – 4,8%, ákimshilik qyzmetterdi kórsetýde – 3,8%-ǵa tómendeý boldy. Baılanys qyz­metteri qańtar-mamyrda 9,2%-ǵa artty.

Karantındik shekteý sharalary jeńil­degen mamyrdan bastap, qyzmetter sektory jekelegen salalarda qalpyna kele bastady. Atap aıtqanda, saýda 28,3%-ǵa, sonyń ishinde bólshek saýda – 34,2%, kóterme saýda 26,1%-ǵa ósti. Kólik qyzmetteri – 20,7%-ǵa, onyń ishinde jolaýshylar aınalymy – 41,5%-ǵa, júk aınalymy – 5,7%-ǵa artty. Al tamaqtaný boıynsha qyzmetter 10,8%-ǵa ósti. Osylaısha mamyrda qyzmetter salasynda ósýdiń qalpyna kelý serpini tirkeldi.

R.Dálenov atap ótkendeı, ekono­mı­ka­lyq belsendilikti odan ári kúsheıtý maq­satynda 20 mamyrda 2020 jylǵa arnal­ǵan keshendi jospar qabyldandy. «Keshendi jospar qoldanbaly sıpattaǵy naqty sharalardy qamtıdy. Bul – О́ner­kásipti damytý qoryn qurý. О́ńdeýshi ká­siporyndarǵa 3%-dyq jeńildetilgen mólshermen kredıt berý kózdelip otyr», dedi mınıstr.

Ulttyq bank baǵdarlamasy men «Bız­­nes­tiń jol kartasy» sheńberinde shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý boıynsha qyzmet túrleri keńeıtilýde. Nesıe­leý resimderi jeńildetiledi. Sondaı-aq, «Bıznestiń jol kartasy-2025» mem­lekettik baǵdarlamasynda bıznes úshin mık­rokredıtterdi sýbsıdııalaýdy qaras­tyratyn jańa «Mıkrokredıtteý» baǵyty iske qosylady.

Bul sharalardyń barlyǵy syrtqy syn-qaterlerdiń teris saldaryn azaıtýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq Keshendi jos­par ekonomıka salalaryndaǵy jedel máselelerdi sheshýge, ishki óndiris pen kásipkerlikti qoldaýǵa múmkindik beredi. Jalpy, keshendi jospardy júzege asyrý úshin 49 zańnamalyq aktige túzetýler engizý josparlanýda.

Qańtar-sáýirde syrtqy saýda aınalymy 28,2 mlrd dollardy qurady. Eksport 18,4 mlrd, ımport 9,8 mlrd dollar boldy.

Investısııalar boıynsha 15 óńir ósý kór­setti. Túrkistan oblysynda ınves­tı­sııa 2 esege jýyq ulǵaıdy. 2 óńirde tó­mendeý tirkeldi, bul Qyzylorda men Aty­raý oblystary. Jalpy, negizgi kapı­talǵa salynǵan ınvestısııalardyń ósýi – 0,1%.

Sondaı-aq R.Dálenov 6 ekonomıkalyq kórsetkish boıynsha jalpy jaǵdaıdy atap ótti. Olar – óńdeý, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý, ınvestısııalar jáne ınflıasııa. «О́ńirlerdiń kóbinde jaqsy dınamıka baıqalady. Barlyq 6 kórsetkish boıynsha 4 óńirde ósý baıqalady. 5 kórsetkish bo­ıynsha – 6 óńirde, 4 kórsetkish boıynsha – 4 óńirde ósim bar. Al Mańǵystaý oblysy 2 kórsetkish boıynsha jaqsy nátıje kórsetti», dedi mınıstr.

R.Dálenov qarjylandyrý jáne kredıt berý boıynsha qabyldanǵan sharalardy eskere otyryp, ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar nazary birqatar mindetke shoǵyrlaný qajet ekenin atap ótti. Olar: 2020 jylǵa arnalǵan ekonomıkalyq ósýdi qalpyna kel­tirý jónindegi keshendi jospardy ýaqtyly jáne tıimdi iske asyrýdy qamta­masyz etý; Eńbek naryǵynda turaqty­lyqty qamtamasyz etý úshin «Jumys­pen qamtýdyń jol kartasy» baǵdar­lamasy sheńberinde jobalardy iske asyrý; «Bıznestiń jol kartasy-2025» memleket­tik baǵdarlamasy, «Qarapaıym zattar eko­nomıkasy» jáne Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine jeńildetilgen kredıt berý baǵdarlamalary sheńberinde kásipker­lerdi qoldaý quraldaryn tıimdi iske asyrýdy qamtamasyz etý; Jańa eko­nomıkalyq jaǵdaı kezinde ınvestısııalyq jobalardyń ózektendirilgen pýly sheńberinde ınvestısııalar tartýǵa jańa tásilderdi qoldaný; Kórsetiletin qyzmetter salasyndaǵy serpindi ósýdi qalpyna keltirý úshin jaǵdaılar jasaý.

«Joǵaryda atalǵan sharalardy iske asyrý ekonomıkalyq belsendilikti jedel qalpyna keltirýge múmkindik beredi», dep túıindedi mınıstr.

Depozıtter 3,3%-ǵa kóbeıdi

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaevtyń aıtýynsha, bıylǵy mamyrda jyldyq ınflıasııa 2020 jylǵa arnalǵan 4-6% nysanaly dálizden joǵarylap, 6,7% boldy. Ekonomıkany qoldaý sheńberinde Prezıdenttiń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.

Tótenshe jaǵdaıdyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 maýsymda kásipkerler 494,4 mlrd teńge somasyna 2 041 ótinim berdi, 197,6 mlrd teńgege 1 467 qaryz berildi. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy bo­ıynsha bıylǵy 5 maýsymdaǵy jaǵdaı boıynsha bankter jalpy somasy 305,1 mlrd teńgege 526 ótinim qabyldady, 210,4 mlrd teńge somasyna 422 qaryz berdi. «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha osy jylǵy 4 maýsymda 216,5 mlrd teńgege 18 769 ótinim maquldandy, sonyń ishinde 183,9 mlrd teńge somasyna 15 556 qaryz berildi. «Baspana Hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jylǵy 4 maýsymda 244,4 mlrd teńge somaǵa 29 324 ótinish maquldandy, 198,0 mlrd teńgege 24 277 qaryz berildi. Al bankterdegi depozıtter kólemi 3,3%-ǵa ulǵaıdy.

 Kiris jospary 102,9% oryndaldy

Memlekettik bıýdjettiń atqarylýy tý­ra­ly baıandaǵan Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń málimetinshe bıyl­ǵy bes aıdyń qorytyndysy boıyn­sha memlekettik bıýdjetke 3 trln 420 mlrd teńge kóleminde kiris túsip, jospar 102,9% oryndaldy.

Respýblıkalyq bıýdjetke 2 trln 111 mlrd teńge kiris tústi, bul jospardyń 94,4%-y. Kirister boıynsha jospar 125 mlrd teńgege oryndalmady.

«Jospardyń oryndalmaýyna syrtqy faktorlar aıasynda tótenshe jaǵdaı kezeńinde bıznesti qoldaý boıynsha qabyl­danǵan sharalar áser etýde», dedi E.Jamaýbaev.

Salyq túsimderiniń azaıýy sáýir aıynan bastalyp, mamyr aıynda jalǵasty. «Elektrondy shot-faktýralar» aqpa­rattyq júıesiniń derekteri boıynsha kásip­kerlik belsendiliktiń eń kóp tómen­deýi kóterme jáne bólshek saýdaǵa tıesili. Taýarlardy ótkizý boıynsha aına­lym­dar 2019 jylǵy mamyrmen salystyr­ǵan­da 54%-ǵa nemese 1,2 trln teńgege tó­mendegen.

Shıki munaıǵa eksporttyq kedendik baj salyǵy boıynsha jospar 4 mlrd teńgege oryndalǵan joq. Sebebi sáýirde munaıdyń ortasha baǵasy barreline 25 AQSh dollarynan tómen boldy.

Jergilikti bıýdjetterdiń óz kiristeri 120,4%-ǵa atqarylyp, 1 trln 309 mlrd teńgeni qurady. Jospar 222 mlrd teńgege asyra oryndaldy.

Memlekettik bıýdjet shyǵystary 97,9%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjet 98,9%-ǵa, jergilikti bıýdjetter 97,2%-ǵa at­qaryldy. Respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵys­tary 5 trln 620 mlrd teńgeni qura­dy. Bıýdjet qarajaty 61 mlrd teńgege ıgerilmedi.

«Igerilmeýdiń negizgi sebepteri: kon­kýrstyq resimderdi uzaq jáne ýaqtyly ótkizbeý, naqty kórsetilgen qyzmetter, atqa­rylǵan jumystar kólemine tóleý, shart jasasý resimderin uzaq júrgi­zý, tólem boıynsha qujattardy uzaqmer­zimdi kelisý», dep túsindirdi E.Jamaý­baev. Jergilikti bıýdjetterdiń shyǵys­tary 2 trln 606 mlrd teńgeni qurady. Igerilmegen qarajat – 75 mlrd teńge.

 Mashına jasaý óndirisi 18,5%-ǵa ósti

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov 5 aıódyń qorytyndysy boıynsha óner­kásip óndirisiniń kólemi 4,8% óskenin aıt­ty. «Mashına jasaý salasy jaqsy nátı­je kórsetip, óndiris kólemi 18,5% ósti. Avtokólik quraldary, treılerler já­ne ashyq tirkemeler shyǵarý 47,1%, mashına­lar men jabdyqtar 6,7%, ózge kólik quraldaryn jasaý 125,2%, kompıýterler jasaý 3,8%-ǵa ósti», dedi mınıstr.

Qurylys salasynda naqty kólem ındeksi 2020 jyldyń qańtar-mamyr aı­larynda 105,9%-dy qurady. О́sim eli­miz boıynsha qurylys-montajdaý ju­mys­taryn qaıta jańǵyrtýǵa baılanys­ty qurylys kólemin arttyrý esebinen qam­tamasyz etiledi.

5 aıda 4 mln 75 myń sharshy metr tur­ǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul – ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 88,4%-ǵa teń. Respýblıka boıynsha bar­lyǵy 33 479 baspana paıdalanýǵa berildi.

 A.Mamın: Salynǵan árbir teńge paıda ákelýge tıis

Máseleni Úkimet basshysy Asqar Mamın qorytyndylady. Onyń aıtýyn­sha, bıylǵy qańtar-mamyr aılarynda IJО́ 2019 jyldyń sáıkes kezeńine qaraǵanda 1,7%-ǵa tómendedi, bul pande­mııadan týyndaǵan álemdegi jáne aımaq­taǵy iskerlik belsendiliktiń kúrt qul­dyraýyna, sondaı-aq shıkizat pen kapı­taldyń halyqaralyq naryqtaryndaǵy turlaýsyzdyǵyna baılanysty.

Sonymen qatar Úkimet qabyldap jatqan sharalar men ulttyq ekonomıkada qalyptasqan turaqtylyq ekonomıkanyń naqty sektorynyń senimdi ósý qarqynyn qamtamasyz etýge jol ashty. Taý-ken ónerkásibiniń kólemi 5,2%-ǵa, óńdeý ónerkásibi – 4,9%-ǵa, sonyń ishinde mashına jasaý – 18,5%-ǵa, farmasevtıka – 21,2%-ǵa, jeńil ónerkásip – 10,8%-ǵa, qurylys materıaldaryn óndirý – 12,3%-ǵa ósti. Qurylys kólemi 5,9%-ǵa ósti, saýda balansynyń oń saldosy qamtamasyz  etildi.

Aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 2,2%-ǵa ulǵaıdy. Kóktemgi egis jumystary ońtaıly merzimde aıaqtaldy, olardyń qorytyndysy boıynsha egis alqaby 237,7 myń ga ulǵaıyp, 22,5 mln gektardy qurady.

Halyqty jumyspen qamtýdy qoldaý sharalary belsendi túrde iske asyrylyp jatyr. Bıyl jumysqa ornalasýǵa járdemdesý boıynsha keshendi sharalarmen 1,22 mln azamat qamtylady.

Karantın rejimin kezeń-kezeńmen jeńil­detý aıasynda qyzmet kórsetý sek­t­oryndaǵy iskerlik belsendilik ser­pin­di túrde qalpyna keltirilip jatyr. Má­selen, mamyr aıynda sáýirmen salystyr­ǵan­da saýdada, kólik sektorynda jáne ha­lyq­qa qyzmet kórsetý salasynda aıtar­lyqtaı ósim baıqaldy.

Osy jyldyń bes aıynyń qory­tyn­dysy boıynsha negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalar kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 0,1%-ǵa ósti. Sonymen qatar mamyr aıynda bıylǵy sáýir aıymen salystyrǵanda bul kórsetkish 32%-ǵa artty. Oǵan qosa negizgi kapıtalǵa salynǵan jeke ınvestısııalar kóleminiń ósimi 25,7%-dy qurady.

«Bizdiń mindetimiz – qysqa merzimde ekonomıkanyń daǵdarysqa deıingi damý qarqynyn qalpyna keltirý. Buǵan ekonomıkany qoldaý jáne osy jyldyń sońyna deıin ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirý jónindegi keshendi jospardy iske asyrý boıynsha biz qabyldaǵan shuǵyl sharalar yqpal etýi tıis», dedi A.Mamın.

Negizgi kórsetkishter boıynsha áleý­mettik-ekonomıkalyq damýdyń ozyq ósý qarqyny Qaraǵandy, Soltústik Qazaq­stan, Almaty jáne Qostanaı oblys­tarynda qamtamasyz etilgen, ortasha res­pýb­lıkalyq deńgeıge Batys Qazaqstan, Jam­byl, Aqmola, Túrkistan, Aqtóbe, Shy­ǵys Qazaqstan, Pavlodar oblysta­r­ynda, Nur-Sultan jáne Almaty qala­larynda qol jetkizildi, keıbir óńir­­de kórsetkishter respýblıkalyq deń­geı­den tómen boldy. Olar – Atyraý, Qyzyl­orda, Mańǵystaý oblystary, sondaı-aq Shymkent qalasy.

Úkimet basshysy óńirlerdiń Ekono­mı­kalyq ósimdi qalpyna keltirýdiń ke­shendi jospary men memlekettik baǵdar­lamalardy iske asyrý, otandyq óndi­risti barynsha qoldaý, ınvestısııa­lar tartý, eksportty ilgeriletý, halyqtyń ju­myspen qamtylýyn saqtaý jáne turaqty jumys oryndaryn qurý úshin barlyq sha­ralardy belsendi túrde qabyldaý qajettigin atap ótti.

«Qazirgi jaǵdaıda bıýdjet qarajatyn utymdy ári tıimdi jumsaý qajet. Árbir teńge ekonomıkaǵa paıda ákelýi tıis», dedi A.Mamın.

Premer-Mınıstr jarty jyldyń qorytyndysy boıynsha ortalyq mem­le­kettik organdar men ákimdikter jumy­synyń tıimdiligi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵa­lyǵymen ótetin Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda qaralatynyn atap ótti.