Meniń Dıdahmet aǵa týraly estelik jazýǵa talaıǵa deıin qolym barmady... О́ıtkeni, osynaý qyzyldy-jasyldy dúnıeden jany jomart, aıtqan sózinen aınymas, ultyna da, ulyna da kerek, jazǵany bir bólek, jalyny bir bólek, qazanda qaınamaıtyn jazýshynyń baqılyqqa asyǵys kete bergenine kóp ýaqyt kóne almaı júrdim.
О́zim týǵan Eńbek aýylyndaǵy orta mektepte qazaq tili men ádebıetinen sabaq berip júrgenmin. Bir kúni aýylǵa Almatydan bir top aqyn-jazýshy jurtpen kezdesýge kele qaldy. Arasynda kózińe ottaı basylatyn, elden ala súıkimdi kórinetin Dıdahmet aǵam bar. Meniń Almatydan bireýler kelse, "qylmys jasaǵandaı" qashyp júretin kezim. Qonaqtar tapaıdyń tal túsinde mektepke jetip kelgen soń "ustalyp" qalsam kerek, ol kisilermen sypaıy amandasyp turyp qaldym. Meni aýyldan kórgenine tańǵalysyn jasyrmaǵan Dıdaǵam: "Almaty tanyǵan aqyn ediń, nege ketip qaldyń?" dedi julyp alǵandaı. "Joq, meni Almaty tanı qoıǵan joq edi" dep, aqtalmaq bop edim: "Seni ádebı orta baǵalady, Baqytjan, Almaty tanydy degen sol..." dep kesip aıtty. Osy sóz kókeıime uıa saldy. Úmit shyrpysyn jaqty. Sol oqıǵadan soń mektepte maǵan aıanyshpen qaraıtyn muǵalimder paıda boldy. Sonyń biri – bıologııa pániniń úzdik mamany, meniń sol kezdegi áriptesim, burynǵy ustazym – Qatıra Saharıeva edi. Ol kisi kádimgideı ýaıymdap: "Baqytjan-aý, Dıdahmettiń ózi saǵan anadaı dep aıtyp ketti, sen aýylda óship qalasyń ǵoı. Birdeme etip Almatyǵa barsańdarshy!" dedi.
Bizdiń Almatyǵa ketýimiz belgili, belgisiz sebeptermen kesheýildeı berdi, kesheýildeı berdi. Tek 1997 jyly О́skemenge kóship keldik.
1999 jyly jazýshy, sol kezde Prezıdent apparatynda qyzmet istep júrgen Álibek Asqarovtyń bastamasymen Katonqaraǵaıdan shyqqan jeti aqynnyń jyr toptamasy Astanadan jaryq kórdi. Kitaptyń aty da erekshe: "Aǵajaı, Altaıdaı jer qaıda...". Bul toptama men úshin sol kezdegi joly kesilip, órisin órt shalǵan ádebı ómirimniń keneze kepken shólde qaınar sýdyń bastaýyn taýyp alǵandaı eresen ýaqıǵa boldy.
Mine, osy jınaqqa Dıdahmet Áshimhanov salıqaly resenzııa jazdy. Bul maqala aldymen respýblıkalyq gazette, keıin oblystyq "Dıdar" gazetinde jarııalandy. Osy maqalasynda jazýshy: "Arpa ishinde bir bıdaı...", katonqaraǵaılyq jeti aqynnyń ishinde Baqytjan Raısova óleńderiniń shoqtyǵy bıik" degen sózder bar edi. Maqalanyń áseri kúshti bolǵany sonshalyq, kesh qarańǵysynda jumystan úıge kele jatyp, shabyt qysyp bylaı dep kúbirlegenim esimde:
Bir juldyz maǵan qaraıdy kózin almaıdy,
Juldyzǵa jetken sezimdi sezine almaıdy...
Iаǵnı, sol sátte meniń de bir juldyzdy sátim qylań bergenin sezingenim bolar...
Mine, adamnyń bir-birine jasaǵan jaqsylyǵy, tıgizgen sharapaty osylaısha, eshqaıda da joǵalyp ketpeı, qus jolyndaı tizilip, tizbektelip tura beredi eken.
2006 jyly maǵan sol kezdegi Jazýshylar odaǵy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, belgili jazýshy Serik Baıhonov eki kitabymnyń bar ekenin, Jazýshylar odaǵyna múshelikke ótinish berýime bolatynyn aıtty. Uzamaı, ol kisi ótinishti Almatyǵa alyp ketti. Osydan keıin birer jyl ótti, Jazýshylar odaǵynan tyrs etken habar joq. Bir kúni Baıhonov maǵan telefon soǵyp, súıinshi surady: "Baqytjan, sen óttiń odaqqa!". Sóıtsek, Serik aǵamyzdyń ózi de aldanyp qalǵan eken. "Oblystan bir áıel ótti" degenge, men eken dep oılaǵan ǵoı. Odaqqa múshe bop saılanǵan áıel men emes, Semeıdegi bir jýrnalıst bop shyqty.
Jyldar ótti, meniń úshinshi, tórtinshi kitabym jaryq kórdi. Sol "Aı patshalyǵy" atty tórtinshi jyr jınaǵymdy Dıdahmet aǵa "Orhon" baspasynan shyǵardy. Kitapqa ózi redaktorlyq etip, zerdeleı qaraǵan da ózi boldy. Menimen sóıleskende, "Rasynda, óleńderińde min joq, talantty aqynsyń, Baqytjan, jaraısyń. Tek bir ótinishim, syzyqshalardyń ornyna defıster ketip qapty, solardy jóndeı ǵoı, aınalaıyn, jaraı ma?" degeni esimde.
Osy kitap óndiris ústinde jatqanda, men jazýshylardyń qataryna endim. Ol da Dıdahmet aǵamyzdyń bir aýyz sóziniń arqasynda. "Raısova Baqytjan ádebıetke 80 jyldary kelgen, ony baıaǵyda-aq qatarymyzǵa alýymyz kerek edi" degen eken komıssııa otyrysynda. Meni otyrǵandardyń bári biraýyzdan qoldaǵan eken. Ony Dıdaǵamnyń ózi aıtty. "Endi she dep oılaımyn men, menen bir jol óleń oqıtyn múmkindikteri bolmasa da, Dıdahmet aǵanyń adaldyǵy men shynshyldyǵyna sengen ǵoı".
"Aı patshalyǵyna" alǵy sózinde Dıdahmet Áshimhanov mynadaı pikir-lebizin qaldyrǵan: "О́leń ólkesine sonaý 80 jyldary qanat qaqqan Baqytjan Raısova óziniń syrshyldyǵymen, oıshyldyǵymen, tek ózine ǵana tán jazý mánerimen kópke birden tanylǵan aqyn. Bul jaǵynan Baqytjan ónerdegi balańdyqty, qalam ushtaý men qalyptasýdy uzaq tájirıbe etpegen talant. Bir sózben aıtqanda, ol úırenip aqyn bolmaǵan, o basta aqyn bop týǵan úlken daryn ıesi. Buǵan onyń sol baıaǵy jyldary aq qaǵaz betine túsken eń alǵashqy óleńderiniń ózi-aq dálel".
Keıin Dıdahmet aǵamyzdy joǵaltyp alǵan ókinishti kezeńde jarııalanym betterinde qaptap ketken estelikterdiń bárinen de jazýshynyń jastarǵa kóp qamqorlyq jasap, jaqsy sózimen demeý bolǵanyn oqyp otyryp, "jaqsynyń aty ólmeıtinine" san márte kóz jetkizgenmin.
О́zgeniń esiktegi basyn tórge ozdyratyn áýlıe jan jomarttyǵy kózge kórinip turatyn Dıdahmet aǵa ózine kelgende, kóp adamnan qarapaıym edi.
Erterekte Katonqaraǵaıda bolǵan bir úlken jıynda men ol kisiniń bir oqys minezin baıqadym. Ústinde kógildir kastıýmy, qashanǵy kerbez sándi qalpynda eken. Jurt jamyrasyp ornyǵyp jatqan. Dıdahmet aǵa aldyńǵy qatarda otyrǵan Almatydan kelgen jazýshy, jýrnalısterden oqshaý, qalyń kórermenniń ortasyna baryp otyryp aldy. Júgirip júrgen uıymdastyrýshylar qaıta-qaıta jazýshynyń janyna kep, "óz ornyna" barýyn surap edi, Dıdaǵam kóne qoımady.
Kóziniń tirisinde aýylǵa baryp, at shaptyryp, toı jasap, "Men mynadaı jazýshy edim" dep mereılenbedi. Munyń bári elge syıly, jazýy erek qalamgerdiń ózine ǵana tán kórkem minezinen bolatyn.
Biz, ádette, joǵary, kóterme sózderge kumarmyz. Alaıda sol kópirme sózderdiń jyldar kerýenimen joǵalatyny kóp bolady. Jazýymen de, janymen de adamdardyń júreginde qalý – Dıdahmet Áshimhanulynyń mańdaıyna jazylsa kerek. О́z basym Dıdaǵamdy basym jerge jetkenshe ıilip, qurmet tutamyn.
Baqytjan RAISOVA,
aqyn-ustaz.
О́SKEMEN